Qua Hội thảo "Công tác xóa mù chữ (XMC) đối với đồng bào dân tộc thiểu số" do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức đầu tháng 11-2015 tại TP Cần Thơ cho thấy, đây là nhiệm vụ quan trọng và lâu dài cũng là phương hướng phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc. Đồng thời, không phải là trách nhiệm của ngành giáo dục mà là của Đảng, Nhà nước cũng như toàn xã hội.

Quyết tâm chống "mù"

Cùng với nỗ lực phổ cập giáo dục tiểu học và THCS, nhiệm vụ duy trì và củng cố kết quả chống mù chữ hàng năm được Chính phủ quan tâm và đưa vào Chương trình Mục tiêu quốc gia về GD&ĐT. Các địa phương vùng ĐBSCL, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ có nhiều cách làm hay, sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu quả công tác XMC cho đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều năm qua, Ban chỉ đạo chống mù chữ và phổ cập giáo dục các cấp huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước phát huy vai trò các tổ chức đoàn thể xã hội, các già làng, trưởng bản để vận động con em trong độ tuổi đến trường, duy trì sĩ số các lớp XMC; vận động các đối tượng mù chữ, tái mù chữ đến các lớp học XMC… Công tác này cũng được Ban giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng (TTHTCĐ) xã Mỹ Hòa, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh gắn với phát triển kinh tế gia đình đối với bà con người dân tộc thiểu số, mang lại hiệu quả thiết thực. Để duy trì các lớp học và chống tái mù chữ, các học viên sau khi hoàn thành chương trình XMC được tiếp tục chuyển lên sinh hoạt câu lạc bộ phát triển cộng đồng (giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ), hình thức sinh hoạt đa dạng, phong phú, phù hợp với nhu cầu học viên và tùy tình hình cụ thể địa phương từng thời điểm mà chọn chủ đề sinh hoạt. Để duy trì bền vững nề nếp sinh hoạt của học viên, mỗi lần sinh hoạt, câu lạc bộ phát triển cộng đồng tổ chức gây quỹ hùn vốn tiết kiệm từ 10.000 đồng đến 30.000 đồng/người; hốt xoay vòng và được hỗ trợ vốn vay từ Ngân hàng Chính sách Xã hội, chương trình dự án…, để phát triển kinh tế gia đình.

Học sinh có hoàn cảnh khó khăn Trường Phổ thông Dân tộc nội trú TP Cần Thơ nhận quà của Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Cần Thơ.

Phát huy vai trò bộ đội biên phòng, thời gian qua, công tác XMC cho Việt kiều Campuchia hồi hương, được ngành giáo dục huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An quan tâm củng cố, duy trì và phát triển. Với phương châm "người biết chữ dạy người chưa biết chữ trong gia đình", quá trình giảng dạy, giáo viên chú ý bồi dưỡng học viên nổi trội để có thể hướng dẫn người thân không có điều kiện đến lớp XMC. Ban chỉ đạo chống mù chữ và phổ cập giáo dục huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long linh hoạt chọn địa điểm để mở các lớp XMC; giáo viên là người am hiểu văn hóa, phong tục người Khmer, biết tiếng dân tộc để thuận lợi hơn trong việc trao đổi, giúp học viên nắm kiến thức… Nhờ đó, địa phương duy trì hoạt động XMC và giáo dục tiếp tục sau biết chữ nhiều năm liền.

Cần nỗ lực hơn

Theo Vụ Giáo dục Thường xuyên và Vụ Giáo dục Dân tộc - Bộ GD&ĐT, đến cuối năm học 2014 - 2015, tỷ lệ người biết chữ toàn quốc trong độ tuổi từ 15 - 60 là 97,73%. Trong đó độ tuổi 15 - 35 là 98,69%. Như vậy còn khoảng 1.318.402 người từ 15 - 60 tuổi còn mù chữ. Trong đó khoảng 406.411 người trong độ tuổi 15 - 35 mù chữ. Đối với khu vực ĐBSCL, ước tính số người mù chữ độ tuổi 15 - 60 là 489.432 người. Trong đó có 62.881 người là đồng bào dân tộc thiểu số. Số người mù chữ độ tuổi 15 - 35 là 123.406 người, chiếm tỷ lệ 25,22% tổng số người mù chữ. Điều này cho thấy, đối tượng mù chữ hiện nay ở các tỉnh khu vực ĐBSCL tập trung chủ yếu độ tuổi 30 - 60. Đồng bào dân tộc thiểu số mù chữ khu vực ĐBSCL và một số tỉnh Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ chủ yếu là người Khmer, Xtiêng, Chăm và một số các dân tộc khác.

Theo đánh giá của Vụ Giáo dục Thường xuyên và Vụ Giáo dục Dân tộc - Bộ GD&ĐT, sở dĩ các tỉnh ĐBSCL còn nhiều người mù chữ là do địa bàn rộng, tập quán người dân sống hai bờ kênh, rạch, không tập trung. Một số địa bàn vùng sâu đi lại khó khăn nên việc huy động trẻ đúng độ tuổi đến trường, trẻ bỏ học trở lại lớp gặp nhiều khó khăn. Công tác rà soát, cập nhật số liệu đối tượng phổ cập, XMC gặp khó và thiếu chính xác ở những địa bàn giáp ranh. Bên cạnh đó, chương trình, tài liệu học XMC chưa phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số. Mặt khác, đối tượng mù chữ phần lớn là người lớn tuổi hoặc là lao động chính trong gia đình nên ngại đi học; gia cảnh khó khăn, phải lao động vất vả nên không có thời gian học… Cụ thể, đối tượng mù chữ ở huyện Tam Bình tỉnh Vĩnh Long, đa số thuộc diện hộ nghèo, lớn tuổi, phân bố rải rác các ấp, khóm nên khó tập trung để tổ chức lớp học. Tỷ lệ người mù chữ chủ yếu ở độ tuổi 36-60 nên việc vận động ra lớp gặp nhiều khó khăn về tâm lý, sức khỏe, hoàn cảnh… Tuy đạt kết quả bước đầu trong XMC cho Việt kiều Campuchia hồi hương, huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An còn gặp khó trong điều tra, cập nhật số liệu do việc di dân tự nhiên, theo mùa vụ tránh lũ. Công tác XMC xã Mỹ Hòa, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh trong đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế so với tổng số dân trong đồng bào dân tộc…

Thời gian tới, để đạt hiệu quả XMC đối với đồng bào dân tộc thiểu số, các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp và cộng đồng các dân tộc thiểu số về công tác này. Đồng thời tổ chức điều tra, thống kê số người mù chữ chính xác để xây dựng kế hoạch mở lớp đảm bảo tính khả thi, hiệu quả. Tổ chức vận động người mù chữ tham gia và duy trì sĩ số các lớp học XMC; đa dạng các hình thức XMC cũng như từng bước nâng cao chất lượng dạy, học; củng cố kết quả biết chữ, hạn chế tình trạng tái mù chữ… Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc TTHTCĐ xã Mỹ Hòa, huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh, nói: Để nâng cao chất lượng công tác XMC bền vững, ngoài nội dung chương trình, tài liệu của Bộ GD&ĐT, còn kết hợp các tài liệu phù hợp với tình hình thực tiễn địa phương và nhu cầu học viên…

Bài, ảnh: MINH HOÀNG