Từ đầu năm 2012 đến nay, rất nhiều giải pháp tài chính, tiền tệ của Chính phủ, Ngân hàng nhà nước (NHNN) đưa ra để tháo gỡ khó khăn nội tại của nền kinh tế, giúp doanh nghiệp (DN) vượt qua bão kinh tế. Tuy nhiên, tổng cầu nội địa giảm, nhiều mặt hàng xuất khẩu gặp khó khăn do nhu cầu thị trường nhập khẩu không cao. Thời điểm này, các chuyên gia kinh tế khuyến cáo DN cần bình tĩnh, củng cố nội lực để vượt khó.

Cầu thị trường thấp

DN phải tự thân vận động để vượt khó chứ không thể ngồi im chờ được giải cứu. Ảnh: May mặc tại Công ty Cổ phần May Meko.

Theo thống kê của Sở Công thương TP Cần Thơ, trong 7 tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của các DN thành phố đạt 672,3 triệu USD, đạt 46,1% kế hoạch năm và giảm 5% so với cùng kỳ. Phần lớn các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thành phố đều giảm so cùng kỳ, do cầu thị trường nhập khẩu giảm đáng kể, hoặc các nước thay đổi chính sách nhập khẩu. Trong 7 tháng, các DN xuất khẩu gạo xuất khoảng 495,6 ngàn tấn gạo các loại, đạt 57,6% kế hoạch năm, giảm 15,4% so cùng kỳ, về giá trị đạt 218,4 triệu USD, đạt 50,8% kế hoạch năm và giảm 21% so cùng kỳ. Các DN xuất khẩu thủy sản cũng đang loay hoay vượt khó khi thị trường nhập khẩu vẫn chưa có tín hiệu khởi sắc; trong 7 tháng các DN chỉ xuất 80,4 ngàn tấn, đạt 53,6% kế hoạch năm và giảm 6% so cùng kỳ, với giá trị 261,7 triệu USD (đạt 44,6% kế hoạch năm, giảm 1,7% so cùng kỳ). Hàng may mặc kim ngạch giảm mạnh nhất trong số các mặt hàng xuất khẩu, đến nay mới thực hiện đạt 2,8 triệu sản phẩm, kim ngạch 27 triệu USD, chỉ đạt 15,9% kế hoạch năm, giảm 23% so cùng kỳ...

Mặt hàng gạo hiện chiếm 31,5%; thủy sản chiếm đến 37,8% tỷ trọng trong tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Sự sụt giảm của hai mặt hàng này cũng ít nhiều ảnh hưởng đến chỉ tiêu xuất khẩu mà thành phố đặt ra trong năm 2012. Thị trường xuất khẩu của hai mặt hàng này đã có dấu hiệu khó khăn từ năm 2011, các nhà nhập khẩu thay đổi chính sách nhập khẩu, hoặc kéo dài thời gian thanh toán hợp đồng khiến không ít DN lâm vào cảnh suy kiệt vốn, trong khi chi phí đầu vào tăng, chi phí vốn cao, lương công nhân tăng. Thống kê của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, tính đến ngày 17-7-2012 đã xuất 3,664 triệu tấn gạo các loại, trị giá 1,672 tỉ USD (giá FOB); thị trường châu Á vẫn là thị trường chủ lực chiếm trên 60% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, tiếp đến là thị trường châu Phi. Từ đầu năm đến nay, hợp đồng tập trung ở các thị trường châu Á được ký kết không nhiều, số lượng thấp; thị trường Indonesia chưa nhập khẩu, Malaysia kéo dài thời gian giao hàng, Philippines nhập khẩu chậm đã đẩy DN xuất khẩu vào tình thế khó khăn khi hợp đồng thương mại ký kết nhỏ giọt và DN phải tuân thủ sự điều hành của VFA ở những thị trường tập trung truyền thống trên.

Còn các DN xuất khẩu thủy sản, thị trường nhập khẩu sụt giảm, việc tìm thị trường mới không dễ dàng, DN còn đối mặt với rất nhiều chi phí (phí môi trường, phí kiểm định,...). Trong khi đối với mặt hàng cá tra, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh của một số DN vẫn diễn ra, việc quản lý, kiểm soát của các cơ quan chức năng thiếu chặt chẽ, một số DN chào giá dưới giá thành sản xuất khiến không ít DN chân chính lâm vào cảnh khó khi phải chịu sức ép cạnh tranh không đáng có này. Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, tổng cầu giảm, trong khi hàng tồn kho lớn, chính sách nhập khẩu thay đổi khiến DN “sức khỏe” đã không tốt lại càng kém hơn. Những chính sách giải cứu cho DN đã có, vấn đề còn lại là sự quyết tâm của các bộ, ngành Trung ương và sự nỗ lực vượt khó của DN. Tuy nhiên, phải xác định những mặt hàng chiến lược với một cách làm bài bản thì cuộc giải cứu này mới đạt hiệu quả.

Dồn sức cứu DN

Theo một số DN xuất khẩu gạo trên địa bàn TP Cần Thơ, hiện nhu cầu nhập khẩu của các nước không nhiều, với giá gạo Việt Nam đang chào bán hiện tại, DN xuất khẩu khó đạt lợi nhuận; việc ký hợp đồng thương mại càng khó hơn. Từ nay đến cuối năm, tình trạng này vẫn chưa có nhiều triển vọng lớn, DN đang trông chờ vào VFA phân bổ chỉ tiêu ở các thị trường tập trung và nới lỏng chính sách cho DN ký các hợp đồng thương mại để kéo giá gạo, tăng lượng xuất khẩu. DN xuất khẩu đang cần cơ chế thị trường mở để cứu ngành gạo khỏi nguy cơ tuột dốc, còn về chính sách ưu đãi tín dụng cho DN xuất khẩu hiện tại cũng rất cần. Song, ông Lê Việt Hải, Giám đốc Công ty cổ phần Mekong, TP Cần Thơ, cho rằng: DN rất khó khăn trong việc đàm phán các hợp đồng thương mại, DN đang cần được VFA tháo gỡ vấn đề này. Còn lãi suất cho vay giảm, không hẳn là chuyện mừng đối với DN, cái DN cần là có cơ chế thoáng hơn để tiếp cận được vốn.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, kinh tế thị trường sự cạnh tranh rất khốc liệt, các DN phải tự thân vận động để vượt khó chứ không thể ngồi im chờ được giải cứu. Trong khó khăn, không ít DN có những cách làm hay, như: tạm thời thu hẹp sản xuất, tìm thị trường mới, củng cố thị trường truyền thống, tranh thủ thời cơ để thay đổi thiết bị có công nghệ tiên tiến... Theo ông Trần Chí Gia, Giám đốc Công ty Cổ phần May Meko, TP Cần Thơ, nhiều DN xuất khẩu hàng may mặc gặp khó, nhưng với May Meko nhờ giữ vững chất lượng, uy tín với khách hàng nên việc ký hợp đồng của công ty khá thuận lợi, trong 7 tháng, đơn vị đã xuất khoảng 1 triệu sản phẩm trong tổng số 2 triệu sản phẩm kế hoạch năm 2012. Bên cạnh đó, May Meko không ngừng cải tiến thiết bị máy móc để tăng năng suất làm việc, tiết giảm chi phí.

Mới đây, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Công thương đã chủ trì hội nghị lấy ý kiến của DN về Đề án tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh của DN; người đứng đầu Bộ khẳng định: phải dồn sức cứu DN, càng nhanh càng tốt, bởi giải pháp đã có rồi. Đề án được xây dựng với các nội dung tập trung tháo gỡ khó khăn về hàng tồn kho, lãi vay... cho DN trong các tháng cuối năm 2012; mục tiêu trước mắt là duy trì, phát triển sản xuất, kinh doanh, hạn chế tình trạng DN thu hẹp sản xuất, phá sản. Song song đó, Đề án còn tính đến các giải pháp trung và dài hạn để tạo điều kiện cho DN phát triển bền vững. Dù giải pháp cứu DN của Bộ Công thương ra đời chậm, nhưng với sự nhập cuộc quyết liệt cùng các giải pháp mà Bộ này đưa ra, thì nhiều DN hy vọng rằng thị trường sẽ khơi thông, tổng cầu tăng trở lại. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, việc khơi thông thị trường, giải phóng hàng tồn kho cho DN không thì chưa đủ, mà việc kiểm soát chặt chẽ hàng gian, hàng giả, gian lận thương mại cần được tiến hành song song để DN an tâm sản xuất, tái cấu trúc lại DN để vượt qua chặng đường cam go phía trước.

SONG NGUYÊN