Sử dụng phân bón tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nâng cao hiệu quả sản xuất lúa, giảm chi phí và giảm phát thải khí nhà kính. Bằng nhiều giải pháp và mô hình cụ thể được triển khai vào đồng ruộng, ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ đã và đang tích cực hỗ trợ, hướng dẫn nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất gắn với sản xuất xanh, giảm phát thải.

Thực hành bón phân đúng

Không chỉ dừng lại ở việc tập huấn và hướng dẫn trên lý thuyết, ngành NN&MT TP Cần Thơ còn hỗ trợ nông dân xây dựng, phát triển mô hình thực hành “bón phân đúng”, giúp nông dân nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón ngay trên đồng ruộng.

Nông dân ở xã Xà Phiên thực hiện gieo sạ lúa bằng máy sạ hàng kết hợp với bón vùi phân.

Từ vụ lúa đông xuân 2025-2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở NN&MT TP Cần Thơ phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và các đơn vị có liên quan hỗ trợ nông dân tại Hợp tác xã (HTX) Thuận Lợi ở xã Xà Phiên triển khai mô hình thực hành “bón phân đúng” theo quy trình canh tác lúa của Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án). Mô hình được thực hiện trên diện tích 5,5ha với 3 hộ dân tại HTX tham gia thực hành bón phân theo nguyên tắc “bón phân đúng”, áp dụng “1 phải, 5 giảm” gắn với quản lý dinh dưỡng theo vùng chuyên biệt và cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân; sử dụng giống xác nhận, lượng giống 60 kg/ha. Quản lý nước theo phương pháp tưới ướt khô xen kẽ (AWD) và được điều chỉnh phù hợp với điều kiện canh tác tại địa phương. Bước đầu cũng tích hợp các hoạt động đo đạc, tính toán phát thải khí nhà kính và thiết bị IoT trong theo dõi đồng ruộng. Việc kết hợp giữa thực hành canh tác và hệ thống giám sát số hóa, tạo nền tảng quan trọng nâng cao tính minh bạch dữ liệu, phục vụ quản lý và hỗ trợ đánh giá hiệu quả giảm phát thải một cách định lượng. Đây là những dữ liệu cần thiết cho việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV).

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết: “Việc triển khai đồng bộ các gói kỹ thuật trong mô hình đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp giảm mạnh lượng sử dụng giống, phân bón và nhiều loại vật tư đầu vào. Qua đó, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất đóng vai trò quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính”. Nông dân trong mô hình tăng lợi nhuận trên 24% nhờ giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng và giá bán sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, Chuyên gia IRRI, nhờ kỹ thuật bón vùi phân, rễ lúa thuận lợi tiếp cận và hấp thụ nguồn dinh dưỡng, kết hợp với tưới ướt khô xen kẽ giúp bộ rễ phát triển sâu và rộng hơn. Cây lúa đứng vững và không bị đổ ngã dù gặp mưa lớn. Năng suất lúa trong mô hình đã tăng 0,89 tấn/ha so với canh tác truyền thống. Lợi nhuận của nông dân cao hơn 5,5 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình.

Nhân rộng mô hình hiệu quả

Đẩy mạnh thực hiện Đề án, TP Cần Thơ xác định vùng triển khai đạt trên 170.800ha, với 171 HTX và tổ hợp tác tham gia, trong đó diện tích đã triển khai đến cuối năm 2025 đạt 104.500ha và dự kiến diện tích triển khai đạt 76.000ha trong năm 2026. Thành phố xác định thực hiện Đề án là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng xanh, bền vững và giúp nâng cao thu nhập cho nông dân.

Để thực hiện tốt Đề án và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, ngành NN&MT TP Cần Thơ đã và đang tiếp tục tăng cường phối hợp các viện, trường, địa phương và đơn vị có liên quan đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền và tập huấn cho nông dân. Tăng cường tổ chức hội thảo đầu bờ gắn với tham quan thực tế mô hình và xem trình diễn máy móc, công nghệ mới giúp nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón. Tạo điều kiện cho nông dân nắm bắt thông tin, kiến thức, công nghệ mới và học tập kinh nghiệm thực tế các mô hình hiệu quả để nhân rộng. Hỗ trợ nông dân tiếp cận, ứng dụng máy móc, công nghệ mới như máy gieo sạ hàng và sạ cụm kết hợp bón vùi phân bón tan chậm thông minh, ứng dụng công nghệ số… nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Với nhiều nỗ lực và sự vào cuộc tích của các bên có liên quan trong triển khai Đề án, TP Cần Thơ đã đạt nhiều kết quả thắng lợi 2 năm vừa qua. Cần Thơ đã xây dựng các mô hình thí điểm và nhân rộng, phát triển mô hình tại các vùng triển khai Đề án. Kết quả, có 100% diện tích lúa trong mô hình sử dụng giống lúa chất lượng cao, các mô hình giảm 30-50% lượng giống gieo sạ, giảm 30% lượng phân đạm và 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật… Các đơn vị chuyên môn thuộc Sở đã tích cực phối hợp cùng các HTX, doanh nghiệp và đơn vị có liên quan để triển khai mô hình thực hành “bón phân đúng” theo Đề án và các mô hình, giải pháp nhằm giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đồng thời, áp dụng hiệu quả các tiến bộ kỹ thuật theo quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp”.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Giang, từ các kết quả và minh chứng của các mô hình, ngành NN&MT TP Cần Thơ sẽ nghiên cứu, đưa ra các định hướng, giải pháp giúp phát triển sản xuất lúa theo đúng các định hướng, giảm phát thải, tăng thu nhập cho người trồng lúa, tạo liên kết chặt giữa đầu vào, đầu ra một cách ổn định và chặt chẽ.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG