MAI QUYÊN (Theo DW, Reuters)

Trong nhiều năm, Liên minh châu Âu (EU) đã nỗ lực phong tỏa biên giới, tăng cường trục xuất và ký hiệp ước với các quốc gia ngoài khối nhằm ngăn dòng người tị nạn. Nhưng với làn sóng nhập cư trái phép ồ ạt những tháng qua, nhiều chuyên gia nghi ngờ các biện pháp đó liệu có thực sự hiệu quả.

Tường rào ngăn người tị nạn tại châu Âu. Ảnh: AFP

Năm 2022, Cơ quan Bảo vệ Biên giới và Bờ biển châu Âu (Frontex) ghi nhận 330.000 lượt vượt biên bất thường, con số cao nhất kể từ năm 2016 khi khối này chứng kiến ​​số lượng kỷ lục người di cư trái phép. Theo dự đoán của Frontex, các vụ vượt biên có thể nhiều hơn trong năm nay sau báo cáo về lượng người tị nạn và di cư bất hợp pháp qua tuyến đường thủy chính từ Địa Trung Hải đến Ý tăng gấp 3 lần vào mùa xuân.

Siết chặt kiểm soát

Các quốc gia EU ở “tuyến đầu” như Ý, Hy Lạp, Malta, Síp, Croatia và gần đây là Ba Lan đã thực hiện các biện pháp cứng rắn hơn. Một trong những cách làm được nhóm bộ trưởng nội vụ EU ủng hộ là đóng cửa khối nhằm “bảo vệ biên giới”. Chẳng hạn ở biên giới Hy Lạp - Thổ Nhĩ Kỳ dọc theo sông Evros, khu vực này đã bị đóng cửa nhiều năm, đồng nghĩa người di cư chỉ có thể chọn con đường biển nguy hiểm hoặc làm giả thị thực nhập cảnh vào EU.

Còn ở Ý, quy trình để tàu cứu hộ tư nhân đưa người bị đắm trên biển ​​đến cảng đang phức tạp hơn bao giờ hết. Đây được cho là một phần nỗ lực của Roma khi chính phủ vật lộn với việc ngăn người di cư đến bờ biển nước này. Ý còn đang đẩy nhanh đàm phán thỏa thuận viện trợ với Tunisia để quốc gia Bắc Phi chặn người di cư lên các tàu nhỏ tới EU ngay từ đầu. Với những nước còn lại, lực lượng biên phòng đang dùng các biện pháp mạnh nhằm trục xuất người di cư mới đến, buộc họ quay trở lại quốc gia ban đầu nhưng không có thủ tục hợp pháp.

Những nước thành viên EU khác là điểm đến được kỳ vọng như Đức, Pháp, Hà Lan cũng bắt đầu siết chặt các luật, quy định và thủ tục tị nạn. Tại Đan Mạch, sau nỗ lực thất bại mở trung tâm tị nạn ở Rwanda, chính phủ đã thực hiện các biện pháp hạn chế thủ tục xin tị nạn song song việc duy trì kiểm soát biên giới với Đức. Nhờ vậy, con số xin tị nạn ở quốc gia Bắc Âu này chỉ khoảng 180 người/tháng, thấp hơn nhiều so với Áo - nơi có từ 4.000 đến 11.000 đơn đăng ký/tháng vào năm 2022. Trong khi đó, các thành phố và đô thị Đức cho biết chi phí nhà ở cho người di cư và yêu cầu giúp họ hòa nhập đang trở thành một nhiệm vụ quá sức. Là điểm đến chính của người tị nạn và di cư bất hợp pháp, Berlin gần đây đồng ý áp dụng các quy tắc giam giữ và trục xuất nghiêm ngặt hơn đối với người di cư.

Nội bộ chia rẽ

Vào tháng 6, EU đạt đồng thuận về các luật di cư và tị nạn quan trọng trong khối, bao gồm quy định mỗi nước thành viên phải có trách nhiệm tiếp nhận người xin tị nạn hàng năm hoặc góp tiền cho quỹ chung để hồi hương người di cư về nước xuất xứ nếu đơn xin tị nạn của họ bị từ chối. Theo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, châu Âu sẽ không có chính sách di cư thành công nếu thiếu hệ thống thống nhất nhằm bảo vệ biên giới.

Tuy nhiên, nỗ lực này đang bị cản trở khi Cộng hòa Czech và Slovakia cho biết họ có vấn đề về tài chính trong khi Ba Lan phản đối việc áp đặt tiếp nhận vì nước này đang hỗ trợ hơn một triệu người tị nạn từ Ukraine. Đồng quan điểm với Warsaw, Hungary thậm chí không che giấu việc tiến hành các biện pháp ngăn kế hoạch của EU. Hiện người nhập cư vào nước này mà không có giấy tờ đều có thể bị trục xuất mà không cần xét xử. Với chính sách cứng rắn như vậy, khoảng 150.000 người đã được đưa từ Hungary về Serbia qua hàng rào biên giới mà không gặp nhiều trở ngại. Năm ngoái, chỉ có 44 người xin tị nạn ở Hungary. Theo Chính phủ Hungary, con số trên nói lên biện pháp ngăn chặn mà họ áp dụng đang có hiệu quả nên không lý do gì Budapest tham gia luật tị nạn mới của EU.