Với cơ chế hoạt động mới, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) được kỳ vọng góp phần giảm chi phí vốn, chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong đầu tư đổi mới công nghệ. Kỳ vọng ấy đặt ra yêu cầu đổi mới quy trình hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực kịp thời và chủ động triển khai các dự án.

Công nhân và kỹ sư Công ty cổ phần Thiết bị và Giải pháp Cơ khí Automech ở Khu công nghiệp Đình Trám (Bắc Ninh) sản xuất các thiết bị gia công cơ khí chính xác, tự động hóa. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Chủ động hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn

Gần 2 tháng qua, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia liên tục tổ chức các phiên tư vấn trực tuyến và trực tiếp, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn của quỹ. Cán bộ quỹ cũng thường xuyên đến các địa phương, làm việc với doanh nghiệp, phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ, hiệp hội doanh nghiệp và các đơn vị liên quan để nắm bắt nhu cầu đổi mới công nghệ.

Những hoạt động đó thể hiện bước chuyển trong cách thức hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia khi triển khai khung pháp lý mới theo Nghị định số 77/2026/NĐ-CP ngày 17/3/2026 của Chính phủ quy định về tổ chức và hoạt động của quỹ.

Điểm xuyên suốt của mô hình mới là lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hướng nguồn hỗ trợ vào những nhu cầu đổi mới sáng tạo thực tế của doanh nghiệp. Những thay đổi tập trung vào nguồn lực, thẩm quyền, quy trình và phương thức hỗ trợ doanh nghiệp. Theo đó, quỹ được ngân sách nhà nước bố trí kinh phí để tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ không hoàn lại, thay cho cơ chế sử dụng vốn gắn với yêu cầu bảo toàn vốn trước đây.

Thẩm quyền và trách nhiệm của quỹ trong xét duyệt, phê duyệt, ký hợp đồng, kiểm tra thực hiện nhiệm vụ được quy định rõ hơn, tạo điều kiện chủ động triển khai hỗ trợ.

Thời gian tiếp nhận hồ sơ, tiêu chí đánh giá, quy trình và kết quả hỗ trợ được công khai. Việc ứng dụng công nghệ số kết hợp nguyên tắc doanh nghiệp tự kê khai và chịu trách nhiệm về thông tin góp phần đơn giản hóa thủ tục, đồng thời bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát.

Đáng chú ý, quỹ triển khai nhiều hình thức hỗ trợ phù hợp nhu cầu doanh nghiệp, gồm tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ lãi suất vay và phiếu hỗ trợ tài chính (voucher).

Năm 2026, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia được giao hơn 300 tỷ đồng để hỗ trợ doanh nghiệp. Ngay sau khi kế hoạch ngân sách được phê duyệt vào cuối tháng 8/2026, quỹ triển khai 2 chương trình: Hỗ trợ lãi suất vay với hai đợt tiếp nhận hồ sơ và tài trợ nhiệm vụ đổi mới công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Hiện, các hồ sơ đang được đánh giá, xét duyệt. Qua quá trình triển khai, quỹ sẽ tổng hợp những vướng mắc, kiến nghị cấp có thẩm quyền sửa đổi các quy định chưa phù hợp.

Ông Bùi Quang Minh, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia cho biết, thực tế cho thấy nhu cầu vốn đổi mới công nghệ của doanh nghiệp rất đa dạng, từ đầu tư dây chuyền, máy móc, thiết bị, tự động hóa sản xuất đến tiếp nhận công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển sản phẩm mới.

Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất vay.

Vì vậy, việc đổi mới hoạt động của quỹ hướng tới tháo gỡ những rào cản khiến doanh nghiệp còn e ngại đầu tư, nhất là áp lực về chi phí và rủi ro ngay cả khi đã có vốn tự có. Nguồn hỗ trợ của Nhà nước sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp đầu tư, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, đưa sản phẩm mới ra thị trường, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.

Đổi mới công nghệ luôn tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, quỹ áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro, xem xét nguyên nhân, mức độ hoàn thành và việc sử dụng kinh phí trong trường hợp doanh nghiệp không đạt kết quả dự kiến để lựa chọn phương án xử lý phù hợp theo quy định, như điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ.

Cơ chế này thể hiện tinh thần Nhà nước đồng hành, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới công nghệ. Tuy nhiên, với các hành vi gian lận, sử dụng kinh phí sai mục đích hoặc vi phạm hợp đồng, quỹ sẽ dừng, chấm dứt hỗ trợ, thu hồi kinh phí và xử lý theo quy định.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế

Cơ chế hỗ trợ lãi suất vay được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, đẩy nhanh kế hoạch đầu tư đổi mới công nghệ. Theo chương trình, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 50% lãi suất vay, mức hỗ trợ không quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm.

Ông Trần Văn Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Organic Nopal Việt Nam cho biết, nếu được hỗ trợ lãi suất, doanh nghiệp có thể đẩy nhanh đầu tư dây chuyền chiết xuất, công nghệ bảo quản hoạt chất sinh học và thiết bị phân tích chất lượng thay vì phải chia nhỏ kế hoạch thành nhiều giai đoạn.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp vẫn băn khoăn về khả năng tiếp cận chính sách, thủ tục hồ sơ, thời gian thẩm định và điều kiện áp dụng đối với những dự án đã vay vốn, đang triển khai.

Doanh nghiệp mong muốn có thời hạn xử lý rõ ràng, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và ngân hàng để hạn chế việc kê khai, giải trình nhiều lần. Việc sớm xác định khả năng được hỗ trợ cũng giúp doanh nghiệp chủ động tính toán dòng tiền và quyết định quy mô đầu tư.

Bên cạnh đề xuất đơn giản hóa thủ tục, doanh nghiệp kiến nghị phân tầng hỗ trợ theo hàm lượng công nghệ và khả năng tạo giá trị của dự án. Theo đó, các dự án mua sắm, thay thế thiết bị thông thường có thể áp dụng mức hỗ trợ cơ bản; trong khi những dự án có hàm lượng nghiên cứu cao, làm chủ công nghệ lõi, phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ xanh hoặc có khả năng lan tỏa rộng cần được ưu tiên về thời hạn hoặc tỷ lệ hỗ trợ trong giới hạn phù hợp. Cách tiếp cận này sẽ giúp tập trung nguồn lực vào phát triển năng lực công nghệ mới.

Ông Bùi Quang Minh khẳng định, việc phân tầng hỗ trợ, ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao góp phần làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm Việt Nam và có khả năng lan tỏa là cần thiết.

Tuy nhiên, hoạt động mua sắm, thay thế thiết bị phải đáp ứng các điều kiện về công nghệ và đổi mới sáng tạo mới được xem xét hỗ trợ.

Trong khuôn khổ cơ chế hiện hành, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia có thể cụ thể hóa các định hướng ưu tiên này. Quỹ sẽ vừa triển khai vừa lắng nghe, hoàn thiện chính sách từ thực tiễn, lấy sự thuận tiện của doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng ngân sách làm thước đo.

HÀ LINH (Báo Nhân dân)