Bài cuối: LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN KHÓ

Một khi luồng Định An khai thông, kênh Quan Chánh Bố hoàn thành và đi vào hoạt động, các cảng của vùng ĐBSCL có thể tiếp nhận được tàu tải trọng lớn. Cảng biển với trang thiết bị đồng bộ sẽ tạo điều kiện đưa vận tải biển của vùng từng bước vươn ra “biển lớn”, phù hợp theo định hướng của Nhà nước trong “Chiến lược phát triển biển Việt Nam đến năm 2020”- phấn đấu trở thành một quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, kinh tế biển. Đồng thời, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (DN) xuất nhập khẩu vùng ĐBSCL.

TÌM HƯỚNG MỞ

Công tác nạo vét luồng Định An 2011 được đánh giá thành công (ông Đào Anh Dũng (bìa trái), Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ trong đợt kiểm tra nạo vét luồng Định An giữa tháng 7-2011). Ảnh: T. H

Theo Quyết định số 2190/QĐ-TTg (ngày 24-12-2009) của Thủ tướng Chính phủ “phê duyệt Quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030” bao gồm 6 nhóm cảng biển, trong đó nhóm cảng biển ở ĐBSCL thuộc Nhóm số 6 (bao gồm cả Phú Quốc và các đảo Tây Nam) có lượng hàng qua cảng dự kiến khoảng 54 - 74 triệu tấn/năm (vào năm 2015); từ 132 - 156 triệu tấn/năm vào năm 2020 và 206 - 300 triệu tấn/năm (vào năm 2030). Trong đó, các cảng chính thuộc nhóm 6 gồm: Cảng Cần Thơ - TP Cần Thơ là cảng tổng hợp quốc gia, đầu mối khu vực (loại I); với các khu bến chức năng như Cái Cui là khu bến chính của cảng, chủ yếu làm hàng tổng hợp cho tàu 10.000 đến trên dưới 20.000 DWT và có bến chuyên dùng của cơ sở công nghiệp dịch vụ ven sông; củng cố, nâng cấp cảng Hoàng Diệu để tiếp nhận tàu đến 10.000 DWT; cảng Trà Nóc, Ô Môn là khu bến chuyên dùng của các cơ sở công nghiệp - dịch vụ ven sông, có bến tổng hợp hỗ trợ khu bến Hoàng Diệu phục vụ chung cho khu công nghiệp, tiếp nhận tàu 5.000- 10.000 DWT. Theo dự báo của Cục Hàng hải Việt Nam, lượng hàng thông qua cảng Cần Thơ giai đoạn 2015 từ 8-11 triệu tấn/năm; 2020 từ 16-19 triệu tấn/năm; 2030 là 30- 38 triệu tấn/năm. Hiện nay, Bộ Giao thông Vận tải đang lập quy hoạch chi tiết đầu tư cho nhóm cảng số 6. Đây sẽ là hướng mở đưa hàng hóa của DN vùng ĐBSCL đi nhanh hơn ra “biển lớn” và đi kèm với Quyết định này thì phải giải quyết luồng cho tàu.

Thủ tướng Chính phủ đã phát lệnh khởi công xây dựng dự án luồng cho tàu biển có trọng tải lớn vào sông Hậu (Dự án kênh Quan Chánh Bố) vào cuối tháng 12-2009 tại xã Dân Thành, tỉnh Trà Vinh. Đây là dự án trọng điểm quốc gia với mục tiêu xây dựng luồng tàu biển ổn định cho tàu có trọng tải 10.000 DWT đầy tải và 20.000 DWT chở giảm tải ra, vào các cảng sông Hậu, tổng mức đầu tư trên 5.000 tỉ đồng, dự án này đang được thi công. Trong thời gian chờ Kênh Quan Chánh Bố hoàn thành, Bộ Giao thông Vận tải đã yêu cầu Cục Hàng hải có kế hoạch nạo vét luồng Định An hằng năm để duy trì luồng cho tàu ra vào sông Hậu. Đầu năm 2011, Cục Hàng hải Việt Nam đã ghi vốn 33 tỉ và thành lập Ban chỉ đạo nạo vét luồng Định An, dự án nạo vét khởi công vào ngày 16-6-2011, do Tổng công ty Bảo đảm an toàn Hàng hải miền Nam làm chủ đầu tư. Theo thiết kế được duyệt, chiều rộng luồng là 100m, cốt luồng -4.2m.

Ông Nguyễn Văn Thuận, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Bảo đảm an toàn Hàng hải miền Nam, cho biết: “Luồng Định An trong những năm gần đây chưa khi nào đạt cốt luồng -3.2m. Số liệu đo đạt năm 2010 chỉ -2.9m đến -3m, dù các năm qua đều tiến hành nạo vét luồng, nhưng từ cửa Định An đi ra có nhiều nhánh và nhiều bãi cạn, nên thi công nạo vét đạt công suất không cao, tàu tải trọng lớn chưa thể ra vào sông Hậu”. Năm 2011, khi tiến hành nạo vét gặp đáy luồng trơn và cứng, nhưng đơn vị thi công đã phá được lớp cứng, công tác nạo vét đang thuận lợi. Tuy nhiên để đảm bảo cho tàu tải trọng lớn ra vào sông Hậu ổn định phải giữ được cốt luồng -4m, tàu đầy tải 5.000DWT mới có thể cặp cảng.

Ông Lê Minh Kháng, Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Cần Thơ, cho biết: “Mấy năm qua, luồng Định An cạn, tàu đầy tải 3.000DWT không ra vào được sông Hậu, gây thiệt hại rất lớn cho vận tải thủy của vùng và làm tăng chi phí của các DN trong vùng. Năm nay, nếu giữ được cốt luồng -4m, tàu 5.000DWT và tàu lớn có mớn nước 7-7.5m có thể tận dụng thủy triều ra vào sông Hậu”. Theo ông Kháng, hằng năm Cục Hàng hải đều tận dụng thời gian biển êm khoảng gần 2 tháng để tiến hành vạo vét luồng Định An, nhưng khi nạo vét xong, việc bồi lắng luồng lại diễn ra nhanh chóng sau đó. Còn năm nay, tình hình có vẻ khả quan hơn, dù giai đoạn đầu nạo vét có gặp trở ngại. Khối lượng nạo vét năm 2011 là 255.000m3, cốt luồng -4.2m. Ông Kháng cho rằng, so với 5-6 năm qua thì đây là lần nạo vét thành công nhất, cốt luồng các năm qua chỉ -3.2m. Năm 2011, nếu luồng tiếp tục bồi lắng, thì đầu tháng 10-2011 sẽ tiếp tục nạo vét, duy tu luồng đợt 2 để cố gắng duy trì cốt luồng -4m đến -4.2m. Và điều này cần sự phối hợp tính toán phương án dài hơi của các ngành chức năng.

GIẢI QUYẾT BÀI TOÁN KHÓ

Theo thống kê của Cảng vụ Hàng hải Cần Thơ, năm 2010, lượt tàu ra vào các bến cảng khu vực Cần Thơ là 1.414 lượt tàu biển và trên 500 phương tiện thủy nội địa, với khối lượng hàng hóa thông qua khoảng 3,4 triệu tấn. Trong 7 tháng đầu năm 2011, lượt tàu biển ra vào là 674 lượt, phương tiện thủy nội địa 750 lượt; hàng hóa thông qua 1,8 triệu tấn. Còn theo Công ty Hoa tiêu khu vực V, trong 7 tháng đầu năm nay, đơn vị chỉ dẫn hoa tiêu cho 537 lượt tàu ra vào các cảng trên sông Hậu (Cần Thơ, Đồng Tháp), giảm đáng kể so với những năm trước, do luồng cạn, tàu tải trọng lớn rất “ngại” vào. Trong khi đó, với tiến độ thi công như hiện nay, Dự án kênh Quan Chánh Bố phải mất thêm vài năm nữa mới có thể hoạt động. Theo ông Võ Thanh Hùng, Trưởng Ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ, các khu công nghiệp ở Cần Thơ và các tỉnh ven sông Hậu muốn thu hút nhiều dự án đầu tư nước ngoài cũng phụ thuộc rất lớn vào luồng.

Ông Lê Minh Kháng, Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Cần Thơ, nói: “Muốn duy trì luồng Định An phải có tàu công suất nạo vét lớn, chịu được sóng gió cấp 5-6, khi bồi lắng, tàu nạo vét liên tục thì luồng sẽ duy trì cả năm. Tuy nhiên cả nước hiện chưa có tàu hút bùn nào công suất lớn và chịu được sóng gió lớn, nên nhiều năm qua tiến hành nạo vét luồng, gặp sóng lớn, tàu phải nghỉ và luồng lấp nhanh, rất tốn kém”. Năm 2009, có một đơn vị xin nạo vét BOT luồng Định An, dự án được chấp thuận, nhưng đến nay vẫn chưa thể khởi động, do nhiều nguyên nhân. Còn ông Phan Thành Tiến, Giám đốc Cảng Cần Thơ cho rằng, duy trì luồng Định An cho tàu ra vào sông Hậu để phát huy hiệu quả của cụm cảng và tạo điều kiện xuất khẩu trực tiếp cho DN cần phải xây dựng dự án nạo vét mời gọi theo hình thức BOT. DN bỏ tiền nạo vét lớn sẽ “xót của” và chú trọng đầu tư để thu hồi vốn.

Hơn 20 năm đổi mới, ĐBSCL đóng góp rất lớn vào tăng trưởng GDP của đất nước và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia; đồng thời là vùng kinh tế năng động trong hội nhập kinh tế. Con cá, con tôm, lúa gạo ĐBSCL đã vượt ra biển lớn đến khắp các châu lục trên thế giới. Nếu có luồng, DN sẽ chủ động đầu tư, xuất nhập khẩu hàng hóa. Luồng cho tàu vào sông Hậu không chỉ giúp DN phát triển, kinh tế vùng ĐBSCL hội nhập nhanh mà còn thúc đẩy giao thương Việt Nam- quốc tế. Trước đây, Chính phủ chỉ cho phép tàu nước ngoài hóa cảnh ở các cảng trên sông Tiền; còn từ tháng 2-2011, tàu nước ngoài được phép hóa cảnh ở các cảng sông Hậu sang nước bạn Campuchia. Nếu hàng hóa xuất nhập khẩu trực tiếp tại đây sẽ cạnh tranh về giá; đồng thời quảng bá thương hiệu Việt, thương hiệu DN, thương hiệu ĐBSCL đến bạn bè quốc tế.