Bảo hiểm xã hội (BHXH) được coi như lá “bùa hộ mệnh” của người lao động (NLĐ) khi gặp sự cố ốm đau, tai nạn lao động, nghỉ việc... Đây là qui định bắt buộc người sử dụng lao động (NSDLĐ) và NLĐ phải thực hiện. Thế nhưng, không ít doanh nghiệp, công ty trên địa bàn TP Cần Thơ nợ BHXH kéo dài hoặc tìm mọi cách để trốn tránh việc thực hiện BHXH cho NLĐ. Vì vậy, không ít NLĐ bị ảnh hưởng quyền lợi nghiêm trọng.
* TỪ NỢ KÉO DÀI... ĐẾN TRỐN TRÁNH
Công ty Giày Cần Thơ tọa lạc phường An Thới, quận Bình Thủy, TP Cần Thơ, thuộc loại hình doanh nghiệp Nhà nước, được thành lập từ năm 1995, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu các loại giày vải, dép các loại. Do làm ăn thua lỗ nhiều năm liền, đến tháng 12-2005, Công ty tuyên bố phá sản. Khi công ty tiến hành làm các thủ tục để tuyên bố phá sản, ngoài nợ một số đơn vị, công ty còn nợ khoản tiền BHXH và tiền lương của NLĐ hàng tỉ đồng. Điều đáng nói, khi còn hoạt động, hàng tháng Công ty Giày Cần Thơ vẫn trích lương của NLĐ nói là để đóng BHXH. Tuy nhiên, khi cơ quan thẩm quyền tiến hành kiểm tra mới phát hiện công ty này chỉ đóng BHXH cho khoảng 150 lao động; còn hơn 400 lao động, dù công ty đã trích lương gần 3 tỉ đồng nhưng không hề đóng BHXH cho họ.
Trước đây, chị Nguyễn Thị Sắn (ở quận Bình Thủy) đã từng gắn bó với Công ty Giày Cần Thơ gần chục năm trời. Năm 2003, Công ty Giày Cần Thơ xảy ra sự cố nổ lò hấp giày, chị Sắn bị thương nặng, mất sức lao động vĩnh viễn, với tỷ lệ thương tật 82%. Sau khi bị tai nạn lao động, chị Sắn phải nghỉ việc và được công ty trợ cấp suy giảm lao động hàng tháng 406.000 đồng. Nhưng đến tháng 9-2006, Công ty đột ngột ngưng trợ cấp, đồng thời cắt luôn việc hỗ trợ tiền thuốc thang cho chị. Chị Sắn bức xúc nói: “Từ khi bị thương tật nặng tôi gần như tàn phế không thể lao động kiếm tiền, số tiền trước đây công ty trợ cấp cho tôi chỉ đủ dùng vào việc thuốc men nay cũng bị công ty cắt. Mai này công ty phá sản, tôi biết đòi ai đây?”.
Nỗi lo đó không chỉ riêng của chị Sắn mà còn là nỗi lo của rất nhiều lao động từng làm việc ở công ty này. Vì quá bức xúc, ngày 18-3-2008, hàng trăm công nhân của công ty đã kéo đến trụ sở TAND TP Cần Thơ để yêu cầu tòa án đưa ra xét xử việc Ban Giám đốc công ty nợ hàng tỉ đồng tiền lương và BHXH của công nhân. Nhưng vụ việc cũng chưa ngả ngũ vì phải chờ ý kiến kết luận của UBND TP để phân định, xử lý số tài sản còn lại của công ty.
Theo thống kê của BHXH TP Cần Thơ: Hiện có 6 công ty nợ BHXH kéo dài với số tiền trên 2 tỉ đồng. Có nhiều trường hợp nợ BHXH khó có khả năng chi trả và luôn tìm mọi cách để kéo dài thời gian nợ. Trong danh sách nợ BHXH kéo dài gồm các công ty: Công ty tổ chức sự kiện Cẩm Vinh nợ BHXH từ tháng 12-2006, với số tiền trên 120 triệu đồng; Công ty sản xuất bao bì Phong Phú nợ BHXH từ tháng 2-2006, với số tiền gần 100 triệu đồng. Còn có công ty nợ gần cả tỉ đồng tiền BHXH như Công ty cổ phần Xây dựng công trình 675...
Anh Nguyễn Văn L, làm việc ở Công ty cổ phần Xây dựng công trình 675 bức xúc nói: “Công ty nợ BHXH kéo dài như thế thì khi chúng tôi gặp sự cố biết làm sao đây? Tôi đề nghị cơ quan chức năng có biện pháp xử lý buộc công ty phải đóng BHXH đầy đủ cho công nhân để quyền lợi của chúng tôi được bảo đảm”.
Ngoài việc nhiều công ty nợ BHXH thì không ít những doanh nghiệp, công ty tìm mọi cách để trốn thực hiện BHXH cho NLĐ. Điều này cũng đồng nghĩa với việc NLĐ sẽ bị mất trắng các quyền lợi, nhất là khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, NLĐ phải tự lo. Những trường hợp này thường xảy ra ở một số công ty hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản, xây dựng dân dụng, loại hình doanh nghiệp tư nhân...
Ông Trần Vinh Quang, Chánh thanh tra Sở Lao động- Thương binh và Xã hội TP Cần Thơ, cho biết: “Theo qui định của Bộ luật Lao động: NLĐ làm việc ở những nơi sử dụng dưới 10 lao động, hoặc những công việc thời hạn dưới ba tháng, theo mùa vụ, hoặc làm các công việc có tính chất tạm thời khác, thì các khoản bảo hiểm xã hội được tính vào tiền lương do NSDLĐ trả để NLĐ tham gia bảo hiểm xã hội theo loại hình tự nguyện hoặc tự lo liệu về bảo hiểm. Lợi dụng qui định này nhiều doanh nghiệp, công ty khai báo gian dối số lao động làm việc ở đơn vị mình dưới 10 người hoặc chỉ ký hợp đồng lao động với NLĐ có thời hạn 3 tháng liên tục nhiều lần để không thực hiện BHXH. Khi Thanh tra Sở cùng các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra phát hiện vi phạm, tiến hành nhắc nhở NSDLĐ mới thực hiện việc khai báo số lao động đầy đủ và ký hợp đồng đúng theo luật định”. Ngoài nguyên nhân chủ quan NSDLĐ cố tình không thực hiện BHXH còn có nhiều nguyên nhân khác như: Người lao động thiếu hiểu biết về qui định BHXH nên không yêu cầu, khiếu nại NSDLĐ thực hiện BHXH; cơ quan có thẩm quyền ở tuyến quận, huyện thiếu kiểm tra thường xuyên đối với loại hình doanh nghiệp đã được phân cấp quản lý; mức chế tài xử phạt chưa cao nên chưa đủ sức răn đe, giáo dục...”.
* BIỆN PHÁP CHẾ TÀI ?
Bà Nguyễn Thị Mỹ Lệ, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn thuộc Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ cho rằng: “BHXH là qui định bắt buộc được áp dụng đối với những doanh nghiệp sử dụng từ 10 NLĐ trở lên. Qui định này nhằm đảm bảo quyền lợi cho NLĐ khi ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, hưu trí và tử tuất. Do vậy, công ty, doanh nghiệp nợ BHXH hoặc không thực hiện BHXH cho NLĐ là vi phạm pháp luật, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ. Việc nợ BHXH kéo dài khi công ty phá sản, NLĐ đòi quyền lợi rất khó khăn, tốn thời gian, công sức... Hơn nữa, khi phá sản trong trường hợp tài sản của công ty không đủ để đảm bảo thanh toán khoản BHXH thì coi như NLĐ trắng tay”. Ông Lê Xuân Trị, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra thuộc Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ kiến nghị: “Cơ quan có thẩm quyền cần quyết liệt hơn nữa trong việc truy thu BHXH, đồng thời có biện pháp xử lý những trường hợp không thực hiện BHXH cho NLĐ”.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Long, Phó Giám đốc BHXH TP Cần Thơ cho biết: “Hiện có 6 doanh nghiệp, công ty nợ BHXH kéo dài gần 2 năm với số tiền trên 2 tỉ đồng. Ngoài ra, một số đơn vị sử dụng lao động đóng BHXH dạng “hình thức” - tức không đóng đủ số lượng lao động so với số lao động thực tế tại doanh nghiệp; đóng ở mức tiền lương thấp hơn mức lương trả cho NLĐ; chậm đóng hoặc cố tình không đóng BHXH. BHXH TP Cần Thơ đang tiến hành rà soát những doanh nghiệp, công ty nợ BHXH kéo dài. Từ đó, có biện pháp đôn đốc, hối thúc họ trả nợ BHXH. Trường hợp doanh nghiệp, công ty vẫn cố tình trì hoãn, BHXH TP Cần Thơ kiến nghị đến cấp có thẩm quyền có biện pháp xử lý như xử phạt hành chính, thu hồi giấy phép kinh doanh... Bên cạnh đó, BHXH TP Cần Thơ kết hợp với các cơ quan chức năng có thẩm quyền tiến hành thanh, kiểm tra thường xuyên việc thực hiện BHXH ở các công ty, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố để đảm bảo việc thực hiện đầy đủ BHXH cho NLĐ”.
Rõ ràng, lâu nay các cơ quan chức năng chưa thật sự sâu sát, thiếu kiểm tra, xử lý nên các doanh nghiệp có cơ hội chiếm dụng, nợ tiền BHXH dây dưa, gây thiệt thòi cho NLĐ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ chính sách của Nhà nước trong việc chăm lo đến quyền lợi của NLĐ mà còn đẩy NLĐ vào cảnh khốn khó khi họ gặp sự cố hoặc không còn khả năng, điều kiện tiếp tục lao động. Đã đến lúc các cơ quan thẩm quyền cần quan tâm các biện pháp chế tài, xử lý nghiêm các doanh nghiệp, đơn vị chiếm dụng, nợ BHXH của công nhân; thậm chí rút giấy phép kinh doanh của doanh nghiệp để giáo dục, răn đe chung, tạo sự yên tâm cho NLĐ.
VÂN LÂM
