Cứ đúng rằm tháng sáu là cả “Làng đánh cá Bình Thắng” tưng bừng Lễ hội Kỳ yên Lăng Ông Nam Hải (người địa phương gọi là lễ Nghinh Ông). Không khí lễ Nghinh Ông gợi nhớ đến trước đó, ngày chánh Tết Đoan ngọ mùng 5 tháng 5, trên phía thượng nguồn sông Tiền, hầu như cả huyện Chợ Lách đều rộn ràng đón Ngày Hội trái ngon khi trái cây đang mùa chín rộ…

CHỢ LÁCH - ĐẠI DIỆN KINH TẾ VƯỜN

Vườn xanh Cái Mơn, Long Thới, Phú Sơn hay Vĩnh Bình, Phú Phụng, Sơn Định, Hòa Nghĩa ngày càng tươi đầy hoa trái, cây kiểng, là tấc đất tấc vàng thật sự. Vườn xanh nay đã đi lên sản xuất lớn – nói theo những nhà kinh tế chính trị là vậy. Cán bộ tam nông và lãnh đạo địa phương thì gọi đó là lá phổi xanh của tỉnh nhà. Dân dã càng đơn giản hơn: Vườn cây ăn trái có tiếng, đạt chuẩn 3 cái ngon (ngon mắt, ngon mũi, ngon miệng) theo đúng tiêu chí của Viện Cây ăn trái miền Nam.

Hãy tham khảo những con số sau để có thể rút ra nhận xét của riêng mình: Huyện Chợ Lách hiện có trên 9.600ha cây ăn trái (và hoa kiểng xen), cho sản lượng 100 ngàn tấn/năm, với trên 4.000 hộ sản xuất tổng cộng được 14 triệu cây giống. Trong khi đó, 3.000 hộ chuyên hoa kiểng đã chào hàng gần 10 triệu sản phẩm mỗi năm. Về quy cũ làm ăn, tất cả được “biên chế” trong 9 hợp tác xã, 31 trang trại, 11 làng nghề, trên 40 tổ liên kết sản xuất cây ăn trái. Ngoài ra còn có sự phối hợp nhịp nhàng để cùng phát triển của 498 cơ sở tiểu - thủ công nghiệp trong toàn huyện. Chợ Lách còn có nhiều nghệ nhân lừng danh về cây trái cũng như hoa kiểng. Từ nhiều năm trước, có những nghệ nhân từng sang vùng Đông Bắc Á để có người làm thợ, có người làm thầy dạy sinh vật cảnh, kiểng cổ, bon-sai, đặc biệt là kiểng thú ở bên đó…

Đông đảo người dân đến với Ngày hội Cây – trái ngon, an toàn tỉnh Bến Tre lần thứ 14 – năm 2014 tại huyện Chợ Lách, vào mùng 5 tháng 5 âm lịch vừa qua. Ảnh: VĂN CÔNG

Có thể thấy, từ khi mới hình thành vườn cây ăn trái với năm ba chủng loại, đặc biệt có giống chôm chôm java ngát hương do nhà bác học Trương Vĩnh Ký mang về từ Nam Dương, đến nay qua bao biến thiên lịch sử, vườn xanh vẫn luôn được nhân ra với hàng chục sản phẩm tên tuổi mới lạ, làm phong phú thêm ba cái ngon. Ấy là măng cụt, chôm chôm, xoài, những bưởi da xanh, mít đỏ, thanh long vàng, nhãn các loại, đặc biệt là sầu riêng hạt lép, cam, chanh không hạt. Ở Bến Tre, kinh tế vườn được khái niệm trong các Nghị quyết kế hoạch 5 năm (từ những năm 80), hay những Nghị quyết chuyên đề nhiều năm liên tiếp của Tỉnh ủy là bao gồm nhiều tên tuổi nông phẩm như dừa, mía, các loại cây trồng xen, và một nguồn thủy sản bao la từ hàng vạn ha mặt nước của vườn. Kinh tế vườn là một trong hai thế mạnh chiến lược của tỉnh, là vị trí số một trong thành phần cơ cấu kinh tế nông – công nghiệp.

MỘT ĐẠI DIỆN KINH TẾ BIỂN

Làng đánh cá Bình Thắng, huyện Bình Đại, cùng một cộng đồng ngư dân đông đảo của An Thủy, huyện Ba Tri, được xem là Làng cá có trước (khoảng đầu thế kỷ 20), chính là hai “đại biểu” chính thức. Các Nghị quyết về kinh tế của tỉnh xác định kinh tế biển Bến Tre nằm trong phạm vi chiều dài 65km bờ biển trải dài qua 3 huyện Bình Đại, Ba Tri và Thạnh Phú, với một bề rộng bao la hàng trăm hải lý thuộc lãnh hải từ đất liền chiếu ra theo như Luật biển quốc tế qui định.

Biển Bến Tre có đến 120 loài cá thuộc 43 họ, nằm trong 15 bộ cá. Trong đó, bộ cá vược chiếm đến 21 họ và 54 loài; bộ cá trích 2 họ với 15 loài. Riêng loài cá sống ven biển gồm có; cá mòi, cá nục, cá đuối, cá rúng, cá trích, cá chim… Sự đông đúc và đa dạng về chủng loại tôm cá ở vùng ven biển có ý nghĩa quan trọng cho việc hình thành các nhóm đánh bắt thủy hải sản của 3 huyện biển Bến Tre. Từ khởi thủy đến nay (khoảng 100 năm), hai làng đánh cá An Thủy và Bình Thắng vẫn là tiêu biểu, đi tiên phong trong bước đường chinh phục biển bạc quê nhà. Hằng năm, cả tỉnh Bến Tre đánh bắt gần 100 ngàn tấn hải sản thì An Thủy và Bình Thắng chiếm đến trên 50% sản lượng chung.

Bình Thắng hiện có 487 tàu với tổng công suất trên 120 ngàn mã lực. Trong số đó có 370 tàu đánh bắt xa bờ, bám biển được dài ngày. Ở An Thủy, số lượng tàu đông hơn nhưng đánh bắt được ngoài khơi xa thì ít hơn, sản lượng hàng năm chỉ gần bằng 3/4 của Bình Thắng. Vậy nhưng, cơ sở thương mại dịch vụ của An Thủy lên đến 700, chỉ số này ở Bình Thắng là chưa đầy 300. An Thủy vượt trội Bình Thắng cả về kinh nghiệm và chất lượng chế biến thủy sản theo kiểu kinh tế hộ gia đình (nhất là chế biến tôm khô, ruốc). Về dài lâu, cuộc chạy đua lên sản xuất lớn để giàu có thật sự về nghề biển, cả hai địa danh này còn phải cật lực hơn nhiều trong gọi vốn đầu tư mạnh cho cả hai lĩnh vực ra khơi xa đánh bắt và chế biến theo công nghiệp hiện đại. Giờ đây, giữa những ngày lễ hội rình rang, khách từ nhiều nơi đổ về chưa mua được nhiều món quà mang thương hiệu làng cá An Thủy - Bình Thắng. Thật là một khiếm khuyết đáng tiếc!

NHỮNG ĐIỀU NGHĨ SUY

Nhớ về những ngày Hội thi Cây - trái ngon, an toàn ở Chợ Lách mà lo canh cánh. Đó là trái cây đúng chuẩn như đấu xảo tại các ngày hội vừa qua còn chưa nhiều, chưa đều khắp, bởi vì hàng được đưa tới hội thi là hàng loại một, là hàng mẫu, đã qua tuyển lựa rất dữ. Vấn đề là làm sao tỷ lệ trái cây chất lượng cao luôn hiện diện đại trà ở các nhà vườn ngay trong nay mai. Một điều nữa không kém phần quan trọng là hiện giờ lữ khách chỉ thưởng thức được nhất thời (tức là tươi sống) 3 cái ngon của cây trái miệt vườn đa chủng loại chứ chưa tìm đâu ra những bao bì đẹp hoặc đóng hộp để có thể lưu giữ được lâu hoặc gởi đi xa một cách lịch sự và an toàn…

Mong sao, một ngày không xa, nhiều mặt hàng trái cây đặc trưng mang nhãn hiệu Chợ Lách, Cái Mơn cũng như đồ biển của xứ dừa, sẽ lớp lớp hàng hàng chào khách thập phương có xuất xứ từ “Made in An Thủy – Bình Thắng”.

Đi Nghinh Ông Bình Đại nhớ tới Ngày hội trái ngon Chợ Lách là nỗi trăn trở, là niềm ước mong, sao cho hai thế mạnh vốn đầy tiềm năng kinh tế vườn và kinh tế biển của Bến Tre tiến triển nhanh, đều khắp, và bền lâu.

HUỲNH THANH VĂN