Thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) là vật tư nông nghiệp đóng vai trò quan trọng, giúp đảm bảo việc kiểm soát sâu bệnh, ổn định năng suất cây trồng. Tuy nhiên, nếu lạm dụng thuốc BVTV có thể gây ra nhiều hiệu quả không mong muốn, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường. Để phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững, Cục BVTV thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đang tích cực phối hợp cùng các địa phương, doanh nghiệp, hỗ trợ, hướng dẫn nông dân sử dụng thuốc BVTV an toàn và hiệu quả.

Các đại biểu tìm hiểu về các loại thuốc BVTV sinh học được các đơn vị, doanh nghiệp trưng bày, giới thiệu tại TP Cần Thơ nhân dịp diễn ra diễn đàn "Thực trạng sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc BVTV tại Việt Nam và giải pháp phát triển bền vững".

Cục BVTV cùng các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&PTNT đã tích cực phối hợp cùng các địa phương và đơn vị, doanh nghiệp trong việc đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền và tập huấn, nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng để nông dân sử dụng thuốc BVTV đúng cách. Hướng dẫn người dân thực hiện thu gom, xử lý bao gói thuốc BVTV. Đồng thời, hỗ trợ nông dân trong xây dựng mô hình sử dụng thuốc BVTV an toàn và hiệu quả, mô hình quản lý dịch hại tổng hợp theo hướng giảm sử dụng phân thuốc hóa học và tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ và các loại thuốc BVTV sinh học.

Bên cạnh đó, Bộ NN&PTNT cùng các cơ quan chức năng ở Trung ương và địa phương khuyến khích, các đơn vị, doanh nghiệp trong nghiên cứu sản xuất và ưu tiên thực hiện đăng ký các loại thuốc sinh học, thuốc thế hệ mới an toàn, hiệu quả, ít gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, vật nuôi và môi trường. Thực hiện rà soát, loại bỏ những loại thuốc BVTV hóa học độc hại. Quan tâm tập huấn, hướng dẫn người dân sử dụng thuốc BVTV đúng cách, giảm sử dụng thuốc hóa học và tăng sử dụng thuốc sinh học... Theo bà Bùi Thanh Hương, Trưởng phòng Thuốc BVTV thuộc Cục BVTV, từ năm 2020 đến 2023, số lượng thuốc BVTV sinh học tăng từ 768 lên 810 tên thương phẩm. Lượng thuốc BVTV sử dụng trung bình giảm từ 3,81 kg/ha năm 2020 xuống 3,19 kg/ha năm 2022. Trong đó, lượng thuốc BVTV sinh học sử dụng tăng từ 16,67% năm 2021 lên 18,49% năm 2022. Các địa phương ở vùng Đông Nam Bộ đang là nơi sử dụng thuốc BVTV sinh học nhiều, với 1,49kg/ha, còn vùng ĐBSCL là khoảng 0,79 kg/ha.

Nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh và sử dụng thuốc BVTV an toàn và hiệu quả,  Báo Nông nghiệp Việt Nam vừa phối hợp với Cục BVTV cùng các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&PTNT và Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc BVTV Việt Nam (VIPA) tổ chức diễn đàn "Thực trạng sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc BVTV tại Việt Nam và giải pháp phát triển bền vững". Tại diễn đàn, nhiều đại biểu kiến nghị, tới đây Bộ NN&PTNT cùng các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn về việc sản xuất kinh doanh và sử dụng thuốc BVTV hiệu quả, an toàn và trách nhiệm. Đồng thời, hỗ trợ nông dân thực hiện tốt việc thu gom, xử lý bao bì thuốc đã sử dụng. Kịp thời rà soát, bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật để nâng cao trách nhiệm của các bên có liên quan. Khuyến khích nghiên cứu, phát triển sản xuất, sử dụng thuốc BVTV sinh học và thuốc BVTV công nghệ cao tiên tiến để phát triển ngành Nông nghiệp Việt Nam theo hướng xanh, bảo đảm sức khỏe cây trồng, sức khỏe môi trường, sức khỏe con người... Theo ông Nguyễn Viết Nghĩa, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Vật tư nông nghiệp Việt Nam, trong xu hướng mới hiện nay, thuốc BVTV sinh học đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển nông nghiệp bên vững. Cần nghiên cứu, phát triển nhiều sản phẩm thuốc sinh học với mức giá phù hợp để có các giải pháp tốt cho bảo vệ cây trồng ở từng giai đoạn phát triển, cũng như nghiên cứu phối hợp sử dụng hiệu quả giữa thuốc sinh học và hóa học.

Nhiều đơn vị, doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức quốc tế cũng đã và đang "đồng hành" cùng các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&PTNT và các địa phương trong triển khai thực hiện các chương trình, dự án và mô hình sử dụng thuốc BVTV an toàn và hiệu quả. Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch VIPA, hiện còn tình trạng người bán thuốc BVTV thiếu chuyên nghiệp và việc sử dụng thuốc của bà con nông dân còn tùy tiện, kém hiểu biết và phụ thuộc vào hướng dẫn của đại lý bán hàng. Trình độ chuyên môn của các đại lý thuốc BVTV còn yếu, thường chạy theo lợi nhuận, bất chấp hiệu quả xấu có thể gây ra. Trước thực tế đó, Cục BVTV phối hợp cùng VIPA, CropLife Việt Nam và các đơn vị có liên quan thực hiện chương trình sử dụng thuốc BVTV an toàn và hiệu quả. Ông Sơn cho biết: "Chương trình triển khai nhiều hoạt động như biên soạn tài liệu, tổ chức tập huấn, tổ chức hội thi, xây dựng các mô hình sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và trách nhiệm... Mục tiêu nhằm hỗ trợ nông dân, các đại lý buôn bán thuốc BVTV tiếp cận và nắm rõ các nguyên tắc sử dụng thuốc BVTV và phòng trừ sinh vật gây hại nhằm phát huy hiệu quả của các sản phẩm thuốc BVTV, giữ môi trường xanh, sạch, bảo vệ sức khỏe của cộng đồng. Hình thành các vùng sản xuất nông sản an toàn, chất lượng cao phục vụ xuất khẩu". Theo bà Đào Thu Vinh, Điều phối viên CropLife Việt Nam, Cục BVTV và CropLife Việt Nam đã phối hợp sản xuất và phát hành chuỗi video hình động (animation) về sử dụng thuốc BVTV với mục tiêu mở rộng và đa dạng hóa kênh thông tin, giúp tăng mức độ tiếp cận của nông dân đối với các tài liệu về hướng dẫn sử dụng thuốc một cách có trách nhiệm. Tới đây CropLife Việt Nam tiếp tục phối hợp để hỗ trợ hoàn thiện và số hóa tài liệu tập huấn, cũng như dựng nền tảng đào tạo trực tuyến về  sử dụng thuốc có trách nhiệm và quản lý dịch hại. Hỗ trợ các hoạt động thu gom, xử lý bao gói thuốc BVTV bền vững...

Theo ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục BVTV, hiện nay trong quản lý thuốc BVTV đã có nhiều chính sách khuyến khích, ưu tiên cho thuốc sinh học so với thuốc hóa học nhằm tạo thuận lợi cho đăng ký, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV sinh học vẫn còn gặp nhiều khó khăn cần khắc phục. Đặc biệt, nhận thức của người dân và các bên liên quan còn có hạn chế, hiểu chưa đúng về hiệu lực của thuốc sinh học, về cách sử dụng và hiệu quả của thuốc sinh học. Hiện thời gian bảo quản và thời hạn sử dụng của nhiều loại thuốc sinh học ngắn hơn so với hóa học và khó vận chuyển, khó bảo quản, dẫn đến chi phí tăng, cũng như đòi hỏi phải sử dụng đúng theo quy trình khá nghiêm ngặt... Trong bối cảnh đó, Bộ NN&PTNT đã tiến hành xây dựng và triển khai Đề án phát triển sử dụng thuốc BVTV sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tin rằng, Đề án này giúp đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao khoa học kỹ thuật... giúp giảm giá thành sản xuất và nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng thuốc sinh học.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG