* LÂM QUÂN

Phát triển nông nghiệp trên cơ sở ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến là nhằm tạo ra nguồn hàng hóa nông sản có giá trị kinh tế, hàm lượng chất xám cao, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của người dân là yêu cầu cấp bách hiện  nay. Nhưng để phát huy vai trò chủ thể của người nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long vấn đề đặt ra là cần phải làm gì và làm như thế nào để họ tiếp cận và ứng dụng tốt các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Giải quyết vấn đề này cần phải có sự liên kết chặt chẽ, đồng bộ của các cơ quan hữu quan.

Hiện trạng và những vấn đề đặt ra

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có lợi thế đặc biệt về nông, lâm, thủy sản, nhất là vai trò bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Bởi vậy thời gian qua, các tỉnh ở vùng ĐBSCL không ngừng học hỏi, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau nhằm nâng cao chất lượng nền nông nghiệp, đặc biệt quan tâm nhằm nâng cao trình độ cho nông dân tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật (KHKT), xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 26/NQ-TW, ngày 5-8-2008, của Trung ương về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Chính vì vậy, ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL luôn đẩy mạnh xây dựng cơ sở vật chất trong nông nghiệp, nông thôn; áp dụng những tiêu chuẩn sản xuất sạch, như VietGAP, GlobalGAP, EuroGAP vào sản xuất lúa, trồng trọt và nuôi trồng thủy sản... Những mô hình này đem lại hiệu quả rất cao, từng bước tạo cho nông dân cơ hội làm giàu ngay trên mảnh đất của mình.

Tuy nhiên, một thực tế cho thấy mặt bằng chung về trình độ nhận thức của đại đa số nông dân còn hạn chế, do đó, khi các cơ quan chức năng tiến hành phổ biến kiến thức trong sản xuất cũng như việc áp dụng các tiến bộ KHKT vào nông nghiệp đối với người nông dân gặp rất nhiều khó khăn.

Trong khi, lợi ích từ các chương trình liên quan đến cơ giới hóa trong nông nghiệp đều mang lại hiệu quả rất rõ nét, nhưng không ít hộ nông dân vẫn tỏ ra băn khoăn, lưỡng lự. Đơn cử, trong sản xuất lúa, việc ứng dụng cơ giới hóa có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp nói chung, sản xuất lúa nói riêng ở vùng ĐBSCL, trong lĩnh vực này, làm đất và thu hoạch là 2 khâu có tính đột phá, nhưng tới nay, khâu làm đất được người dân ứng dụng với tỷ lệ cơ giới hóa chiếm khoảng 95%, nhưng khâu thu hoạch chỉ đạt khoảng 50%. Theo khảo sát mới đây, tại thành phố Cần Thơ, nếu thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp thì ở quy mô toàn vùng, sẽ giúp nông dân mỗi địa phương giảm tỷ lệ thất thoát trị giá lên đến cả trăm tỉ đồng. Thực tế còn cho thấy, trong số hàng ngàn nông dân sử dụng máy gặt đập liên hợp ở vùng ĐBSCL hầu hết đều chưa qua đào tạo căn bản về kỹ thuật nên khó có thể sử dụng tốt và dĩ nhiên xảy ra tình trạng thất thoát lúa trong quá trình vận hành máy là điều rất đáng tiếc, đó là chưa nói đến vấn đề an toàn lao động. Trong gieo trồng, nhiều nông dân không đầu tư thâm canh, bón không đủ lượng phân hữu cơ dẫn đến năng suất thấp dù có giống tốt và thủy lợi đầy đủ. Công tác chỉ đạo tại nhiều cơ sở chưa được chú trọng, tạo ra sự không đồng đều trong việc áp dụng KH-KT vào sản xuất.

Là vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo, cây ăn trái và thủy sản của cả nước, nhưng theo số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ sinh viên trong vùng ĐBSCL theo học các ngành nông nghiệp, thủy sản ở bậc đại học chỉ khoảng 10% và cao đẳng hơn 5%, trong khi hơn 30% số sinh viên theo học các chuyên ngành kinh tế, 20% kỹ thuật công nghệ; công tác đào tạo và dạy nghề ở ĐBSCL chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng; tỷ lệ ngân sách nhà nước đầu tư cho lĩnh vực này chưa tương xứng (năm 2010 khoảng 18%); cơ sở vật chất, trang thiết bị thiếu, lạc hậu; đội ngũ giáo viên ở nhiều cơ sở đào tạo thiếu và yếu nhất, là giáo viên dạy nghề; tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên chưa được đào tạo sơ cấp nghề đến trên đại học cao nhất cả nước, chiếm 91,3%; hiện có khoảng 20% số lao động công nghiệp có trình độ chuyên môn hóa và tay nghề cao; lao động có tay nghề kỹ thuật đang trực tiếp sản xuất chỉ chiếm 17%.

Thực tế trên đây là nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp dẫn đến một nghịch lý khiến nhiều người ví von ĐBSCL là “vương quốc” nông nghiệp của cả nước (nơi đây chiếm trên 50% sản lượng lúa, 52% sản lượng thủy sản, 70% sản lượng cây ăn trái cả nước) nhưng người nông dân vẫn chưa thoát nghèo. Tại Hội thảo với chủ đề “Xây dựng chương trình khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững vùng ĐBSCL” (do Trường Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ khoa học và Công nghệ và Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ tổ chức tại thành phố Cần Thơ vào tháng 5-2012), các nhà khoa học đánh giá: Khu vực ĐBSCL đang có một trở lực lớn trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung, đó là hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng đã và đang trực tiếp uy hiếp đến sự phát triển bền vững; đồng thời, đe dọa sự sống của một vùng đất nông nghiệp đa canh trù phú vào hàng bậc nhất của quốc gia; là  vùng có nền kinh tế phát triển thiếu ổn định, chưa tương xứng với lợi thế, tiềm năng và đáng quan tâm nhất là việc nông dân tiếp thu, ứng dụng KHKT trong phát triển nông nghiệp.

Còn tiếp
Theo Tạp chí Cộng sản