Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới. Chỉ thị này có ý nghĩa chiến lược, định hình lộ trình cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực và bảo vệ công lý, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước hướng tới tầm nhìn năm 2045.

Kiểm soát quyền lực tư pháp

Chỉ thị nêu rõ, ngành Kiểm sát đóng góp vai trò đặc biệt quan trọng trong tiến trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, phục vụ đắc lực cho công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng của đất nước. Tuy nhiên, công tác kiểm sát thời gian qua vẫn còn những mặt hạn chế. Vai trò và trách nhiệm kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp có lúc chưa được phát huy đầy đủ. Một số cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc về vị trí của ngành Kiểm sát nhân dân trong hệ thống chính trị. Trước bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế “2 con số” liên tục và bền vững, việc đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hoạt động của ngành Kiểm sát là yêu cầu khách quan, cấp bách.

Kiểm sát viên Viện kiểm sát Nhân dân khu vực 1 - Cần Thơ tham gia tranh luận tại phiên tòa.

Chỉ thị số 06-CT/TW khẳng định, Viện kiểm sát nhân dân giữ vai trò trung tâm kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp. Ngành Kiểm sát có trách nhiệm chủ động phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa và xử lý nghiêm minh các vi phạm, tội phạm phát sinh trong quá trình thực thi quyền lực tư pháp. Nhiệm vụ là phải kiên quyết chống oan, sai, không để lọt tội phạm, hướng tới xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Để làm được điều này, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy đảng tăng cường chỉ đạo, kịp thời ban hành các định hướng lớn, bố trí người đứng đầu Viện kiểm sát nhân dân các cấp tham gia cấp ủy tương xứng với vị trí, chức danh lãnh đạo trong hệ thống chính trị. Đồng thời, phát huy hiệu quả vai trò giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước, MTTQVN, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với công tác kiểm sát.

Xây dựng đội ngũ liêm chính

Để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới, Chỉ thị định hướng chuyển đổi mạnh mẽ, thực chất nội dung, phương pháp thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo hướng quản trị tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, dựa trên chứng cứ số và khoa học dữ liệu. Trong tố tụng hình sự, phải nâng cao trách nhiệm công tố, gắn công tố với hoạt động điều tra ngay từ đầu và xuyên suốt quá trình giải quyết vụ án, bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự và quyết định truy tố thực sự khách quan, đúng pháp luật. Kiểm sát viên phải liên tục rèn luyện, nâng cao năng lực, kỹ năng tranh tụng, bản lĩnh và tính thuyết phục tại phiên tòa.

Chỉ thị nêu rõ phương châm kết hợp chặt chẽ giữa “phòng ngừa là chính” với phát hiện, xử lý kịp thời, khách quan, toàn diện. Việc xem xét, đánh giá sai phạm phải đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, lấy hiệu quả kinh tế, chính trị, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc làm căn cứ quan trọng để có hình thức xử lý phù hợp. Đặc biệt, thể chế tư pháp mới phải bảo vệ những người đổi mới, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, không tham nhũng, vụ lợi; bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước với lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người dân để phục vụ kiến tạo phát triển.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu, phát triển hoàn thiện lý luận, thể chế về công tác kiểm sát là đòi hỏi tất yếu. Chỉ thị định hướng việc phối hợp hoàn thiện pháp luật hình sự, tố tụng hình sự theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi, nhanh, gọn, hiệu quả, mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn. Chú trọng hoàn thiện chính sách miễn, giảm, hoãn, loại trừ, không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi, loại tội với tiêu chí, điều kiện chặt chẽ. Trong lĩnh vực dân sự và hành chính, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế khởi kiện vụ án dân sự, hành chính để bảo vệ quyền lợi của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công cộng; phát triển các cơ chế xử lý phi tố tụng, giải quyết tranh chấp ngoài tòa án và cơ chế thu hồi, xử lý tài sản không qua kết tội nhằm giảm thiểu xung đột xã hội, tiết kiệm chi phí tố tụng và chi phí xã hội.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là hiện đại hóa ngành Kiểm sát nhân dân hiện đại trên nền tảng số. Toàn ngành cần ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ và dữ liệu lớn (Big data) trong quản lý, điều hành hoạt động chuyên môn; từng bước hình thành hệ sinh thái tư pháp số, thực hiện số hóa toàn trình các quy trình nghiệp vụ, kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan tư pháp trên cơ sở nền tảng dùng chung; đồng thời chú trọng bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh thông tin mạng, bảo vệ bí mật nhà nước trong môi trường số.

Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm sát vững về chính trị, trong sáng về đạo đức, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, bản lĩnh, chuyên nghiệp và liêm chính. Toàn ngành tiếp tục lấy phương châm “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” làm chuẩn mực đạo đức và hành động. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế bảo vệ kiểm sát viên trong thực thi công vụ, bảo đảm an toàn nghề nghiệp để đội ngũ giữ vững tính khách quan tuyệt đối khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị là kim chỉ nam, mở ra một chương mới cho công cuộc cải cách tư pháp và xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại.

Bài, ảnh: PHI YẾN