Trung thực là một trong những đức tính quý mà hầu hết các bậc phụ huynh đều quan tâm dạy cho con mình ngay từ thuở nhỏ. Nhiều bậc cha mẹ có kinh nghiệm nuôi dạy con tốt cho rằng, cách hiệu quả nhất để giáo dục con về lòng trung thực không nằm ở những triết lý, bài học đạo đức cao xa mà thông qua cách ứng xử, sinh hoạt hàng ngày của người lớn, nhất là tấm gương sáng từ cha mẹ… để hình thành nhân cách trẻ.

Bên cạnh những tấm gương của cha mẹ, đọc sách là thói quen tốt giúp trẻ nhỏ hình thành tính trung thực. (ảnh mang tính minh họa)

Một lần vào nhà sách, tôi tình cờ chứng kiến cảnh một phụ nữ trạc 30 tuổi, phạt cậu con trai chừng 4-5 tuổi đứng khoanh tay và xin lỗi cô nhân viên bán hàng vì cậu bé “cả gan” xé bìa một quyển truyện tranh có in hình siêu nhân mà em rất thích. Đương nhiên, sau đó chị vẫn phải trả tiền mua quyển sách ấy. Nhìn cách chị dạy con về tính trung thực, phân tích cặn kẽ việc làm sai trái của con, tôi rất ấn tượng. Hành động của chị làm tôi chợt nhớ đến câu chuyện của chị Hồng- bạn tôi, có con đang học lớp lá, kể: “Hôm nào đi học về, bé Nhã Khanh cũng khoe có bạn chung lớp tặng con bút chì màu. Những lần đầu tôi còn tin nhưng càng về sau tôi thấy lạ, hỏi mãi con có lấy của bạn không, thì bé chối đây đẩy và nhất quyết không chịu mang trả lại. Biết là con mình đang nói dối nhưng tôi lại không biết cách nào dạy con tính trung thực, không tham lam của người khác khi bé còn quá nhỏ”.

Tâm trạng trên rất thường thấy ở các bậc phụ huynh có con nhỏ. Nhiều người cũng nhìn nhận, theo thời gian, mức độ “thiếu thành thật” của trẻ tăng dần. Đối với những đứa trẻ hiếu động, lém lỉnh thường tự mình nghĩ ra những hành động nhằm “ngụy biện” cho hành vi sai trái của mình. Một nguyên nhân phổ biến dẫn đến việc nói dối ở trẻ là khi làm sai, trẻ sợ bị phạt đòn, sợ xấu hổ với mọi người. Như câu chuyện của chị Nguyễn Ngọc Hà, ở quận Ninh Kiều kể: chị thấy mình vui khi nghe hai đứa con gái thỏ thẻ “không hiểu sao mỗi lần nói dối mẹ con thấy khó chịu lắm”... Chia sẻ về bí quyết dạy con, chị Hà bộc bạch: “Gia đình tôi có hai đứa con gái; đứa lớn học lớp 6, đứa nhỏ học lớp 4. Trước đây, do hàng ngày mình thường chăm chút con bé út, khiến con gái lớn nghĩ cha mẹ không thương nó bằng em gái. Thế là mỗi khi làm việc gì sai, sợ bị la rầy nó đều năn nỉ em gái nhận lỗi thay”. Biết chuyện, chị chẳng những không la mắng mà “gặp riêng” từng đứa để phân tích thấu đáo. Thông qua những câu chuyện kể nhẹ nhàng, tấm gương về lòng trung thực và “phần thưởng” dành cho những bé ngoan, biết vâng lời cha mẹ... chị dần giáo dục con tính trung thực với mọi người và sống có trách nhiệm.

Nổi tiếng trong cách giáo dục con nghiêm khắc, nên anh Nguyễn Hoàng Nhân, ở huyện Thới Lai, thừa nhận giữa hai cha con anh có khoảng cách, ít khi trò chuyện cởi mở cùng nhau. Vì vậy, mỗi khi muốn biết hoặc tìm hiểu thêm thông tin gì về con trai, anh đều phải nhờ vợ hỏi giúp. Anh Nhân kể: “Cách đây khá lâu, khi không có mẹ ở nhà, con trai anh “khoe chiến công” dù không thuộc bài nhưng nhờ giở tài liệu trong giờ kiểm tra, nên môn Lịch Sử đã đạt 8 điểm. Thay vì bình tĩnh để phân tích cho con thấy cái sai, tác hại của việc gian lận trong thi cử thì tôi lại mắng nhiếc và đánh con. Kết quả là từ đó đến nay hễ có chuyện gì xảy ra ở trường lớp nó không hé răng với tôi nửa lời”. Từ câu chuyện của anh Nhân cho thấy nhiều bậc làm cha mẹ chỉ vì quá nóng vội trong cách giáo dục, dạy dỗ con đôi khi có thể gây ra những tác dụng ngược không mong muốn.

Góp nhặt những kinh nghiệm dạy con tính trung thực, nhiều bậc cha mẹ hào hứng chia sẻ các bí quyết. Anh Tuấn, một công nhân khu công nghiệp Trà Nóc, tâm sự: “Tuy gần nhà có nhiều quán cà phê, công ty lớn, nếu biết mật khẩu cũng có thể dễ dàng truy cập wifi miễn phí, thế nhưng tôi vẫn đăng ký sử dụng mạng Internet đàng hoàng vì sợ làm tiền lệ xấu cho con”. Còn chị Bích Duyên, một tiểu thương ở quận Thốt Nốt, bộc bạch: “Gia đình tôi làm nghề buôn bán đã lâu, thời gian rảnh, các con thường tranh thủ ra phụ mẹ dọn hàng, buôn bán. Thành thực với khách hàng trong việc cân, đong, không nói thách... là những bài học sống động giúp tôi giáo dục con về lòng trung thực hiệu quả”.

Khi bàn về cách làm thế nào để giáo dục, định hướng và hình thành cho con tính trung thực, nhiều bậc cha mẹ có cùng nhận định: Để dạy con trung thực là điều không dễ, nhưng cũng không quá khó. Điều quan trọng, để giáo dục trẻ sống trung thực thì trước nhất các bậc phụ huynh phải là tấm gương sáng về tính trung thực để trẻ noi theo.

Bài, ảnh: TRÂM ANH