Thời gian qua, công tác bảo vệ môi trường được các cấp, các ngành, người dân đặc biệt quan tâm đã tạo được sự chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, ô nhiễm môi trường vẫn còn và làm ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sức khỏe của nhân dân. Để từng bước giải quyết vấn đề này, tháng 1-2016, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch mạng lưới quan trắc tài nguyên và môi trường (TN&MT) quốc gia giai đoạn 2016-2025, tầm nhìn đến năm 2030. Qua đó,  xây dựng hệ thống quan trắc TN&MT quốc gia hợp lý, thống nhất, đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu thông tin điều tra cơ bản phục vụ quản lý nhà nước về TN&MT, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội...

Lễ cắt băng khánh thành Trạm vùng tác động Tây Nam Bộ. Ảnh: LẠC MẪN

Tăng năng lực quan trắc

Thực hiện chủ trương này của Chính phủ, Bộ TN&MT đã giao Tổng cục Môi trường là chủ đầu tư dự án “Xây dựng Trạm vùng tác động Tây Nam Bộ” tại xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ. Mới đây, Tổng cục Môi trường đã khánh thành và đưa vào hoạt động Trạm vùng tác động Tây Nam bộ xây dựng trên diện tích gần 2.000m2, chiều cao 4 tầng, với tổ hợp khu vực văn phòng làm việc, phòng họp, hệ thống phòng thí nghiệm và các phương tiện, trang thiết bị quan trắc môi trường (QTMT) theo tiêu chuẩn quốc gia, đáp ứng được tất cả các yêu cầu về công tác QTMT quốc gia. Từ đó, góp phần nâng cao tính chủ động, hiệu quả về quan trắc, phân tích môi trường, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, quản lý môi trường các tỉnh, thành khu vực Tây Nam bộ nói riêng và miền Nam nói chung.

Ông Hoàng Văn Thức, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, cho biết: Các hệ thống phòng thí nghiệm, trang thiết bị kỹ thuật đã được lắp đặt, trang bị đồng bộ. Các hệ thống trang thiết bị tiên tiến hiện đại được cung cấp bởi các nhà sản xuất thiết bị nổi tiếng đến từ Mỹ, Nhật, Anh, Đức… Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, kỹ sư cũng đã được tập huấn, đào tạo sử dụng, vận hành hệ thống trang bị, máy móc, đáp ứng đủ điều kiện khai thác, sử dụng. Ngoài ra, hệ thống các công trình xây dựng và hạng mục phụ trợ của dự án đã được hoàn thiện bảo đảm chất lượng, yêu cầu đặt ra. Để đưa Trạm vùng tác động Tây Nam Bộ đi vào hoạt động, Tổng cục Môi trường bàn giao Trung tâm QTMT miền Nam quản lý, khai thác và vận hành trên cơ sở bảo đảm hiệu quả cao nhất. Đồng thời, tăng cường trao đổi thông tin, số liệu QTMT giữa Tổng cục Môi trường và địa phương, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường các địa phương khu vực Tây Nam bộ.

Lãnh đạo Trung ương và địa phương tham quan cơ sở vật chất Trạm vùng tác động Tây Nam Bộ. Ảnh: LẠC MẪN

Kết nối

Thông tin từ Trung tâm QTMT miền Nam, hiện nay, ĐBSCL có 12/13 địa phương (trừ tỉnh Vĩnh Long) có Trung tâm QTMT. Tại vùng ĐBSCL, Trung tâm QTMT miền Nam xây dựng mạng lưới quan trắc bao gồm: 9 điểm quan trắc nước mặt trên sông Tiền và 3 điểm trên sông Vàm Cỏ; 11 điểm quan trắc không khí tại các tỉnh, thành thuộc vùng kinh tế trọng điểm; 4 điểm quan trắc nước biển ven bờ và cửa sông. Về hoạt động quan trắc môi trường định kỳ, 13/13 địa phương đã xây dựng và phê duyệt chương trình QTMT tổng thể với các thành phần môi trường được phê duyệt là không khí, nước (nước mặt, nước biển, nước dưới đất…), đất…; tần suất dao động từ 1-14 lần/năm. Các điểm quan trắc phủ trên địa bàn của tất cả các tỉnh, thành trong vùng. Trong đó, tập trung chủ yếu vào các sông chính, các điểm nóng về môi trường như: các đô thị lớn, khu công nghiệp, các vùng sinh thái đặc biệt nhạy cảm về môi trường… Bên cạnh đó, hiện đã có 6/13 địa phương đầu tư xây dựng trạm quan trắc tự động, gồm: Cần Thơ, An Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Cà Mau, Sóc Trăng. Trong đó, có 6 điểm quan trắc không khí xung quanh, 19 điểm quan trắc nước mặt, 4 điểm quan trắc nước thải và 1 điểm quan trắc khí thải. 

Với sự quan tâm của Chính phủ và sự vào cuộc của các địa phương, công tác QTMT khu vực ĐBSCL dần đi vào nề nếp, phục vụ công tác quản lý nhà nước về môi trường. Tuy nhiên, quá trình thực tế vẫn còn nhiều khó khăn. Tại Hội nghị triển khai công tác QTMT quốc gia năm 2019 mới đây tại TP Cần Thơ, đã có nhiều ý kiến đề xuất Bộ TN&MT nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động QTMT của vùng trong thời gian tới.

Theo ông Trần Ngọc Ẩn, Giám đốc Sở TN&MT tỉnh Sóc Trăng, mạng lưới quan trắc nước dưới đất là vấn đề khó với Sóc Trăng. Hiện tại địa phương có 4 giếng quan trắc do Đức trài trợ nhưng chỉ quan trắc 4 tầng nông trong khi đặc điểm nước dưới đất của tỉnh có 7 tầng. Vì vậy, rất mong Tổng cục Môi trường quan tâm vấn đề quan trắc nước dưới đất một cách hiệu quả cho các địa phương. Bên cạnh đó, hướng dẫn các địa phương phát huy hiệu quả của các số liệu quan trắc, nhất là sử dụng cho các khâu cảnh báo, dự báo giúp lãnh đạo địa phương trong quản lý môi trường. Thực tế, khai thác số liệu quan trắc tại địa phương vẫn còn hạn chế, chủ yếu sử dụng trong nghiên cứu.

Ông Nguyễn Chí Kiên, Phó Giám đốc Sở TN&MT TP Cần Thơ, đề xuất: Tổng cục Môi trường tổ chức những lớp tập huấn chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực quan trắc cho địa phương. Tại Cần Thơ, Trung tâm QTMT cơ bản thực hiện các chỉ tiêu, riêng một vài chỉ tiêu chuyên sâu hiện nay chưa thực hiện được. Trên cơ sở quy hoạch mạng lưới QTMT quốc gia, Cần Thơ gia tăng bố trí các điểm dày lên. Vì vậy, Tổng cục xem xét hướng dẫn địa phương xây dựng mạng lưới quan trắc phù hợp và hiệu quả. Đồng thời, chuyển giao và hướng dẫn các địa phương sử dụng phần mềm vận hành hệ thống quan trắc tự động và kết nối dữ liệu từ địa phương đến Trung ương.

Trước những vần đề đặt ra của các địa phương vùng ĐBSCL, ông Hoàng Văn Thức, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, cho biết: Hiện Tổng cục Môi trường đã có phần mềm kết nối dữ liệu giữa Trung tâm QTMT Trung ương và các địa phương và đang làm việc với các địa phương để chuyển giao sử dụng. Tổng cục sẽ giao nhiệm vụ cho các Cục, Trung tâm vùng phối hợp với Sở TN&MT các tỉnh tổ chức các lớp tập huấn về quan trắc, phân tích môi trường theo chuyên đề. Về việc điều chỉnh mạng lưới QTMT, trong điều chỉnh quy hoạch tới đây sẽ tính toán để lồng ghép hợp lý mạng lưới QTMT quốc gia với mạng lưới QTMT các tỉnh, địa phương, có giải pháp kết hợp hài hòa các trạm quan trắc định kỳ và tự động.

LẠC MẪN