Trong lộ trình hướng tới bảo hiểm xã hội (BHXH) toàn dân, Luật BHXH năm 2024 mở ra những cơ hội cho nhóm lao động khu vực phi chính thức. Tại Cần Thơ, với việc triển khai kế hoạch tuyên truyền lĩnh vực BHXH giai đoạn 2026-2030, chính quyền thành phố đang nỗ lực đưa những quy định pháp lý thành quyền lợi thiết thực, giúp người lao động tự do có thể được hưởng lương hưu khi về già. 

BHXH tự nguyện đã có nhiều điều chỉnh, tạo thuận lợi hơn để nhiều người lao động tự do có thể tham gia.

Giảm rào cản, gia tăng quyền lợi cho người tham gia 

Thực tế hiện nay, lao động tự do chiếm tỷ trọng rất lớn trong lực lượng lao động xã hội. Họ là những người bán hàng rong, thợ xây, người làm nghề bốc xếp, hay các "shipper" công nghệ... Đặc điểm chung của nhóm đối tượng này là thu nhập không ổn định và thường nằm ngoài hệ thống BHXH bắt buộc. Vì vậy, Luật BHXH năm 2024 ra đời mang tính nhân văn sâu sắc khi tập trung vào việc mở rộng đối tượng và gia tăng tính hấp dẫn của BHXH tự nguyện. Một trong những điểm cốt lõi nhất là việc giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm.

Bên cạnh đó, Luật chính thức bổ sung chế độ trợ cấp thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện. Theo quy định, người lao động tham gia BHXH tự nguyện đáp ứng đủ điều kiện về thời gian đóng (đóng từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con) sẽ được hưởng trợ cấp thai sản, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính trong giai đoạn tạm nghỉ việc.

Mức đóng BHXH tự nguyện cũng được thiết kế linh hoạt. Người lao động được quyền lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện phù hợp với khả năng tài chính của mình. Chính phủ cũng duy trì các mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho người tham gia BHXH. Cụ thể: hỗ trợ 50% đối với người tham gia BHXH tự nguyện thuộc hộ nghèo và những người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định; hỗ trợ 40% đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo; hỗ trợ 30% đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số, hỗ trợ 20% đối với các đối tượng khác không thuộc các nhóm trên.

Mặt khác, người hưởng lương hưu từ BHXH tự nguyện sẽ được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí với mức hưởng lên đến 95%. Đối với lao động tự do, đây là sự đảm bảo đối với những vấn đề sức khỏe khi về già. Ngoài ra, chế độ tử tuất bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cũng đảm bảo sự hỗ trợ kịp thời cho thân nhân người lao động trong những tình huống rủi ro nhất. 

Đưa chính sách đi sâu vào đời sống

Để các quy định, chính sách về BHXH đi sâu vào thực tiễn, UBND TP Cần Thơ ban hành Kế hoạch số 126/KH-UBND về tuyên truyền lĩnh vực BHXH trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030. Theo đó, thành phố xác định công tác tuyên truyền không còn là hoạt động thông tin một chiều, mà phải chuyển sang phương thức cung cấp thông tin, tư vấn và hỗ trợ đồng hành. Mục tiêu giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ, hiểu đúng về vai trò, ý nghĩa cũng như giá trị nhân văn của chính sách BHXH.

Thành phố đặt ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, tất cả cán bộ làm công tác tuyên truyền và giảng viên nguồn tại địa phương được đào tạo, tập huấn bồi dưỡng chuyên sâu. Hằng năm, 100% xã, phường phải tổ chức các hoạt động tuyên truyền, tư vấn trực tiếp giải đáp chính sách BHXH tại cơ sở để kịp thời tháo gỡ những vướng mắc của người dân.

UBND thành phố yêu cầu việc tuyên truyền các chính sách BHXH cần xác định rõ các nhóm đối tượng trọng tâm cần tác động, đặc biệt là nhóm lao động khu vực phi chính thức, lao động nông thôn và những người có thu nhập không ổn định. Nội dung tập trung làm rõ quyền lợi thiết thực khi tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện, đồng thời cảnh báo những rủi ro, hệ lụy khi người lao động lựa chọn hưởng BHXH một lần thay vì tích lũy cho tuổi già. Bên cạnh đó, ngoài các phương thức tuyên truyền truyền thống, thành phố còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI). Các nền tảng số như Zalo, Facebook, YouTube và các ứng dụng tư vấn tự động (Chatbot) sẽ được tận dụng tối đa để lan tỏa thông tin chính thống một cách nhanh chóng, minh bạch.

Theo UBND TP Cần Thơ, năm 2026 thành phố đặt ra chỉ tiêu tổng số người tham gia BHXH đạt 470.852 người, chiếm 48,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong đó, 345.701 người tham gia bắt buộc và 125.151 người tham gia tự nguyện. Đối với bảo hiểm y tế, thành phố phấn đấu đạt độ bao phủ bảo hiểm y tế là 96,7% dân số. Về bảo hiểm thất nghiệp, thành phố đặt mục tiêu 317.001 người tham gia, bảo đảm 100% đối tượng thuộc diện bắt buộc.

Ông Nguyễn Văn Ba, 50 tuổi, hành nghề xe ôm tại phường Tân An, chia sẻ: "Hồi trước, tui cứ nghĩ mình làm tự do thì già rồi nhờ con cái. Nhưng nghe cán bộ phường tư vấn khi tham gia BHXH tự nguyện 15 năm là có lương hưu, lại được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng, tui thấy đây là cơ hội tốt để có lương hưu lúc về già, còn có thẻ bảo hiểm y tế để đỡ phần chi phí khám chữa bệnh. Tôi đã bàn bạc với gia đình và sẽ tham gia BHXH tự nguyện".

Chị Lê Mỹ Hạnh, 28 tuổi, ngụ phường Bình Thủy, bộc bạch: "Tôi đi làm thuê, có khi thì nhận đồ về nhà may gia công. Do tính chất công việc nên tôi cũng lo lắng khi có gia đình và chi phí lúc sinh con. Khi nghe tham gia BHXH tự nguyện được trợ cấp thai sản, tôi rất mừng. Đây chính là điều kiện thuận lợi để những người trẻ như tôi nghĩ đến việc tham gia BHXH tự nguyện để có cuộc sống ổn định về sau".

Tham gia BHXH tự nguyện không chỉ là sự chuẩn bị chu đáo cho tương lai của mỗi cá nhân mà còn là hành động thiết thực để xây dựng một cộng đồng an sinh bền vững. Với sự đổi mới toàn diện từ Luật BHXH năm 2024 và những nỗ lực trong công tác tuyên truyền từ cả hệ thống chính trị của thành phố, chính sách an sinh đang ngày càng gần với người dân hơn, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân trong tương lai không xa.

Bài, ảnh: PHI YẾN