Trong kỷ nguyên số, một khoảng trống thông tin có thể trở thành một cơn bão dư luận; một sự chậm trễ trong phát ngôn chính thống từ các cơ quan hành chính có thể làm suy giảm niềm tin xã hội; một câu trả lời né tránh của người có trách nhiệm có thể đẩy chính quyền vào thế bị động trước tin giả, tạo ra những cảm xúc xã hội bất ổn. Vì vậy, từ ngày 1-7-2026, thời điểm Nghị định số 244/2026/NĐ-CP ngày 26-6-2026 của Chính phủ quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước (Nghị định 244) có hiệu lực thi hành được xem là dấu mốc chuyển đổi tư duy quản trị truyền thông của Nhà nước. Đó là: từ quản lý thông tin sang minh bạch thông tin; từ phản ứng sau sự kiện sang chủ động cung cấp thông tin để dẫn dắt và định hướng dư luận; từ đối thoại với báo chí sang phục vụ quyền được thông tin của người dân; đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và đội ngũ báo chí trong việc bảo đảm dòng chảy thông tin chính xác, minh bạch, kịp thời, đáng tin cậy.
Dấu ấn đầu tiên của Nghị định 244 là chuyển từ tư duy “được hỏi mới trả lời” sang “chủ động cung cấp thông tin” cho người dân. Nghị định quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan hành chính là phải chủ động cung cấp thông tin định kỳ, tổ chức họp báo, cập nhật thông tin thường xuyên trên cổng thông tin điện tử, sử dụng nền tảng số và mạng xã hội chính thức để cung cấp thông tin. Như vậy, cung cấp thông tin không còn là nghĩa vụ mang tính hình thức của các cơ quan hành chính mà đã trở thành trách nhiệm quản trị công. Giờ đây, chính quyền không chờ báo chí yêu cầu, không chờ dư luận bức xúc mà chủ động công khai thông tin để dẫn dắt và định hướng dư luận. Đó cũng là bước chuyển từ “chính quyền quản lý” sang “chính quyền phục vụ” - phục vụ quyền được thông tin của người dân.
Một điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên Chính phủ đặt ra yêu cầu chậm nhất 24 giờ kể từ thời điểm cơ quan hành chính tiếp nhận và xử lý vụ việc có tác động lớn đến xã hội theo thẩm quyền, người phát ngôn phải cung cấp thông tin ban đầu cho báo chí. Quy định này hướng đến mục tiêu cảnh báo sớm, định hướng dư luận, hạn chế khủng hoảng truyền thông, ngăn chặn tin giả, tin sai lệch lan tràn. Ý nghĩa có tính đột phá của quy định này là nếu như trước đây khi dư luận xã hội xuất hiện nhiều ý kiến không thống nhất về một vấn đề, sự kiện nào đó nhưng nhiều cơ quan chức năng vẫn cứ im lặng nhiều ngày, tạo điều kiện cho mạng xã hội dẫn dắt dư luận thì giờ đây cơ quan chức năng phải chủ động nói, chủ động thông tin trước khi tin giả, tin xấu độc nói thay mình. Và trách nhiệm phát ngôn phải được đo bằng thời gian chứ không chỉ bằng thiện chí.
Nghị định 244 cũng xác nhận không gian truyền thông số (như: cổng thông tin điện tử; trang thông tin điện tử; trang, kênh, tài khoản mạng xã hội chính thức; các nền tảng số của cơ quan nhà nước) là một hạ tầng để phát ngôn và cung cấp thông tin. Như vậy, thông tin chính thống từ các cơ quan hành chính không thể là thông tin chậm, chung chung, một chiều như trước đây mà phải là thông tin được cung cấp nhanh, rõ ràng, chính xác, có địa chỉ chịu trách nhiệm. Điều này cho thấy trong kỷ nguyên chuyển đổi số, thông tin chính thống không phải chỉ hiện diện trên không gian truyền thông là báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử mà còn phải hiện diện ngay nơi người dân tiếp cận thông tin nhiều nhất.
Thông qua việc quy định rõ trách nhiệm của người phát ngôn; trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương; trách nhiệm phối hợp giữa nhiều bộ, ngành, địa phương cơ quan khi xảy ra sự cố liên ngành, liên địa phương; trách nhiệm phát ngôn thống nhất trong các vụ việc lớn; trách nhiệm của ngành dọc tại địa phương, sở, thanh tra, chi cục và UBND xã, phường, đặc khu trong việc cung cấp thông tin, Nghị định 244 giúp giải quyết sớm những vấn đề nóng nảy sinh từ cơ sở như: đất đai, xây dựng, môi trường, an sinh xã hội, dịch vụ công, trật tự đô thị... Mặt khác, quy định này còn giúp khắc phục tình trạng mỗi nơi nói một kiểu, thông tin không thống nhất, đùn đẩy trách nhiệm. Đây là bước tiến quan trọng trong xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, có trách nhiệm giải trình cao.
Nghị định 244 xem báo chí là đối tác của cơ quan nhà nước trong quản trị quốc gia, quản trị địa phương chứ không chỉ là đối tượng nhận thông tin. Việc xác định cơ quan nhà nước có trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, giúp báo chí có cơ sở pháp lý thuận lợi hơn để tiếp cận nguồn tin chính thống cũng chính là tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước và báo chí nhằm bảo đảm quyền được cung cấp thông tin chính thống của người dân. Giờ đây, báo chí không chỉ là kênh truyền tải thông tin mà còn là lực lượng đồng hành với cơ quan nhà nước trong quản trị, góp phần đấu tranh với thông tin sai lệch, bảo đảm quyền được thông tin của người dân, qua đó củng cố và tăng cường niềm tin xã hội.
Nghị định 244 là một bước tiến thể chế trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, nền hành chính phục vụ và không gian truyền thông minh bạch. Khi cơ quan công quyền chủ động thông tin kịp thời, minh bạch; báo chí thông tin trung thực và chuyên nghiệp, người dân sẽ được tiếp cận thông tin nhanh, rõ ràng, nắm được đúng bản chất của vấn đề, sự kiện. Từ đó niềm tin vào Đảng và Nhà nước được củng cố, tăng cường và chủ trương, chính sách sẽ được thực thi hiệu quả hơn.
NGUYỄN SƠN
