Mỹ đã điều chỉnh một số chiến lược tại Trung Ðông, nhưng nhìn chung, cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Joe Biden ở khu vực vẫn mang tính kế thừa chính sách của người tiền nhiệm Donald Trump.

Không lay động mục tiêu cốt yếu

Mỹ đóng vai trò tích cực ở Trung Ðông kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ 2, tập trung sách lược đảm bảo cung ứng năng lượng, lập liên minh với các nền quân chủ vùng Vịnh và bảo vệ Israel. Trong Chiến tranh Lạnh, Mỹ thực hiện chiến lược tái cân bằng từ xa, tránh bị cuốn trực tiếp vào xung đột quân sự. Khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Washington chủ trương can dự trực tiếp và mở rộng phạm vi quân sự khi phát động 2 cuộc chiến lớn trong khu vực, đưa ra Kế hoạch Ðại Trung Ðông trong bối cảnh nguồn cung năng lượng và chống khủng bố trở thành mối quan tâm lớn.

Tổng thống Biden (phải) và Thủ tướng Israel Naftali Bennett. Ảnh: Getty Images

Năm 2011, Mỹ bước vào thời kỳ thu hẹp chiến lược ở Trung Ðông, không can thiệp trực tiếp trên quy mô lớn và từ bỏ mục tiêu “dân chủ hóa”. Ðến khi Tổng thống Trump nhậm chức vào năm 2017, Washington tập trung nhiều hơn vào quan hệ với vùng Vịnh và Israel. Bốn năm sau, Tổng thống Biden kế nhiệm với cam kết xóa bỏ di sản ngoại giao của ông Trump dựa trên chủ trương đặt “các giá trị dân chủ” và “vai trò lãnh đạo ngoại giao” vào trung tâm chính sách đối ngoại.

Nhưng một năm đã qua, các nhà quan sát dần hết hy vọng về việc Washington thực hiện tốt các cam kết liên quan Trung Ðông. Theo giới chuyên môn, Nhà Trắng đang theo đuổi chính sách thụ động, tập trung kiểm soát hiện trạng hơn là giải quyết các xung đột lớn. Một quan chức cấp cao của Chính phủ Mỹ dường như thừa nhận điểm này khi cho biết Washington không cố “chuyển đổi” Trung Ðông. Thay vì những mục tiêu không đạt được, Mỹ tập trung vào các lợi ích tác động đến công dân của mình và an ninh quốc gia cũng như của đồng minh.

Hỗ trợ Israel

Hiện Nhà Trắng vẫn triển khai một số chính sách gây tranh cãi của cựu Tổng thống Trump trong quan hệ với đồng minh lâu năm là Israel. Ðơn cử như việc Washington giữ đại sứ quán Mỹ do chính quyền cũ thiết lập ở Jerusalem và không đảo ngược tuyên bố công nhận chủ quyền của Israel đối với Cao nguyên Golan. Tổng thống Biden đồng thời chấp nhận nỗ lực bình thường hóa quan hệ giữa Israel với 4 quốc gia Arab theo hiệp định Abraham do ông Trump làm trung gian; và hầu như không chỉ trích công khai những vụ vi phạm nhân quyền của Israel. Dưới sự phản đối của Nhà nước Do Thái, ông cũng không mở lại lãnh sự quán cho người Palestine ở Ðông Jerusalem theo cam kết lúc tranh cử.

Theo giới phân tích, an ninh của Israel thực tế vẫn là ưu tiên hàng đầu với Mỹ. Nhưng Nhà Trắng hiện không thể trao cho nước này lợi ích như chính quyền Trump, nên ít có khả năng gây sức ép lớn hơn. Trong tình huống như vậy, Tổng thống Biden chỉ có thể linh hoạt giữ một số chính sách cũ nhưng hiệu quả và điều chỉnh theo quỹ đạo truyền thống của ngoại giao Mỹ, nắm chắc quan hệ cân bằng và toàn diện hơn giữa các bên.

Quan hệ Mỹ - Saudi Arabia

Trong thời gian nắm quyền, cựu Tổng thống Trump tán thành mối quan hệ nồng ấm hơn với Saudi Arabia. Khi kế nhiệm, Tổng thống Biden cũng hứa thiết lập lại quan hệ với quốc gia mà ông từng gọi là “pariah” - tức đất nước bất trị, bị bài xích. Ðiều này được thể hiện qua tuyên bố trấn an của ông Biden, rằng Washington “không từ bỏ” đồng minh vùng Vịnh dù chấm dứt hỗ trợ cuộc chiến do Riyadh dẫn đầu ở Yemen. Nhà Trắng mới đây cũng phê duyệt hợp đồng bán vũ khí cho Saudi Arabia.

Chính sách với Iran

Trái với người tiền nhiệm, ông Biden từ lúc tranh cử đến khi nắm quyền luôn coi việc nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran là một trong những mục tiêu chính sách đối ngoại hàng đầu.

Nhưng những nỗ lực đến nay vẫn chưa mang lại kết quả. Ðáng chú ý, Nhà Trắng ngoài các cuộc đàm phán gián tiếp với Iran thì vẫn thực thi các lệnh trừng phạt được chính quyền cựu Tổng thống Trump áp đặt, thậm chí bổ sung biện pháp mới. Với tình hình chính trị trong nước của Mỹ và Iran hiện nay, nhiều người dự đoán các bên khó đạt được thỏa thuận mới.

Nhìn chung, chính sách gần đây của Mỹ không gửi thông điệp cứng rắn hoặc thay đổi rõ ràng nào tới Trung Ðông. Thay vào đó, nó chỉ được coi là động thái mà Washington muốn thể hiện để cho thấy họ đang dành sự quan tâm cho khu vực khi những diễn biến an ninh ở đây trở nên phức tạp.

MAI QUYÊN (Theo Al Jazeera)