Một ngày trước khi chính phủ có khả năng đóng cửa, Hạ viện Mỹ ngày 20-12 đã bác bỏ dự luật chi tiêu ngắn hạn liên quan việc đình chỉ trần nợ và tài trợ cho tất cả các cơ quan khác nhau trong chính quyền liên bang.

 Chủ tịch Hạ viện Johnson khó tìm tiếng nói đồng thuận lưỡng đảng trong việc thông qua ngân sách cho chính phủ. Ảnh: Getty Images

Ngày 18-12, trước nỗ lực phản đối của người được đề cử làm lãnh đạo Bộ Hiệu quả Chính phủ Elon Musk, Tổng thống đắc cử Donald Trump đã bác dự luật lưỡng đảng dài 1.500 trang gia hạn chi tiêu liên bang vì cho rằng có nhiều chính sách ưu tiên cho đảng Dân chủ. Theo hãng tin Reuters, dự luật có các điều khoản tài trợ cho các cơ quan chính phủ ở mức như hiện tại và cấp hơn 100 tỉ USD cho cứu trợ thiên tai cùng 10 tỉ USD viện trợ nông nghiệp. Nó cũng có nhiều mục không liên quan, như tăng lương cho nghị sĩ.

Theo ông Trump, Quốc hội Mỹ chỉ nên giới hạn dự luật ở mức chi tiêu tạm thời và cứu trợ thiên tai. Trong khi đó, tỉ phú Musk chỉ trích dự luật là “vô lý và điên rồ”. Ông đe dọa bất kỳ thành viên nào của lưỡng viện Quốc hội bỏ phiếu cho dự luật “kinh khủng” đó đều đáng bị bãi nhiệm sau 2 năm nữa. Dưới tác động của ông Trump cùng đồng minh, đảng Cộng hòa đã bác bỏ đề xuất chi tiêu của Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, khiến Quốc hội Mỹ chao đảo trước khi nghỉ lễ. “Ðảng Cộng hòa phải mạnh mẽ và khôn ngoan hơn” - ông Trump cùng Phó Tổng thống đắc cử JD Vance tuyên bố.

Ông Trump còn cho biết, ông Johnson vẫn dễ dàng ngồi ở vị trí lãnh đạo phe đa số ở Hạ viện khóa tới nếu “quyết đoán và cứng rắn” đưa ra kế hoạch mới giải quyết vấn đề trần nợ. Trần nợ là giới hạn do Quốc hội áp đặt về số tiền chính phủ có thể vay để trang trải khoảng cách giữa thu và chi. Mỹ đã tăng trần nợ công 103 lần kể từ năm 1939. Không nâng được trần nợ công có nghĩa Bộ Tài chính sẽ gặp khó trong thanh toán các khoản nợ quốc gia, dẫn tới nguy cơ vỡ nợ làm rung chuyển thị trường tài chính và gây “cú sốc” tín dụng toàn cầu.

Trước áp lực từ “sếp mới”, Chủ tịch Johnson phải vật lộn để loại các điều khoản mà phe bảo thủ phản đối và đưa ra kế hoạch mới chỉ còn 116 trang, đáp ứng các yêu cầu gần như bất khả thi của ông Trump. Ðảng Dân chủ coi đây là vỏ bọc giúp ông Trump dễ dàng thông qua biện pháp cắt giảm thuế có lợi cho giới nhà giàu và gây tổn hại ngân sách. Nhưng trong cuộc bỏ phiếu triệu tập vội vã ngày 20-12, kế hoạch chi tiêu chắp vá nói trên đã bị bác bỏ, không đạt tỷ lệ 2/3 để được thông qua.

Chính phủ liên bang chỉ có thể chi số tiền đã được Quốc hội phân bổ. Do đó, trước khi luật hiện tại hết hạn, Quốc hội phải phê duyệt nguồn tài trợ ngắn hạn mới nếu không hoạt động của tất cả cơ quan khác nhau trong chính quyền liên bang từ Lầu Năm Góc đến y tế, phúc lợi, giao thông vận tải và các dịch vụ nội địa thông thường khác sẽ phải đóng cửa từ ngày 21-12. Tính đến nay, Chính phủ Mỹ đã có hơn 20 lần đóng cửa do thiếu hụt tài chính.

Về mặt chính trị, việc Hạ viện bác bỏ dự luật mới là “thất bại lớn” đối với ông Trump và tỉ phú Musk, bộc lộ giới hạn ảnh hưởng của cả hai trước kỳ vọng đảng Cộng hòa chấp thuận mọi chính sách từ Nhà Trắng. Nó cũng cho thấy phe bảo thủ kiểm soát lưỡng viện Quốc hội sẽ khó khăn như thế nào trong thời gian tới để đoàn kết và lãnh đạo đất nước khi ông Trump trở lại. Ở nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã dẫn dắt đảng Cộng hòa vào đợt đóng cửa chính phủ dài nhất trong lịch sử trong mùa Giáng sinh năm 2018.

MAI QUYÊN (Theo AP)