Sáng 12- 4, lần đầu tiên diễn ra một hội nghị trực tuyến về phát triển dược liệu Việt Nam, do Văn phòng Chính phủ phối hợp UBND tỉnh Lào Cai tổ chức. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chủ trì và chỉ đạo hội nghị; cùng với sự tham dự của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và lãnh đạo bộ, ban, ngành trung ương, các công ty dược phẩm, các địa phương... Tại đầu cầu TP Cần Thơ, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, Võ Thành Thống cùng lãnh đạo các sở, ngành… dự Hội nghị.

Tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm các gian hàng trưng bày sản phẩm tại hội nghị. Ảnh: THỐNG NHẤT (TTXVN)

Việt Nam được đánh giá có tiềm năng lớn về dược liệu trong khu vực Đông Nam Á và thế giới. Với diện tích rộng lớn, sinh thái khí hậu thích hợp cho việc trồng và phát triển cây dược liệu, lực lượng nông dân đông đảo, ước tính, dược liệu có giá trị kinh tế cao hơn từ 5-10 lần so với trồng lúa. Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, cộng đồng các dân tộc Việt Nam tích lũy nhiều bài thuốc quý trong việc sử dụng cây - con làm thuốc, hình thành nên kho tàng tri trức khổng lồ. Đã sưu tầm được gần 1.300 bài thuốc dân gian. Cơ hội để Việt Nam thúc đẩy phát triển dược liệu nước nhà rất lớn bởi với xu hướng "trở về thiên nhiên", nhu cầu thuốc, các sản phẩm từ dược liệu ngày càng tăng. Đặc biệt, công tác phát triển dược liệu luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm. Gần đây nhất, Luật Dược (sửa đổi) 2016 được Quốc hội thông qua, tạo tiền đề quan trọng cho công tác phát triển dược liệu...

Hằng năm, Việt Nam có nhu cầu 60.000- 70.000 tấn dược liệu để sản xuất thuốc đông y và tân dược, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Khoảng 80% số lượng đó phải nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc. Nhiều cây dược liệu quý hiếm trong nước đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt. Đó là do những nguyên nhân: cách làm manh mún, tự phát, thiếu liên kết và thị trường dược liệu không ổn định; dược liệu nhập lậu, chất lượng kém; phần lớn các doanh nghiệp, cơ sở chưa đầu tư công nghệ chế biến dược liệu sau thu hoạch; văn bản quy phạm pháp luật về dược liệu bị chồng chéo và còn nhiều khoảng trống, đặc biệt trong quản lý dược liệu nhập khẩu; chưa có chính sách nhằm đưa các dược liệu đặc thù trồng tại địa phương vào danh mục thanh toán bảo hiểm y tế (BHYT)… Nói về những bất cập trên, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu: Có ý kiến cho rằng dược liệu còn rẻ hơn cả khoai lang; thậm chí còn nói rằng chúng ta sử dụng cái bã, còn tinh chất người ta đã lấy đi.

Sẽ ưu tiên hỗ trợ dược liệu Việt

Để phát triển dược liệu Việt Nam, Hiệp hội Dược liệu Việt Nam cho rằng, cần phát triển dược liệu sạch, xây dựng thương hiệu dược liệu Việt; kiểm soát dược liệu nhập lậu, kém chất lượng lưu thông trên thị trường. Chính phủ hỗ trợ nghiên cứu khoa học, tổ chức nhóm chuyên gia về dược liệu để tham mưu các chính sách cho Chính phủ. Doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ, các địa phương quy hoạch vùng trồng cây dược liệu; có thể chọn 20-25 cây dược liệu để đầu tư phát triển; trồng theo hướng "sạch". Địa phương dành quỹ đất cho việc trồng dược liệu. Đồng thời, có chính sách cho doanh nghiệp vay với lãi suất ưu đãi để phát triển công nghệ, thiết bị chế biến, sản xuất các sản phẩm từ dược liệu; đưa nhiều thuốc y học cổ truyền vào danh mục được thanh toán bảo hiểm y tế…

Bào chế dược liệu tại Bệnh viện Y học cổ truyền Cần Thơ. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Theo Công ty CP Traphaco- doanh nghiệp tự trồng dược liệu lớn nhất Việt Nam, hiện nay, việc doanh nghiệp đầu tư và sản xuất các mặt hàng từ dược liệu là một ngành kinh doanh mạo hiểm. Doanh nghiệp nêu thực tế của đơn vị mình: 2 sản phẩm sản xuất từ dược liệu theo kết quả của đề tài nghiên cứu cấp nhà nước nhưng khi đấu thầu thuốc lại bị trượt. Từ thực tế đó, doanh nghiệp đề xuất ưu tiên trong đấu thầu thuốc đối với những thuốc từ dược liệu có nguồn gốc rõ ràng, đạt các tiêu chuẩn theo qui định.

Một số doanh nghiệp dược phẩm đề nghị chính phủ xem xét miễn thuế có thời hạn cho các doanh nghiệp đầu tư trồng, sản xuất, chế biến… dược liệu. Ban hành tiêu cuẩn GACP "thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc" phù hợp với điều kiện Việt Nam (cả nước mới chỉ có 13 loài dược liệu trồng theo tiêu chuẩn GACP). Hiện nay, GACP theo tiêu chuẩn WHO là không phù hợp, các nước đều có tiêu chuẩn riêng. Quan tâm đầu tư nhân lực, chuyên gia của ngành dược liệu. Bên cạnh kiến nghị của doanh nghiệp, các địa phương đề nghị ban hành qui trình trồng một số dược liệu quí; dịch vụ cho thuê rừng trồng cây dược liệu dưới tán rừng, kết hợp bảo vệ rừng …

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, Bộ Y tế sẽ mở rộng, tăng cường đưa thuốc dược liệu, thuốc y học cổ truyền vào danh mục được bảo hiểm y tế thanh toán, ưu tiên các mặt hàng có chất lượng, ưu đãi trong đấu thầu thuốc. Về vốn, Bộ Y tế ký với 4 ngân hàng vay vốn 30.000 tỉ đồng/ngân hàng để phát triển y tế, sắp tới sẽ ưu tiên nguồn này cho phát triển dược liệu.

Theo thống kê của Viện Dược liệu Việt Nam, đến nay ở nước ta đã ghi nhận trên 5. 000 loài thực vật và nấm, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật có công dụng làm thuốc. Việt Nam cũng sở hữu nhiều loài dược liệu quý, hiếm như: Sâm Ngọc Linh, thông đỏ

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: Kho tàng dược liệu Việt Nam là vô giá. Dược liệu không chỉ xóa đói giảm nghèo mà còn góp phần cải thiện đời sống của người dân. Theo WHO, trên 80% dân số ở các nước đang phát triển sử dụng y học cổ truyền hoặc thuốc từ thảo dược để chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Trong Chiến lược Quốc gia phát triển ngành Dược giai đoạn đến 2020, tầm nhìn 2030, Bộ Y tế đưa ra mục tiêu thuốc từ dược liệu chiếm 30%. Đây là cơ hội lớn cho dược liệu Việt Nam phát triển. Thủ tướng giao Bộ Y tế phối hợp bộ ngành tham mưu chính sách đặc thù phát triển dược liệu Việt Nam, kỹ thuật trồng dược liệu, chọn một số sản phẩm từ dược liệu để đầu tư phát triển thành sản phẩm quốc gia. Chọn 100 cây dược liệu đầu tư trồng đúng tiêu chuẩn GACP, quảng bá tác dụng của thuốc đông y, thuốc sản xuất từ dược liệu. Tăng cường hợp tác với các nước có công nghiệp dược liệu phát triển. Các dự án, chương trình, khu, vùng trồng dược liệu được xem xét áp dụng cơ chế khuyến khích nông nghiệp chất lượng cao. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có văn bản báo cáo sử dụng môi trường rừng để phát triển dược liệu.