Tiến sĩ, bác sĩ HUỲNH THỊ THU THỦY
Phó Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ TP Hồ Chí Minh

Thời kỳ mang thai được chia làm 3 giai đoạn: 3 tháng đầu, 3 tháng giữa và 3 tháng cuối; mỗi giai đoạn có các triệu chứng và biểu hiện khác nhau. 3 tháng đầu là thời kỳ rất quan trọng đối với thai phụ và thai nhi. Giai đoạn này, các bộ phận của thai nhi được hình thành và lớn dần. Sự xuất hiện của bào thai làm thay đổi nội tiết tố trong cơ thể người mẹ. Vì vậy, thai phụ thường có biểu hiện mệt mỏi hơn bình thường, buồn nôn hoặc nôn, chán ăn hoặc kém ăn hoặc chỉ thèm ăn một vài món nào đó, buồn ngủ... Trong 3 tháng đầu, trọng lượng cơ thể của thai phụ tăng không quá 1,5 kg.

Cán bộ Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe sinh sản TP Cần Thơ đang tư vấn sức khỏe, dinh dưỡng cho thai phụ. Ảnh: B.NG

3 tháng giữa, thai phụ có thể hết tình trạng nghén nhưng thường đau lưng, dễ bị đói bụng. Các vết rạn da ở vùng bụng, bẹn và ngực xuất hiện. 3 tháng này, trọng lượng cơ thể của thai phụ tăng khoảng 6 kg. Thai nhi có thể mút ngón tay; bắt đầu đạp nhẹ; tay, chân, tai, mắt, ngón tay và xương đã hình thành rõ rệt...

Ở giai đoạn cuối, từ tháng thứ 7 đến tháng thứ 9, thai phụ thường căng tức vùng bụng dưới, hay bị chuột rút, táo bón, tức thở, phù nhẹ ở mắt cá và bàn chân, đi tiểu nhiều lần. Trọng lượng cơ thể của thai phụ tăng từ 4-5 kg. Suốt 9 tháng mang thai, thai phụ tăng từ 8-12 kg.

Thai phụ nên đi khám thai ít nhất 3-4 lần trong cả thai kỳ để sớm phát hiện những dấu hiệu không bình thường của thai, tiên lượng và kịp thời xử trí cuộc sinh khó. Ngoài ra, khi khám thai, thai phụ sẽ được các bác sĩ tư vấn, hướng dẫn về chế độ ăn uống, tiêm phòng các bệnh.

Về ăn uống, thai phụ phải đảm bảo chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng, đặc biệt chú trọng bổ sung các chất sắt, can-xi. Can-xi có nhiều trong sữa, tôm, cua, trứng... Sắt có nhiều trong thịt bò, rau dền đỏ... Ngoài ra, còn có một số thức ăn rất tốt cho sức khỏe thai phụ và sự phát triển của thai nhi, như: gạo, bắp, thịt, hoa quả, rau xanh, cá,... Có thể cho thai phụ uống bổ sung viên sắt, uống can-xi ống để bổ sung can-xi. Thai phụ nên hạn chế ăn mặn để phòng ngừa cao huyết áp. Đồng thời, nên có chế độ nghỉ ngơi hợp lý, ngủ ít nhất là 8 giờ vào ban đêm và buổi trưa phải nghỉ ngơi khoảng 1 giờ.

Thai phụ không nên mang, vác những vật nặng vì có thể gây sẩy thai; không dùng thuốc đông tây y khi chưa có chỉ định của thầy thuốc, nhất là trong 3 tháng đầu tiên. Tránh uống rượu bia, hút thuốc lá hoặc hít thở không khí có khói thuốc lá; không tiếp xúc với những chất hóa học như: thuốc nhuộm tóc, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ,... Khi mang thai, người phụ nữ vẫn có thể đi làm, tập thể dục nhưng với các động tác nhẹ nhàng. Riêng những trường hợp có nguy cơ sẩy thai và những sản phụ đã từng sẩy thai nhiều lần thì nên nghỉ ngơi tuyệt đối. Ngoài ra, thai phụ phải hết sức chú ý đến việc vệ sinh cá nhân, như: tắm rửa mỗi ngày (tránh tắm vào buổi tối), mặc quần áo rộng, mang dép thấp, đánh răng mỗi ngày ít nhất 2 lần, tránh bơm rửa sâu trong âm đạo... Nếu thai bình thường, thai phụ có thể đi xa trong 7 tháng đầu nhưng tránh đi đường dằn xóc; hạn chế đi xa vào tháng thứ 8, vì dễ sinh non.

Trong giai đoạn mang thai, thai phụ nên tiêm phòng uốn ván 2 lần. Lần tiêm thứ nhất vào tháng thứ 4 của thai kỳ; lần thứ 2, tiêm cách lần thứ nhất 1 tháng và chậm nhất là trước khi sinh 1 tháng.

Những thai phụ có các chứng bệnh tim mạch, cao huyết áp, hen suyễn, máu không đông... cần phải thường xuyên khám thai. Nếu thấy có những biến chứng bất thường xảy ra, gia đình cần phải nhanh chóng đưa thai phụ đến cơ sở y tế gần nhất để theo dõi.

BÍCH KIÊN (Ghi)