Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 3-8, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng.

Các đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ tham gia thảo luận tổ trong chiều 3-8-2026

Đại biểu Đào Chí Nghĩa thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Hải quan tại Tờ trình số 425 của Chính phủ ngày 24-7-2026. Dự thảo Luật lần này đã có nhiều đổi mới, đặc biệt là định hướng thực hiện công tác quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và quản lý thương mại điện tử... phù hợp yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Để tăng tính minh bạch trong quản lý tuân thủ; quy định rõ trách nhiệm các chủ thể trong thương mại điện tử; bổ sung cơ chế kiểm soát việc ứng dụng AI; hạn chế tối đa việc giao quy định chi tiết cho văn bản dưới luật; tăng cường bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp, đại biểu Đào Chí Nghĩa góp ý 4 nội dung sau:

Thứ nhất. Tại “Điều 16a. Kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử

1. Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.

2. Chủ quản nền tảng thương mại điện tử, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển, tổ chức cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa cho cơ quan hải quan theo quy định.

3. Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử theo quy định.

4. Chính phủ quy định chi tiết Điều này”

Theo Đại biểu, quy định về thương mại điện tử cần xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể, Điều 16a đã bổ sung trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử và các tổ chức liên quan trong việc cung cấp thông tin cho cơ quan hải quan. Tuy nhiên, dự thảo mới dừng ở các quy định chung. Trong thực tế hiện nay, giao dịch xuyên biên giới có sự tham gia của rất nhiều chủ thể: sàn thương mại điện tử; đơn vị logistics; doanh nghiệp chuyển phát nhanh; đơn vị thanh toán; kho ngoại quan. Nếu trách nhiệm không được quy định rõ thì khi có hành vi gian lận sẽ khó xác định chủ thể chịu trách nhiệm. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc trong dự thảo Luật về trách nhiệm của mỗi chủ thể đối với dữ liệu do mình tạo lập; dữ liệu phải được lưu trữ và chia sẻ theo quy định thống nhất;  trường hợp không cung cấp hoặc cung cấp sai dữ liệu thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Như vậy sẽ thuận lợi hơn cho quản lý trong môi trường số.

Thứ hai.  "Điều 17a. Quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan

1. Cơ quan hải quan thực hiện quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan, bao gồm: thu thập, xử lý thông tin, dữ liệu hải quan; xây dựng, quản lý hồ sơ tuân thủ của người khai hải quan; xây dựng, áp dụng tiêu chí quản lý tuân thủ; giám sát, đánh giá tuân thủ pháp luật của người khai hải quan; thực hiện các chương trình, biện pháp khuyến khích, hỗ trợ người khai hải quan tuân thủ tự nguyện và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp theo mức độ tuân thủ pháp luật của người khai hải quan.

2. Cơ quan hải quan quản lý hệ thống thông tin nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để tự động hóa việc thực hiện thu thập, xử lý thông tin, dữ liệu hải quan, quản lý hồ sơ tuân thủ, giám sát, đánh giá tuân thủ pháp luật của người khai hải quan, hỗ trợ người khai hải quan nâng cao năng lực tuân thủ và áp dụng các biện pháp quản lý tuân thủ khác trong quản lý hải quan.

3. Cơ quan hải quan ưu tiên thực hiện thủ tục hải quan, miễn, giảm kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan và các hoạt động nghiệp vụ khác đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh của người khai hải quan tuân thủ tốt pháp luật; tăng cường kiểm tra, giám sát hải quan, xử lý kịp thời đối với trường hợp không tuân thủ.

4. Chính phủ quy định chi tiết nội dung quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan tại Điều này”.

Theo đại biểu, quy định về quản lý tuân thủ, đồng thời quy định doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ được ưu tiên, giảm kiểm tra; doanh nghiệp không tuân thủ sẽ tăng cường kiểm tra. Đại biểu hoàn toàn đồng tình với chủ trương này. Tuy nhiên, dự thảo cần bổ sung các quy định về tiêu chí đánh giá doanh nghiệp tuân thủ; nguyên tắc xếp hạng; quyền được biết kết quả đánh giá; quyền khiếu nại, đề nghị xem xét lại. Đề nghị bổ sung vào Điều 17a nguyên tắc: Việc đánh giá mức độ tuân thủ phải công khai tiêu chí, minh bạch quy trình; doanh nghiệp có quyền tiếp cận kết quả đánh giá và đề nghị cơ quan hải quan xem xét lại khi có căn cứ. Quy định này sẽ bảo đảm nguyên tắc minh bạch và nâng cao niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ ba. Cần kiểm soát việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động hải quan, đại biểu đồng tình với việc dự thảo đưa AI và dữ liệu lớn vào quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ. Tuy nhiên, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không nên trở thành căn cứ duy nhất quyết định quyền lợi của doanh nghiệp. Đề nghị bổ sung nguyên tắc cụ thể sau: “Các quyết định hành chính của cơ quan hải quan có ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân phải có sự kiểm soát của công chức có thẩm quyền; trường hợp sử dụng hệ thống tự động thì phải bảo đảm khả năng giải trình”. Điều này phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại và bảo đảm quyền của người dân, doanh nghiệp.

Thứ tư. Bổ sung cơ chế chia sẻ và bảo vệ dữ liệu Dự thảo đặt mục tiêu xây dựng Hải quan số và Cơ chế một cửa quốc gia. Tuy nhiên, hiện chưa có quy định về: nguyên tắc chia sẻ dữ liệu; phạm vi khai thác dữ liệu; trách nhiệm bảo mật dữ liệu doanh nghiệp; trách nhiệm khi xảy ra rò rỉ dữ liệu. Đây là vấn đề quan trọng vì dữ liệu xuất nhập khẩu là dữ liệu thương mại có giá trị lớn. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc dữ liệu hải quan được chia sẻ đúng mục đích, đúng thẩm quyền; bảo đảm an toàn, bảo mật theo quy định của pháp luật về dữ liệu và an ninh mạng.

P.V