Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, năm 2015, thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại TP Hồ Chí Minh và 25 tỉnh, thành phía Nam lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, nguồn vốn FDI phân bố không đồng đều giữa các địa phương. Theo các chuyên gia, để TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam phát triển, cần xây dựng nhiều giải pháp mang tính đột phá trong thu hút đầu tư, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

"Điểm sáng" hợp tác

TP Hồ Chí Minh và 25 Trung tâm Xúc tiến (XT) Đầu tư (ĐT) Thương mại (TM) các tỉnh, thành phố phía Nam ký kết thỏa thuận hợp tác trên lĩnh vực XT ĐT TM giai đoạn 2014 – 2020. Thỏa thuận gồm 4 nội dung chính: Đẩy mạnh hoạt động XT TM; liên kết hoạt động XT ĐT; thực hiện chương trình hội thảo, diễn đàn, huấn luyện đào tạo; kết nối thông tin - truyền thông, liên kết website giữa các đơn vị. Với lợi thế là khu vực tập trung nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, ngành công nghiệp quan trọng với sản lượng công nghiệp chiếm tỷ trọng cao nhất trong cả nước, tình hình XT ĐT TM tại khu vực phía Nam diễn ra khá sôi động. Bên cạnh đó, công tác XT TM ĐT cũng được các địa phương quan tâm đổi mới về hình thức, nội dung, phương thức tổ chức thực hiện, đóng góp tích cực, hiệu quả trong công tác XT TM ĐT của cả nước.

Năm 2014 và 2015, các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam đã tăng cường hợp tác, liên kết tổ chức thực hiện nhiều chương trình XT TM, hỗ trợ doanh nghiệp trong quảng bá doanh nghiệp, sản phẩm Việt Nam tại thị trường trong nước và quốc tế. Thực hiện nội dung hợp tác giữa các tỉnh, thành phố phía Nam, Trung tâm XT ĐT TM TP Hồ Chí Minh với vai trò Trưởng Ban điều phối chương trình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, hỗ trợ công tác tổ chức và mời gọi các nhà phân phối lớn, nhà mua hàng tại TP Hồ Chí Minh tham gia đàm phán, kết nối cung cầu với doanh nghiệp một số các địa phương, như: Vĩnh Long, Trà Vinh, Bình Phước, Cần Thơ, Sóc Trăng... Trung tâm XT ĐT TM các địa phương cũng chủ động và tham gia tích cực các sự kiện lớn ở các địa phương trong khu vực phía Nam. Sự phối hợp nhịp nhàng, tích cực của các Trung tâm XT ĐT TM đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các sản phẩm địa phương, liên kết hợp tác phát triển mạng lưới phân phối trong khu vực. Nhờ đó, tình hình ĐT ở các tỉnh phía Nam đã được cải thiện, tổng vốn thu hút ĐT đạt và vượt kế hoạch đề ra. Tình hình sản xuất kinh doanh phát triển thúc đẩy kinh tế của khu vực phát triển tốt hơn trong thời gian qua. Ông Lê Văn Tâm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ, cho rằng: "Đa phần các doanh nghiệp ở nước ta, nhất là vùng ĐBSCL có quy mô nhỏ và vừa. Do vậy vai trò của hoạt động XT ĐT TM rất quan trọng. Đặc biệt, từ sự liên kết giữa TP Hồ Chí Minh và 25 Trung tâm XT ĐT TM các tỉnh, thành phố phía Nam là cơ hội để các địa phương cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, đưa ra những sáng kiến để việc XT ĐT đi vào chiều sâu và có hiệu quả hơn".

Năm qua, cũng như cả nước, các tỉnh, thành phố phía Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn, như: cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt, thách thức trong quá trình hội nhập sâu rộng; những điểm yếu, những "nút thắt" trong quá trình phát triển của từng địa phương... Không chỉ vậy, hoạt động của doanh nghiệp còn nhiều khó khăn về sản xuất, ĐT phát triển, tìm kiếm thị trường tiêu thụ,... Tuy nhiên, lãnh đạo chính quyền các địa phương quyết liệt, năng động trong công tác chỉ đạo điều hành, đã và đang tạo nên những điều kiện thuận lợi và cơ hội tiềm năng cho các nhà ĐT nước ngoài, duy trì và tăng tốc độ phát triển kinh kế của địa phương. Đặc biệt, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đã và đang tiếp tục là động lực, đầu tàu kinh tế của cả nước.

Để hoạt động XT ĐT đạt hiệu quả

Tuy đạt được những hiệu quả tích cực nhưng công tác XT ĐT TM của các tỉnh phía Nam vẫn chưa đạt như kỳ vọng, chưa có nhiều giải pháp mang tính đột phá trong thu hút ĐT có trọng tâm, trọng điểm và tìm kiếm mở rộng thị trường xuất khẩu. Theo các chuyên gia, nguyên nhân là nhiều doanh nghiệp còn chưa quan tâm đúng mức đến nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, ĐT công nghệ cải tiến dây chuyền sản xuất, bao bì, mẫu mã sản phẩm nên sức hút của sản phẩm Việt Nam chưa vượt trội so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Indonesia... Cùng đó, định mức cho hoạt động XT và chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp còn nhiều hạn chế, nhất là XT ở nước ngoài. Các tỉnh, thành phố còn thiếu quỹ đất sạch sẵn có cho nhà ĐT; thủ tục hành chính, môi trường ĐT chưa thực sự thông thoáng, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh chưa cao... Do vậy, ngoài việc đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hoạt động kết nối giữa doanh nghiệp và các đối tác cần được thúc đẩy nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp tìm kiếm đầu ra, tăng cường kêu gọi ĐT vào các lĩnh vực có tiềm năng của mỗi địa phương.

Để đẩy mạnh thu hút ĐT cho các tỉnh, thành phố phía Nam, ông Đoàn Văn Phương, Giám đốc Trung tâm XT ĐT TM Du lịch tỉnh Tiền Giang, cho rằng: "Thu hút ĐT, đặc biệt FDI tại mỗi địa phương chưa đồng đều, các nhà ĐT phần lớn tập trung tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận. Bên cạnh những điều kiện thuận lợi tự nhiên, thu hút các nhà ĐT còn phụ thuộc môi trường ĐT của các địa phương, như: chính sách, sự năng động của chính quyền, cải cách thủ tục hành chính... làm sao để tạo được niềm tin cho các nhà ĐT. Bởi chính các nhà ĐT sẽ lan tỏa để thu hút các nhà ĐT tiếp theo". Ông Nguyễn Văn Còn, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long, cho rằng: "Các địa phương cần khai thác mặt hàng chủ lực để phát triển. Thời gian qua, trong kết nối cung cầu, nhiều doanh nghiệp mới chỉ dừng lại ở việc ký nhưng khi kết lại còn nhiều khó khăn. Để việc XT ĐT đạt hiệu quả, giữa các địa phương cần phối hợp chặt hơn để tạo tiềm lực mạnh; tổ chức quảng bá, XT cần nâng cao về chất lượng".

Theo nhận định của lãnh đạo địa phương các tỉnh, thành phố phía Nam, do tính đặc thù, số ít các địa phương chưa tìm thấy chương trình XT phù hợp nên không thể tham gia cùng các địa phương khác. Vì vậy, hoạt động hợp tác liên kết vẫn còn khoảng trống chưa lấp đầy, chưa được triển khai sâu sắc theo những nội dung đã giao kết trong Bản Thỏa thuận. Việc hợp tác trong lĩnh vực XT ĐT hiện nay chưa tương xứng với tiềm năng của khu vực phía Nam. Một số hoạt động còn rời rạc, chưa có mối gắn kết chặt chẽ nhằm thu hút ĐT tốt hơn, khai thác nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế tại một số địa phương. Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Giám đốc Trung tâm XT ĐT TM Du lịch tỉnh An Giang, cho rằng: "Các đơn vị cần ngồi lại với nhau để tìm phương thức hợp tác. Chẳng hạn với sản phẩm rau an toàn, TP Hồ Chí Minh là vựa tiêu thụ lớn, vùng ĐBSCL là nơi có điều kiện sản xuất. Nếu kết nối tốt đầu ra sản phẩm (TP Hồ Chí Minh) thì giá trị sản phẩm rau an toàn của các tỉnh ĐBSCL nâng cao, đầu ra ổn định".

Bà Bùi Thị Thanh An, Phó Cục trưởng Cục XT TM, Bộ Công thương, cho rằng: "Liên kết giữa các địa phương là sáng kiến rất hay vì tận dụng được lợi thế của nhau để phát triển trong điều kiện năng lực giữa các địa phương chưa đồng đều. Để liên kết đạt hiệu quả tốt, các địa phương cần quy hoạch sản phẩm với chất lượng ổn định để không chỉ đảm bảo cho thị trường nội địa mà còn giữ vững thị trường xuất khẩu. Hiện nay, nền kinh tế nước ta ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng, các hoạt động XT ĐT cần có định hướng dài hạn; cần gắn kết hoạt động XT với hoạt động ĐT; công tác đào tạo cần tập trung mang tính chuyên sâu để hỗ trợ tốt nhất cho doanh nghiệp...".

Bài, ảnh: Khánh Nam