Sau 5 năm triển khai Nghị định số 49/2020/NĐ-CP ngày 17-4-2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng (Nghị định 49/2020/NĐ-CP), công tác quản lý, giáo dục và hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù tại TP Cần Thơ có những bước chuyển đáng kể. Nổi bật là, nhiệm vụ này đã trở thành một hành trình nhân văn có sự chung tay của cả hệ thống chính trị, khơi dậy ý chí hoàn lương và thắp lên hy vọng về một cuộc đời mới cho những người từng lầm lỡ.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, trao bằng khen cho các tập thể có thành tích trong thực hiện công tác giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù. 

Trợ lực từ chính sách

Theo UBND thành phố, 5 năm qua, thành phố phân công trên 6.500 thành viên các ban, ngành, đoàn thể trực tiếp giám sát, giáo dục người lầm lỗi. Điều này đảm bảo mỗi người khi trở về đều có ít nhất 1 tổ chức hoặc cá nhân đồng hành, giúp họ xóa bỏ mặc cảm.

Theo Đại tá Trần Hoàng Độ, Phó Giám đốc Công an TP Cần Thơ, thực hiện Nghị định số 49/2020/NĐ-CP, lực lượng chức năng tổ chức tư vấn riêng cho gần 1.800 người và tư vấn nhóm cho trên 300 người chấp hành xong án phạt tù. Đồng thời, cung cấp thông tin, tài liệu trên cơ sở nhu cầu cần được trợ giúp của người chấp hành xong án phạt tù cho trên 200 người; tổ chức 154 đợt tư vấn các nội dung liên quan cho gần 1.400 người thông qua nhiều hình thức. Thực hiện Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù, ngân sách địa phương đã giải ngân 640 triệu đồng cho 15 cá nhân vay vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh; tư vấn, giới thiệu việc làm cho 125 người; có 55 người được các tổ chức, cơ sở doanh nghiệp tiếp nhận làm việc. Hiện thành phố duy trì 15 mô hình tái hòa nhập cộng đồng hoạt động hiệu quả, tạo điều kiện cho người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương được đào tạo nghề, giới thiệu việc làm. 

Bên cạnh đó, lực lượng đoàn viên, thanh niên thành phố đã trở thành những người bạn đồng hành tin cậy giúp người lầm lỗi xóa bỏ mặc cảm thông qua chương trình “Hành trình của niềm tin” được tổ chức định kỳ hằng năm. Chương trình này đã tư vấn, truyền cảm hứng cho khoảng 700-1.400 lượt người mỗi năm, bao gồm cả người chấp hành xong án phạt tù và học viên tại các cơ sở cai nghiện.

Anh Trần Việt Tuấn, Phó Bí thư Thành đoàn Cần Thơ, chia sẻ: “Các cấp bộ Hội LHTNVN thành phố không chỉ tuyên truyền mà còn triển khai hoạt động “Đồng hành cùng thanh niên tái hòa nhập cộng đồng”, phân công đoàn viên tiêu biểu trực tiếp theo dõi, hỗ trợ. Từ những buổi thăm hỏi, động viên đến việc kết nối đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, nhiều thanh niên hoàn lương đã dần ổn định cuộc sống và trở thành hạt nhân tích cực trong các phong trào tại địa phương”.

Giải pháp cho hành trình hoàn lương bền vững

Dù đạt nhiều kết quả khả quan, nhưng công tác tái hòa nhập cộng đồng tại Cần Thơ vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn. Một trong những vướng mắc lớn nhất chính là tâm lý tự ti, mặc cảm của người hoàn lương vẫn còn nặng nề, khiến quá trình tiếp cận và hỗ trợ của lực lượng chức năng gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, định kiến của xã hội, mặc dù đã giảm, nhưng vẫn là “bức tường” vô hình ngăn cản họ tìm kiếm việc làm ổn định.

Thượng tá Nguyễn Văn Quốc, Phó Trưởng phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp, nêu nguyên nhân, việc phân công trách nhiệm các ban, ngành, đoàn thể đôi khi còn chung chung, chưa gắn với các chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ không tái phạm hay số lượng người được giới thiệu việc làm hằng năm. Một số địa phương vẫn chưa chủ động xây dựng mô hình tái hòa nhập dù có đủ số lượng đối tượng theo quy định. Đặc biệt, công tác lập hồ sơ quản lý tại một số ít công an cấp xã vẫn thực hiện chưa đầy đủ, gây khó khăn cho việc theo dõi tiến độ hoàn lương.

Để giải quyết vấn đề trên, Thượng tá Nguyễn Văn Quốc kiến nghị, cần tiếp tục tham mưu triển khai kịp thời các văn bản pháp luật mới liên quan tái hòa nhập cộng đồng đến các đơn vị, địa phương; thường xuyên mở nhiều lớp tập huấn nghiệp vụ cho 100% cán bộ làm công tác tái hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt, quan tâm xây dựng các mô hình tái hòa nhập cộng đồng và đẩy mạnh tuyên truyền để công tác này thực sự lan tỏa.

Phó Bí thư Thành đoàn Trần Việt Tuấn cũng bày tỏ sự trăn trở khi cơ hội việc làm cho người hoàn lương vẫn còn hạn chế và nguồn lực hỗ trợ giữa các địa phương chưa đồng đều. Anh đề xuất cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tuyên truyền trên các nền tảng số để thu hút đông đảo lượt tiếp cận thông tin chính thống, giảm bớt định kiến xã hội. Đồng thời, tăng cường các chương trình đào tạo nghề, kết nối doanh nghiệp để giải quyết vấn đề sinh kế bền vững.

“Các sở, ban, ngành và địa phương phải tiếp tục quán triệt, triển khai nghiêm túc các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác tái hòa nhập cộng đồng. Việc tuyên truyền, vận động nhân dân cần được tăng cường nhằm nâng cao nhận thức, xóa bỏ tâm lý kỳ thị, tạo môi trường thuận lợi để người hoàn lương ổn định cuộc sống. Công an thành phố cần chủ động tham mưu triển khai hiệu quả Luật Thi hành án hình sự năm 2025; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các ngành hỗ trợ đào tạo nghề, tư vấn pháp lý và tâm lý. Ngân hàng Chính sách xã hội thành phố đóng vai trò then chốt trong việc đưa chính sách tín dụng đến đúng đối tượng, giúp người hoàn lương phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống. UBND các xã, phường phải làm tốt công tác tiếp nhận ngay từ cơ sở, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư và gia đình trong việc đùm bọc, giúp đỡ người hoàn lương”, ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, chỉ đạo.

Bài, ảnh: PHI YẾN