Mỗi độ mùa nước nổi tràn về miền Tây Nam Bộ, dòng phù sa đỏ quạch không chỉ bồi đắp cho ruộng đồng tươi tốt, mà còn mang theo nguồn tài nguyên thủy sản vô giá. Những loài cá đồng, cá trắng, cá tạp vốn một thời gắn liền với bữa cơm nghèo khó của người nông dân nay đã vươn lên vị thế đặc sản đắt giá, được thực khách tại các nhà hàng ở thành thị săn lùng. Sự “đổi ngôi” này không chỉ khẳng định giá trị ẩm thực độc đáo của sản vật miền sông nước, mà còn ghi nhận những tín hiệu tích cực trong hành trình khôi phục môi trường sinh thái nhờ những nỗ lực bảo tồn nguồn lợi tự nhiên từ chính con người nơi đây.

Cá đồng sở dĩ trở thành thực phẩm được ưa chuộng nằm ở hương vị tự nhiên tinh túy mà không loài cá nuôi công nghiệp nào có thể thay thế. Sinh trưởng trong môi trường tự nhiên, tự do kiếm ăn giữa dòng nước mát và hệ sinh thái phong phú, cá đồng cho chất lượng thịt săn chắc, ngọt thanh, béo ngậy tự nhiên và tuyệt đối không vướng “mùi cám công nghiệp”.

Mỗi loài cá mang đến một trải nghiệm ẩm thực riêng biệt. Cá linh xuất hiện đầu mùa nước nổi - “linh hồn” của mùa nước sở hữu lớp thịt béo, xương mềm, trở thành nguyên liệu tuyệt hảo cho nồi lẩu mắm đậm đà hay niêu cá kho lạt thơm lừng, cá linh đầu mùa có giá lên tới 200.000-250.000 đồng/kg. Cá chốt, cá trèn thân nhỏ, ngọt thịt là “vua” của món kho tiêu đậm vị, hiện có giá 120.000-150.000 đồng/kg. Cá tạp, cá trắng nhỏ được xếp vị trí thấp nhất, cá nhiều xương, có giá từ 40.000-60.000 đồng/kg, nhưng vẫn có độ ngon ngọt đặc trưng riêng. Mức giá các loại cá trên được tham khảo ở các chợ nằm ven sông như chợ Bình Thủy, chợ 586, chợ An Nghiệp, chợ Xuân Khánh (TP Cần Thơ); nhưng khi vào đến các nhà hàng chế biến sẵn, giá bán các loại cá này tăng lên gấp 2-3 lần.

Tuy nhiên, giá trị kinh tế gia tăng chỉ thực sự bền vững khi đi đôi với công tác bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản. Trong quá khứ, chính việc lạm dụng hóa chất nông nghiệp cùng nạn đánh bắt tận diệt do con người gây ra đã khiến nguồn tài nguyên này suy giảm nghiêm trọng. Thực tế đó khẳng định rằng, con người vừa là tác nhân tác động, nhưng đồng thời cũng đóng vai trò chủ thể quyết định trong việc khôi phục và duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái tự nhiên.

Bức tranh sinh thái miền Tây đang dần chuyển sang màu xanh hy vọng nhờ những hành động quyết liệt và đồng bộ từ chính quyền đến người dân. Các ngành chức năng đã siết chặt công tác quản lý, nghiêm cấm triệt để và xử phạt rất nặng các hành vi xuyệt điện, đánh bắt thủy sản mang tính hủy diệt. Sự can thiệp mạnh mẽ này giúp giảm thiểu đáng kể tình trạng suy giảm nguồn thủy sản. Song song đó, phong trào thả cá tái tạo nguồn lợi thủy sản do người dân và các tổ chức chính trị - xã hội chủ động hưởng ứng rộng khắp ĐBSCL trong nhiều năm qua đã gặt hái “quả ngọt”, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài cá tự nhiên sinh sản và phát triển mạnh mẽ.

Giữ gìn và phát triển nguồn cá đồng không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người dân nông thôn, nâng tầm văn hóa ẩm thực Nam Bộ, mà quan trọng hơn, đó là lời cam kết chung tay bảo vệ sự cân bằng sinh thái. Khi con người chủ động hành động vì thiên nhiên, môi trường sẽ được hồi sinh, hướng tới một vùng sông nước xanh tươi, bền vững cho hôm nay và mai sau.

THIỆN KHIÊM