Tối 3-3, Chính phủ Haiti đã ban bố tình trạng khẩn cấp và lệnh giới nghiêm từ 18 giờ ngày hôm trước đến 5 giờ ngày hôm sau trong nỗ lực giành lại quyền kiểm soát đường phố sau khi các băng đảng vũ trang xông vào hai nhà tù lớn nhất đất nước ở thủ đô Port-au-Prince.

Jimmy Cherizier, thủ lĩnh băng đảng quyền lực nhất Haiti, dẫn đầu cuộc tuần hành chống Thủ tướng Henry hồi năm ngoái. Ảnh: Reuters

Chính phủ Haiti cho biết tình trạng khẩn cấp và lệnh giới nghiêm có hiệu lực đến ngày 6-3, song có thể được gia hạn trong trường hợp an ninh bất ổn. 

Lệnh giới nghiêm được đưa ra giữa lúc tình trạng bạo lực chưa từng có đang bao trùm Haiti. Ít nhất 9 người đã thiệt mạng kể từ ngày 29-2, trong đó có 4 cảnh sát, khi các băng nhóm đẩy mạnh các cuộc tấn công phối hợp vào các cơ quan nhà nước ở thủ đô, bao gồm đồn cảnh sát, sân bay quốc tế và sân vận động quốc gia.

Tâm chấn của làn sóng bạo lực mới nhất là Nhà tù Quốc gia tại Port-au-Prince, nơi đã bị các băng đảng tấn công vào đêm 2-3. Gần như toàn bộ trong số khoảng 4.000 tù nhân đã bỏ trốn trong cuộc vượt ngục này. Theo nhật báo Le Nouvelliste, các thủ lĩnh băng đảng khét tiếng và những người bị buộc tội ám sát Tổng thống Jovenel Moise hồi năm 2021 nằm trong số phạm nhân bị giam ở Nhà tù Quốc gia. Nhà tù Croix des Bouquets ở thủ đô cũng bị tấn công.

Jimmy Cherizier (biệt danh Barbecue), một cựu sĩ quan cảnh sát tinh nhuệ và hiện là thủ lĩnh Gia đình và Đồng minh G9, liên minh băng đảng hùng mạnh nhất Haiti, đã nhận trách nhiệm về sự gia tăng các vụ tấn công. Cherizier tuyên bố mục tiêu là bắt cảnh sát trưởng của Haiti và các bộ trưởng trong chính phủ, đồng thời ngăn chặn sự trở lại của Thủ tướng nước này Ariel Henry.

Ông Henry lên nắm quyền thủ tướng sau vụ ám sát Tổng thống Moise và đã nhiều lần hoãn kế hoạch tổ chức các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống. 

Thủ tướng Henry đang công du nước ngoài để vận động cho việc triển khai lực lượng đa quốc gia chống lại các băng nhóm tội phạm ngày càng mạnh tại Haiti. Theo Liên Hiệp Quốc (LHQ), Cảnh sát Quốc gia Haiti có khoảng 9.000 sĩ quan với nhiệm vụ đảm bảo an ninh cho hơn 11 triệu người. Lực lượng cảnh sát này thường xuyên bị lấn át bởi các băng đảng, vốn ước tính đang kiểm soát tới 80% thủ đô Port-au-Prince. 

LHQ ước tính xung đột đã khiến gần 5.000 người thiệt mạng và khoảng 300.000 người phải rời bỏ nhà cửa tại Haiti trong năm 2023.

“Công cụ” của giới tinh hoa chính trị

Trong nhiều năm, giới tinh hoa chính trị ở Haiti đã sử dụng các băng đảng để đạt được mục đích riêng, chủ yếu là đối phó với các đối thủ. Sự can thiệp của các tổ chức tội phạm vào chính trị ở quốc gia vùng Caribe này đã đạt đến mức độ chưa từng có, nhất là sau vụ ám sát Tổng thống Moise.

Cảnh sát quốc gia hiện là lực lượng chịu trách nhiệm về an ninh ở Haiti, quốc gia nghèo nhất Tây bán cầu. Haiti đã không có lực lượng quân sự kể từ năm 1995 do cựu Tổng thống Jean-Bertrand Aristide giải tán quân đội sau khi trở lại nắm quyền sau một cuộc đảo chính. Kể từ đó, các chính trị gia Haiti, đặc biệt là cựu Tổng thống Aristide ngày càng sử dụng các băng nhóm như một nguồn quyền lực đáng tin cậy để trấn áp các cuộc nổi dậy.

HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Reuters)