Chế biến cá tra xuất khẩu. Ảnh: T. LONG

Trong 8 tháng đầu năm 2010, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt gần 3 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2009. Trong đó, mặt hàng tôm xuất khẩu có kim ngạch lớn nhất với hơn 1,2 tỉ USD, tăng gần 18%. Trong khi đó, con cá tra vừa mở ra một cơ hội lớn xâm nhập thị trường Nga, thì phải đối mặt với thách thức không nhỏ từ thị trường Mỹ.

Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm nay có thể đạt 4,5 tỉ USD, tăng so với mức 4,2 tỉ USD năm ngoái. Mục tiêu trên khá lạc quan khi trong 8 tháng đầu năm, ngoài những thị trường truyền thống như Nhật, Mỹ và châu Âu thì các thị trường khác cũng tăng mạnh, trong đó đáng kể là 2 thị trường Trung Đông và Nam Mỹ. Cụ thể, thị trường Arabie Séoudite có mức tăng trưởng 28,5% và Mexico tăng 20% so với cùng kỳ năm 2009. Con tôm vẫn dẫn đầu các mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam, với giá xuất khẩu tăng bình quân từ 5-10% so với cùng kỳ năm ngoái, một phần là do sự cố tràn dầu tại vịnh Mexico trong tháng 4-2010, khiến nhiều ngư trường khai thác thủy hải sản tại khu vực này phải đóng cửa. Bên cạnh đó, việc nhiều nước xuất khẩu tôm lớn như Ấn Độ, Thái Lan mất mùa khiến giá tôm xuất khẩu đang ở mức cao, tạo cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu tôm sang Mỹ. Nhật Bản vẫn là thị trường nhập khẩu tôm số một của Việt Nam, tăng 21,7% về lượng và 21% về giá trị, từ đầu năm đến nay.

Ngoài con tôm, con cá tra Việt Nam cũng đang tiến từng bước vững chắc vào thị trường Nga. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 9 này, các nhà nhập khẩu Nga sẽ sang Việt Nam để khảo sát tình hình các nhà máy chế biến thủy sản, sau khi đã sang thăm hội chợ Vietfish 2010 tại thành phố Hồ Chí Minh, hồi tháng 6 vừa qua. Đây được xem là cơ hội cho các nhà máy chế biến thủy sản Việt Nam, nhất là cá tra, tiếp tục thâm nhập thị trường nước Nga. Ban điều hành xuất khẩu cá tra sang Nga đã đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này sẽ đạt 100 triệu USD trong năm nay.

Tuy nhiên, viễn cảnh xuất khẩu thủy sản của nước ta vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Ngay sau khi biết thông tin Hiệp hội Thủy sản Mỹ (NFI) xếp mặt hàng cá tra Việt Nam nằm trong tốp 10 sản phẩm thủy sản chế biến được ưa chuộng của người tiêu dùng tại Mỹ, thì mới đây, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) lại gây sốc cho các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam. DOC vừa có quyết định sơ bộ kết quả đợt xem xét hành chính thuế chống bán phá giá cá tra nhập khẩu từ Việt Nam vào thị trường Mỹ giai đoạn từ 1-8-2008 đến 31-7-2009, theo đó nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thể bị áp mức thuế tới 4,22 USD/kg phi lê đông lạnh bắt đầu từ tháng 3-2011. Nếu quy định này được thông qua, tình hình xuất khẩu cá tra sang Mỹ sẽ rất ảm đạm trong thời gian tới, vì các doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ lỗ nặng với mức thuế cao hơn giá bán thực tế ở thị trường này. Mỹ là thị trường nhập khẩu cá tra lớn thứ hai của Việt Nam, sau Liên minh châu Âu (EU), chiếm khoảng 10,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra.

Mặc dù xuất khẩu tôm tăng mạnh trong 8 tháng qua so với cùng kỳ, nhưng ngành nuôi tôm hiện gặp nhiều khó khăn, do thiếu nguồn cung. Theo số liệu thống kê từ các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, năm 2010 diện tích nuôi tôm sú chỉ còn 550.600 ha, giảm 16.000 ha so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, tình hình diễn biến bất lợi của thời tiết trong thời gian qua (nắng hạn, xâm nhập mặn...) đã gây thiệt hại nhiều diện tích nuôi tôm sú ở vùng ĐBSCL và các tỉnh miền Trung, đẩy giá các loại tôm thương phẩm tăng cao. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cho nhiều nhà máy chế biến thủy sản ở ĐBSCL chỉ hoạt động khoảng 40- 50% công suất...

BÌNH MINH