Khi những rẫy củ cải trắng vừa thu hoạch dứt điểm cũng là lúc nhiều nhà nông ở thị xã Vĩnh Châu, huyện Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng bắt đầu mùa làm xá pấu (củ cải muối). Những năm qua nghề làm xá pấu truyền thống đã giúp không ít người dân xứ biển này thoát nghèo.

Trong cái nắng chang chang của miền quê biển những ngày cuối tháng 4, dọc theo tuyến lộ ở khóm Vĩnh An và Vĩnh Bình của phường 2, thị xã Vĩnh Châu, nông dân đang tất bật vào mùa phơi xá pấu. Ông Thạch Phước An, Chủ tịch Hội Nông dân phường 2, thị xã Vĩnh Châu, cho biết: "Thời điểm này là chính vụ làm xá pấu. Vì sau khi thu hoạch dứt điểm vụ hành tím, phần lớn diện tích trồng hành được người dân luân canh bằng vụ củ cải trắng. Sản lượng củ cải trắng vụ này rất lớn, nên hầu hết nông dân đều đưa vào hầm muối để làm xá pấu bán có giá hơn so với củ cải tươi". Cũng theo ông Thạch Phước An, mỗi năm ở Vĩnh Châu có 2 vụ củ cải chính, vụ thu hoạch vào tháng 2 dương lịch được gọi là vụ sớm và vụ thu hoạch hiện nay mới là chính vụ. Đây cũng là vụ làm xá pấu lớn nhất, nhộn nhịp nhất, kéo dài cho đến mùa mưa mới dứt.

Người dân thị xã Vĩnh Châu phơi xá pấu trước khi dự trữ chờ tăng giá.

Hơn 20 năm qua, cùng với các hộ khác nghèo khác trong khóm, ông Triệu Hạnh đã từ bỏ nghề đẩy xiệp trên biển, gom hết vốn liếng mua đất trồng củ cải trắng để muối xá pấu. Cũng từ lúc chuyển hẳn sang làm rẫy và xá pấu, những hộ chuyên đẩy xiệp trước đây như ông Hạnh giờ đã có cuộc sống ổn định hơn. Xem lại từng bao xá pấu vừa được nhân công chuyển đến nhà, ông Triệu Hạnh, khóm Vĩnh Bình, cho biết: "Vụ này tôi trồng 8 công củ cải trắng, thu hoạch được 64 tấn củ cải tươi và tôi muối làm xá pấu hết. Giá xá pấu hiện nay khoảng 4.200 đồng/kg, chưa phải là cao lắm, nên tôi tiếp tục dự trữ hơn 30 tấn xá pấu chờ khi có giá từ 5.000 đồng/kg trở lên mới bán. Thông lệ hằng năm, khi qua mùa làm xá pấu, giá mới bắt đầu tăng dần lên cho đến sang năm".

Nhớ lại hơn 10 năm trước, ông Kim Chul ở Khóm Vĩnh An, kể: "Hồi đó mò cua, bắt ốc nên thu nhập bấp bênh lắm, vì biển cũng có lúc vầy, lúc khác. Cuộc sống gia đình tôi chỉ thật sự được cải thiện kể từ khi tôi dành tiền để mua đất làm rẫy". Chỉ 4 tấn xá pấu thành phẩm được muối từ 2 công củ cải trắng thu hoạch vừa qua, ông Kim Chul, biết thêm: "Sau 6 ngày muối trong hầm và 6 ngày phơi nắng cho củ cải khô thì bán được rồi. Cả 2 đợt vừa rồi, tôi đều bán được với giá cao nên cũng kiếm lời khá. Những hộ khá giả thì người ta dự trữ lại để bán có giá hơn, còn những hộ trung bình hay cần vốn như gia đình tôi sau khi làm xong phải bán ngay để có tiền làm những vụ rẫy tiếp theo. Tính ra nghề này cũng khỏe, nông dân chỉ sợ củ cải bị hà ăn làm cho năng suất thấp và bán không được giá cao thôi".

Theo ông Thạch Phước An, Chủ tịch Hội Nông dân phường 2, thị xã Vĩnh Châu, khóm Vĩnh Bình và Vĩnh An của phường 2 còn được gọi là xóm Nhà Mát. Nhiều năm trước, trong xóm vẫn còn nhiều căn nhà lá lụp xụp, nhưng hiện nay nhiều hộ đã khá lên nhờ có nguồn nước tưới tiêu, đảm bảo cho việc trồng củ cải và hành tím. Ông Thạch Phước An chia sẻ: "Cứ hết vụ hành tím, nông dân tiếp tục luân canh bằng vụ củ cải. Ngoài việc tiêu thụ tại địa phương, cải xá pấu Vĩnh Châu còn được các thương lái thu gom đi tiêu thụ ở tỉnh khác như: An Giang, Kiên Giang và cả TP Hồ Chí Minh".

Hiện nay, phường 2 là nơi trồng nhiều củ cải trắng của thị xã Vĩnh Châu. Do hiệu quả kinh tế của xá pấu cao hơn so với bán củ cải tươi, nên trong 500ha trồng củ cải trắng đã có khoảng 90% diện tích nông dân để muối xá pấu, vì thời gian từ lúc bắt đầu muối đến khi phơi khô bán được chỉ mất khoảng 12 ngày. Có thời điểm, xá pấu được giá lên đến hơn 10.000 đồng/kg, còn thấp cũng được 3.000 đồng/kg. Ngoài việc làm xá pấu mặn, món xá pấu ngọt cũng là một đặc sản có tiếng ở thị xã Vĩnh Châu. Những hộ kinh doanh xá pấu ngọt thường đến tận rẫy và các vựa chọn kỹ loại củ cải loại nhỏ, dài, suông để chế biến thành xá pấu ngọt, rất được khách hàng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.

Bài, ảnh: HẢI HÀ