Nghề làm muối nhọc nhằn, nay diêm dân lại thêm lo lắng đầu ra. Trong ảnh: Thu hoạch muối ở Trà Vinh. Ảnh: PHÚC SƠN

Nhọc nhằn tìm thương lái...

Những ngày cuối tháng 3-2011, dọc theo con đê phòng hộ biển Đông trải dài từ phường Nhà Mát (TP Bạc Liêu) qua địa phận huyện Hòa Bình, Đông Hải là những cánh đồng đầy ắp muối, muối chất đầy nhà, đầy kho... diêm dân thấp thỏm chờ thương lái... Tại xã Điền Hải, huyện Đông Hải - địa phương có diện tích sản xuất muối lớn nhất của tỉnh Bạc Liêu với khoảng 800ha, diêm dân đỏ mắt chờ thương lái đến hỏi mua muối. Anh Nguyễn Kinh Thoa, xã viên HTX Diêm Nghiệp Danh Điền, xã Điền Hải, cho biết: “Vụ muối năm nay tôi làm 7 công, đầu vụ tới giờ cào 3 đợt được 1.500 giạ muối đen (khoảng 30kg/giạ), cộng với số muối tồn đọng năm 2010 gần 2.000 giạ, nhà hết chỗ chứa! Tôi mới bán được 800 giạ, giá 16.000 đồng/giạ, rồi chờ hoài mà không ai hỏi mua”. Phần lớn hộ làm muối ở Điền Hải có tình cảnh tương tự như anh Thoa.

Vụ muối năm 2010, diêm dân xã Điền Hải trúng mùa muối, bởi năng suất 87tấn/ha đạt cao nhất từ trước đến nay. Nhưng sắp hết vụ muối năm 2011, mà xã Điền Hải vẫn còn tồn đọng khoảng 40% lượng muối niên vụ 2010, đó là chưa kể hàng chục ngàn tấn muối vụ mới. Ông Nguyễn Văn Minh, Phó chủ nhiệm HTX Diêm Nghiệp Danh Điền, cho biết: “Nỗi buồn mùa vụ năm 2010 chưa nguôi thì lo lắng lại tiếp tục ập đến khi giá muối đen hiện chỉ còn khoảng 300 đồng/kg, giảm gần một nửa giá thành so với vụ trước. Với giá kiểu này, càng thu hoạch càng lỗ!”...

Ở tỉnh Trà Vinh, huyện Duyên Hải là địa phương duy nhất làm nghề muối, với diện tích gần 310 ha, tập trung ở 3 xã ven biển: Dân Thành, Đông Hải và Trường Long Hòa. Niên vụ sản xuất muối 2010-2011, diêm dân ở Duyên Hải gặp không ít khó khăn. Tuy trở ngại, nhưng với kinh nghiệm hơn 60 năm gắn bó với nghề, gần 400 hộ diêm dân ở Duyên Hải cũng có được một niên vụ sản xuất muối với năng suất đạt 66,5 tấn/ha. Một mùa vụ thu hoạch muối đạt năng suất khá, nhưng giá muối trên thị trường đã giảm đáng kể và diêm dân nhọc nhằn tìm thương lái. Ông Võ Văn Sóng, ấp Cồn Cù, xã Dân Thành, cho biết: “Gia đình tôi có hơn 1ha sản xuất muối. Đến thời điểm này, tôi đã thu hoạch được hơn 1.500 giạ, giá muối ở mức 15.000 - 17.000 đồng/giạ mà không thấy thương lái đến hỏi mua, nên đành phải làm bồ trữ lại để chờ giá “. Kinh tế gia đình ổn định như ông Sóng thì có thể trữ muối để chờ giá; còn những hộ hằng năm chỉ trông vào vụ muối để trang trải các chi phí sinh hoạt gia đình lại túng quẫn hơn. Ông Nguyễn Văn Theo, ấp Mù U, xã Dân Thành, than vãn: “Trong số hộ dân làm muối ở Duyên Hải có đến 70% gia đình có kinh tế khó khăn. Gia đình tôi mỗi năm chỉ trông vào 7 công ruộng muối. Bây giờ, tôi có muốn trữ muối để chờ giá thì không biết sẽ lấy gì sinh sống cho gia đình trong khoảng thời gian chờ đợi”...

Gỡ khó cho diêm dân

Bạc Liêu là tỉnh có diện tích sản xuất muối lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long. Vụ sản xuất năm 2011, toàn tỉnh có khoảng 2.800ha đất canh tác muối, giảm khoảng 500ha so với niên vụ năm 2010. Nguyên nhân giảm diện tích là do lượng muối tồn đọng còn nhiều, diêm dân lo ngại giá cả bấp bênh, sản xuất thua lỗ nên một số diện tích đã bỏ trống ruộng, một số chuyển đổi sang nuôi thủy sản. Thực hiện chủ trương của Chính phủ thu mua muối tạm trữ nhằm gỡ khó cho diêm dân, vụ mùa vừa qua, Công ty Muối Bạc Liêu đã thu mua hàng chục ngàn tấn muối tồn đọng trong dân. Tuy nhiên, lượng muối tồn đọng trong dân hiện còn khá lớn, phần nhiều là muối đen, do công ty không thu mua.

Ông Lương Ngọc Lân, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bạc Liêu, cho biết, hiện có doanh nghiệp ở Đồng Nai đến đặt vấn đề thu mua muối đen tại huyện Đông Hải với giá 500 đồng/kg, cao hơn giá thị trường tại địa phương khoảng 150 đồng/kg. Đơn vị này đang lấy mẫu muối để phân tích chất lượng, nếu đạt yêu cầu sẽ tiến hành ký hợp đồng tiêu thụ muối với địa phương và xây dựng đầu mối thu mua muối tại chỗ, sản lượng cam kết khoảng 100.000 tấn muối đen/năm. Nghề sản xuất muối ở Bạc Liêu có từ rất lâu, diêm dân làm muối đa phần hộ nghèo, cận nghèo, viễn cảnh “được mùa- rớt giá” cứ tái diễn, đời sống của diêm dân ngày càng khó khăn hơn. Trong khi việc tiếp cận chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, hoặc vay vốn tín dụng còn nhiều hạn chế, bất cập.

Theo ước tính, niên vụ sản xuất muối năm 2011 và sản lượng muối tồn trọng năm trước, tỉnh Bạc Liêu còn trên dưới 150.000 tấn. Vụ sản xuất muối 2011, đang vào thời gian thu hoạch cao điểm và lượng muối hiện đang tồn đọng ở vùng muối Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh đã hơn 17.000 tấn. Diêm dân phải đội nắng ròng rã mấy tháng trời, vẫn không tránh khỏi cái vòng lẩn quẩn “năm được, năm mất”. Diêm dân không đủ khả năng đầu tư sản xuất theo quy trình hiện đại. Mặc dù các ngành chức năng khuyến cáo diêm dân trải bạt trên ruộng muối để thu hoạch muối trắng, chất lượng cao, nhưng giá muối trên thị trường thấp và không ổn định. Điều này làm diêm dân ngại đầu tư, đầu tư chi phí cao, nhưng lợi nhuận không đủ bù vốn, trở lực này làm diêm dân và nghề sản xuất muối vẫn long đong.

PHÚC SƠN - HỮU TÙNG