Trên vùng đất trù phú Vĩnh Viễn, TP Cần Thơ (trước đây là Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang cũ), địa danh Vàm Chà Là được nhắc tới nhiều bởi nơi đây là một phần tuổi thơ của Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ - người con ưu tú của dân tộc, người chiến sĩ cách mạng kiên trung.

Trân trọng và tự hào

Giữa vùng sông nước hiền hòa, giai thoại về gia đình Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ vẫn được người dân Vàm Chà Là gìn giữ bằng tất cả niềm tự hào, trân trọng. Ông Đồng Quang Hoằng, cư dân cố cựu của Vàm Chà Là kể rằng, thuở thiếu thời, ông được nghe ông nội - cụ Đồng Quang Điền (sinh năm 1898) cùng các bậc cao niên kể về một gia đình nho phong, nhân hậu từng gắn bó với mảnh đất này. Đó chính là những trang ký ức đẹp đẽ về gia đình của Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ...

Vào những năm đầu thế kỷ XX, gia đình ông Nguyễn Hữu Tuấn và bà Nguyễn Thị Phòng - thân sinh của Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ, về vùng Vàm Chà Là khai khẩn đất hoang, lập nghiệp. Ông bà cùng người dân địa phương đào nên kênh Dừa Khô, kênh Ranh, kênh Tự, kênh Ngang, kênh Rạch Lớn… không chỉ để dẫn thủy nhập điền, mà còn mở ra những mùa lúa tốt tươi, đời sống no đủ cho cư dân. Gia đình ông bà sống gần gũi, đối đãi tử tế, sẵn sàng giúp người nghèo khó, thậm chí xây nghĩa địa để những người tứ cố vô thân có nơi yên nghỉ. Bà Nguyễn Thị Phòng còn lập miếu Bà Chúa Xứ để cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu...

Chính quyền địa phương và người dân lập bàn thờ Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ và thân mẫu của ông tại miếu Bà Chúa Xứ.

Năm 1945, Cách mạng Tháng 8 thành công, gia đình Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ hiến toàn bộ tài sản cho cách mạng. 

Những hạt giống nhân văn của thân sinh đã sớm nẩy mầm trong tâm hồn cậu bé Nguyễn Hữu Thọ, hình thành nên triết lý “sống vì người khác” từ thơ ấu. Trong khung cảnh hiền hòa của Vàm Chà Là, cậu bé Nguyễn Hữu Thọ cắp sách đến Trường Tiểu học Long Mỹ, nơi những bài học đầu tiên vun đắp nên trí tuệ và lòng nhân ái. Giữa những con kênh rợp bóng dừa nước, giữa tiếng gió rì rào, cậu bé Nguyễn Hữu Thọ lớn lên trong tình thương của cha mẹ, trong nếp sống nghĩa tình của một gia đình giàu lòng nhân ái, luôn hướng về cộng đồng. Chính sự cần cù, nỗ lực từ thuở thiếu thời ấy đã hun đúc nên một ý chí mạnh mẽ, tinh thần tự lập vững vàng trong người sau này trở thành vị luật sư, lãnh đạo kiệt xuất của dân tộc.

Đến cuối năm 1920, cậu bé Nguyễn Hữu Thọ rời quê lên Sài Gòn, rồi năm 1921 sang Pháp du học. Dù sau này bôn ba khắp nơi, nhưng Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ vẫn luôn mang trong tim hình ảnh Vàm Chà Là. Ông từng đưa người thân trở lại nơi tuổi thơ ông khởi đầu, nơi mạch nguồn yêu nước trong ông được hình thành từ những điều giản dị nhất.

 Đường vào Vàm Chà Là ở ấp 6, xã Vĩnh Viễn.

Lưu giữ nhiều dấu tích

Vàm Chà Là hôm nay vẫn vẹn nguyên những dấu tích xưa của gia đình Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ. Đó là một số viên đá xanh, gạch thẻ, gạch lót nền của ngôi nhà cũ được người dân nơi đây gìn giữ cẩn trọng. Từng viên đá, viên gạch dường như vẫn còn lưu hơi ấm của những tấm lòng nhân ái luôn biết nghĩ cho dân nghèo, người cơ cực. Còn ngôi miếu Bà Chúa Xứ do thân sinh Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ lập nên vẫn được người dân quanh vùng gìn giữ, thờ phụng. Trong ngôi miếu này, người dân lập bàn thờ của ông và thân mẫu Nguyễn Thị Phòng. Vào ngày 16-2 âm lịch hằng năm, chính quyền và người dân địa phương tổ chức lễ cúng với nghi lễ trang trọng, hát bội rộn ràng như một nét văn hóa tâm linh đặc trưng của vùng đất nghĩa tình này.

Con cháu của Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ cũng nhiều lần về thăm Vàm Chà Là, về thăm lại ngôi miếu xưa, tận tay sờ vào những viên đá xanh, gạch thẻ, gạch lót nền là những kỷ vật còn sót lại của ngôi nhà gắn liền với tuổi thơ của người cha, người ông ngày trước. 

Người dân giữ gìn cẩn thận một số viên gạch còn sót lại từ ngôi nhà của gia đình Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ ở Vàm Chà Là. 

Vàm Chà Là hiện thuộc ấp 6, xã Vĩnh Viễn vẫn giữ nguyên nét mộc mạc, hiền hòa. Theo ông Nguyễn Hoàng Tư, Bí thư Chi bộ, Trưởng ấp 6, dù năm tháng đã lùi xa, nhưng dấu ấn của gia đình Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ vẫn khắc sâu trong lòng người dân địa phương. Họ không quên hình ảnh ông Nguyễn Hữu Tuấn và bà Nguyễn Thị Phòng sống hiền lành, giản dị, luôn sẵn lòng giúp đỡ xóm giềng; không quên cậu bé Nguyễn Hữu Thọ năm nào miệt mài học tập, luôn lễ phép, hiếu nghĩa và thương người. Chính cách sống nhân hậu, nghĩa tình ấy đã trở thành tấm gương cho bao thế hệ người dân Vàm Chà Là noi theo.

“Người dân ở Vàm Chà Là luôn tự hào vì vùng đất nhỏ bé của mình từng là nơi nuôi dưỡng một người trí thức yêu nước, kiên trung, suốt đời vì dân vì nước. Bà con vẫn thờ phụng Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ bằng tấm lòng trân trọng, biết ơn. Họ xem ông không chỉ là niềm tự hào của quê hương, mà còn là biểu tượng cho tinh thần nhân hậu, vì dân, vì nước. Và mỗi khi tiếng chuông lễ miếu Bà Chúa Xứ vang lên, người dân lại như nghe vọng về nhịp tim của lịch sử, nhịp tim của một con người đã trọn đời hiến dâng cho Tổ quốc, bắt đầu từ nơi chốn thân thương mang tên Vàm Chà Là” - ông Nguyễn Hoàng Tư bộc bạch.

Bài, ảnh: TRƯỜNG SƠN