Tại khu vực đô thị của nước ta, hiện có khoảng 95% dân số được cung cấp nước sạch; tỷ lệ thất thoát nước sạch bình quân chỉ còn 15%. Kết quả này là nhờ Bộ Xây dựng, các địa phương, doanh nghiệp ngành cấp nước quyết liệt triển khai thực hiện Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn và Chương trình Quốc gia chống thất thoát, thất thu nước sạch hơn 10 năm qua. Giai đoạn 2026-2035, các bộ, ngành Trung ương hữu quan và các địa phương tiếp tục tập trung phát triển cấp nước đô thị, đảm bảo cung cấp nước sạch an toàn, chống thất thoát.

TP Cần Thơ đang rà soát, lập quy hoạch cấp nước chung trên địa bàn toàn thành phố sau khi sáp nhập, đảm bảo cung cấp nước sạch cho người dân.

Nâng cao khả năng cấp nước đô thị 

Nước sạch là dịch vụ công thiết yếu, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh, nhu cầu sử dụng nước cũng tăng mạnh về quy mô và yêu cầu chất lượng, trong khi hệ thống cấp nước tại nhiều địa phương còn lạc hậu, đầu tư kéo dài qua nhiều giai đoạn. Tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch cao tại nhiều đô thị, làm gia tăng chi phí sản xuất, giảm hiệu quả đầu tư và gây lãng phí tài nguyên nước.

Do đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2016-2025  (Quyết định 1566/QĐ-TTg ngày 9-8-2016); Chương trình Quốc gia chống thất thoát thất thu nước sạch đến năm 2025 (Quyết định 2147/QĐ-TTg ngày 24-11-2010), Chỉ thị 34/CT-TTg ngày 28-8-2020 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh nước sạch, bảo đảm cấp nước an toàn, liên tục.

Ông Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết: Là cơ quan chuyên môn trực thuộc Bộ Xây dựng tổ chức triển khai thực hiện các chương trình nước sạch, hơn 10 năm qua, đơn vị phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cùng với các địa phương thực hiện các hoạt động nâng cao năng lực bảo đảm cấp nước an toàn và giảm thất thoát nước sạch. Nhất là cùng với các địa phương trên cả nước đánh giá công tác quản lý, cung cấp dịch vụ cấp nước đảm bảo an toàn; rà soát, đánh giá hiệu quả thực hiện cấp nước an toàn; kêu gọi, huy động sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế đối với việc triển khai thực hiện các chương trình...

Qua thực hiện 2 chương trình quốc gia đã đạt được những kết quả tích cực. Điển hình như: đã hình thành khung pháp lý tương đối đầy đủ với các thông tư, chỉ thị và các văn bản hướng dẫn liên quan. Về hạ tầng và dịch vụ, tổng công suất thiết kế cấp nước đô thị đạt khoảng 13,7 triệu m3/ngày đêm, tỷ lệ dân số đô thị được cung cấp nước sạch đạt khoảng 95%. Tỷ lệ thất thoát nước sạch bình quân cả nước đã giảm xuống còn 15% tại khu vực đô thị; năng lực quản lý của cán bộ ngành nước được nâng cao, cộng đồng bắt đầu ý thức hơn trong bảo vệ và sử dụng nước tiết kiệm.

Theo ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Cần Thơ, thành phố hiện có 12 đơn vị cung cấp nước sạch đô thị và nước sạch nông thôn, với tổng công suất thiết kế khoảng 931.840m3/ngày đêm, công suất khai thác khoảng 485.496m3/ngày đêm. Hầu hết các công ty cấp nước đô thị đã cổ phần hóa, với tỷ lệ vốn nhà nước còn lại dưới 50%, cung cấp nước sạch cho các khu vực đô thị. Riêng các trung tâm nước sạch hầu như 100% vốn nhà nước, cung cấp nước sạch xen kẽ giữa khu vực thành thị và khu vực nông thôn. Sở Xây dựng đang tham mưu UBND thành phố tổ chức lập quy hoạch cấp nước chung trên địa bàn toàn TP Cần Thơ sau khi sáp nhập.

Tiếp tục đảm BẢO cung cấp nước an toàn 

Theo đánh giá của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, bên cạnh kết quả tích cực, việc thực hiện 2 chương trình quốc gia vẫn còn những tồn tại. Đó là nguồn lực tài chính cho cấp nước an toàn còn hạn chế, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn và các doanh nghiệp nhỏ. Ngành cấp nước đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và các sự cố mất an toàn hệ thống. Năm 2025 là năm tổng kết 1 giai đoạn thực hiện nhiệm vụ của 2 chương trình quốc gia; đồng thời Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đưa ra định hướng, giải pháp cũng như dự thảo Chương trình bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn mới 2026-2035.

Theo đó, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng vừa tổ chức các hội thảo lấy ý kiến đóng góp của các bộ, ngành, địa phương, các đơn vị cấp nước cho dự thảo nội dung Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2026-2035 (trong đó có nhiệm vụ chống thất thoát, thất thu nước sạch) với các định hướng: tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, trọng tâm là xây dựng và hoàn thiện Luật Cấp, Thoát nước và các nghị định hướng dẫn để tạo cơ sở pháp lý cao nhất, tháo gỡ khó khăn về đầu tư và quản lý rủi ro. Huy động nguồn lực với nghiên cứu các hình thức đầu tư, khuyến khích xã hội hóa và huy động tối ưu nguồn lực tư nhân vào phát triển hạ tầng cấp nước. Đẩy mạnh chuyển đổi số: xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về cấp nước để nâng cao hiệu quả giám sát và ứng phó sự cố…

Dự thảo Chương trình Quốc gia bảo đảm cấp nước an toàn giai đoạn 2026-2035 cũng đề ra mục tiêu là bảo đảm cung cấp nước sạch an toàn, liên tục, đủ áp lực, đạt chất lượng theo quy định; chủ động quản lý rủi ro từ nguồn nước đến người sử dụng; nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống cấp nước trước biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và các rủi ro về an ninh, an toàn cấp nước. Phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 90% hệ thống cấp nước tập trung và 40% hệ thống cấp nước phân tán có kế hoạch cấp nước an toàn được lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai thực hiện; tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch với hệ thống cấp nước tập trung dưới 15%, hệ thống cấp nước phân tán dưới 20%. Đến năm 2035: 100% hệ thống cấp nước tập trung và ít nhất 80% hệ thống cấp nước phân tán có kế hoạch cấp nước an toàn được lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai thực hiện; tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch với hệ thống cấp nước tập trung dưới 13%; hệ thống cấp nước phân tán dưới 18%.

Bài, ảnh: ANH KHOA