Sáng 10/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội làm việc tại Hội trường, thảo luận về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Trước khi bắt đầu phiên thảo luận, Quốc hội đã dành một phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane - nhà lãnh đạo có vai trò quan trọng trong việc kế thừa, vun đắp và phát triển quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các Phó Chủ tịch Quốc hội, các đại biểu dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Quang Khánh

Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane là nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng Lào cũng như công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước Lào; có vai trò quan trọng trong việc kế thừa, vun đắp và phát triển mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào. Đồng chí mất đi là một tổn thất to lớn đối với đất nước Lào và quan hệ Việt Nam - Lào.

Các đại biểu Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Các đại biểu Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Các đại biểu Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Các đại biểu Quốc hội dành 1 phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: Lâm Hiển

Để tỏ lòng thương tiếc đồng chí Saysomphone Phomvihane và xuất phát từ quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quyết định để tang đồng chí Saysomphone Phomvihane theo nghi thức Quốc tang trong 2 ngày, từ ngày 10 - 11/8/2026.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Không thể “cào bằng” nguồn lực cho các địa bàn

Tiếp đó, thảo luận về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), các ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn), Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa), Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) ghi nhận dự thảo Luật có nhiều quy định phù hợp với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số như: sử dụng tiếng nói, chữ viết dân tộc; bố trí hòa giải viên là người dân tộc thiểu số; người phiên dịch; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Chamaléa Thị Thủy cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định tại khoản 8 Điều 4, khoản 1 Điều 14, theo đó đối với địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, tổ hòa giải phải có hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, bảo đảm phù hợp với đặc điểm dân cư của địa phương. Cùng với việc khuyến khích người có uy tín, già làng, trưởng bản tham gia hỗ trợ hòa giải tại Điều 5, Điều 18, theo đại biểu, đây là bước đi đột phá, thể hiện sự tôn trọng bản sắc văn hóa và quyền tiếp cận công lý bình đẳng của đồng bào.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng lưu ý, những quy định trên chỉ có thể đi vào thực tế nếu được bảo đảm bằng nguồn lực phù hợp.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Theo đại biểu, một tổ hòa giải ở địa bàn đô thị, dân cư tập trung và một tổ hòa giải ở xã miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thành phần dân tộc “rõ ràng có điều kiện hoạt động rất khác nhau”. Chi phí đi lại, yêu cầu về ngôn ngữ, tài liệu, tập huấn và khả năng tiếp cận công nghệ cũng khác nhau.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên và các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Do đó, khi hoàn thiện Điều 6 về kinh phí và Điều 32 về trách nhiệm của chính quyền địa phương, đại biểu đề nghị bảo đảm nguyên tắc: “phân bổ nguồn lực phải tính đến đặc điểm địa bàn và chi phí thực tế của hoạt động hòa giải, không nên chỉ áp dụng một cơ chế bình quân”.

Từ thực tế địa phương, một số đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, bổ sung cơ chế bồi dưỡng, cung cấp tài liệu hòa giải bằng tiếng dân tộc thiểu số hoặc hỗ trợ kinh phí bố trí người phiên dịch quy định tại điểm l khoản 2 Điều 32 một cách thực chất hơn, tránh quy định mang tính hình thức do địa phương thiếu nguồn lực thực hiện.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà và các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh, tại những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, dân cư sống phân tán, hiệu quả hòa giải không chỉ phụ thuộc vào kiến thức pháp luật mà còn gắn với khả năng sử dụng ngôn ngữ, am hiểu phong tục tập quán và uy tín của người tham gia hòa giải.

"Nếu không bảo đảm những điều kiện này, các quy định của Luật sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả trong thực tế, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi".

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Do vậy, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục rà soát Điều 5 trong mối quan hệ với các Điều 14, 18 và 25; đồng thời ưu tiên nguồn lực, bồi dưỡng hòa giải viên biết tiếng dân tộc thiểu số, phát huy vai trò của người có uy tín và xây dựng tài liệu nghiệp vụ phù hợp với ngôn ngữ, phong tục tập quán, điều kiện từng địa bàn.

Cần có “lằn ranh đỏ” để bảo vệ đối tượng yếu thế

Một điểm nhấn khác được ĐBQH Lưu Thị Thúy Hằng (Phú Thọ) đặt ra là cần thiết lập “lằn ranh đỏ” trong hòa giải ở cơ sở để bảo vệ đối tượng yếu thế.

ĐBQH Lưu Thị Thúy Hằng (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Theo đại biểu, tại điểm c khoản 1 Điều 3, dự thảo Luật quy định không hòa giải đối với vi phạm pháp luật bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính; trong khi khoản 7 Điều 4 quy định nguyên tắc hòa giải không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự.

Tuy nhiên, thực tế có nhiều vụ việc phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, xâm hại nghiêm trọng nhưng chính quyền cơ sở lại đưa ra hòa giải với tư duy “dĩ hòa vi quý”, “đóng cửa bảo nhau”. Hậu quả là kẻ bạo hành vẫn có thể thoát tội, trong khi nạn nhân tiếp tục bị bạo hành và việc áp dụng các biện pháp bảo vệ khẩn cấp bị trì hoãn.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Do vậy, đại biểu đề nghị quy định tại Điều 3 nguyên tắc nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người; cấm dùng hòa giải làm công cụ để trì hoãn các biện pháp tư pháp bảo vệ nạn nhân.

Liên quan đến quy định về văn bản xác nhận hòa giải không thành, đại biểu Nguyễn Đặng Ân nhận thấy, dự thảo Luật đã quy định rõ nếu hòa giải không thành mà một bên có yêu cầu thì cần cho phép lập văn bản xác nhận việc hòa giải đã được tiến hành. Qua đó, giúp không để việc bên kia không hợp tác làm ảnh hưởng đến quyền khởi kiện, khiếu nại hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý tiếp theo của người dân.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Tuy nhiên, đại biểu cũng đặt vấn đề: “Văn bản hòa giải không thành được ghi những gì và ghi đến mức độ nào?”

Theo đại biểu, hòa giải ở cơ sở khác với một quá trình tố tụng. Giá trị quan trọng của hòa giải là tạo ra không gian để các bên có thể nói thật, nói hết, trao đổi thẳng thắn nhằm tháo gỡ mâu thuẫn.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Nếu hòa giải không thành nhưng văn bản lại ghi quá chi tiết diễn biến, ý kiến, quan điểm hoặc thông tin riêng tư mà một bên trình bày trong quá trình hòa giải, có thể phát sinh hệ quả ngược: người dân sẽ dè dặt khi tham gia hòa giải vì lo những điều mình nói sau này được đưa vào hồ sơ hoặc sử dụng trong một thủ tục pháp lý khác.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị dự thảo Luật quy định rõ quyền yêu cầu lập văn bản của một bên cần được bảo đảm. Nội dung văn bản hòa giải không thành chỉ nên giới hạn ở những thông tin cần thiết để xác nhận việc hòa giải đã được tiến hành và kết quả không đạt được thỏa thuận; đối với nội dung trao đổi, quan điểm, thông tin về đời sống riêng tư của các bên thì chỉ ghi khi thực sự cần thiết và có căn cứ phù hợp.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

“Cách thiết kế như vậy vừa bảo vệ quyền thực hiện các thủ tục pháp lý tiếp theo của người dân, vừa tạo ra sự tin cậy của hòa giải ở cơ sở”, đại biểu nhấn mạnh.

Thanh Hải (Báo Đại biểu Nhân dân)