Thủ tướng Chính phủ vừa ký quyết định thu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo vụ lúa hè thu 2013 ở các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long. Quyết định bắt đầu triển khai thu mua từ ngày 15-6, thực hiện trong 3 tháng tính từ ngày triển khai. Hiện tại, giá lúa ở một số địa phương đã xuống dưới mức 4.000 đồng/kg (lúa tươi), nông dân trồng lúa không có lời, thậm chí thua lỗ; một số địa phương có diện tích lúa hè thu sớm đã thu hoạch thì cho rằng, chính sách tạm trữ triển khai giữa tháng 6, như vậy sẽ thiệt thòi cho nhiều nông dân đã bán lúa.

Vòng lẩn quẩn

Tại tỉnh Tiền Giang, vụ lúa hè thu sớm 2013 ở các huyện phía Tây cơ bản thu hoạch gần dứt điểm 40.000 ha. Giá bán lúa quá thấp, chi phí "đội" lên cao, trong khi năng suất vụ này không cao, khiến nông dân trồng lúa từ huề đến lỗ vốn. Nông dân thu hoạch gần dứt điểm, nhưng chính sách mua tạm trữ lúa, gạo của Thủ tướng Chính phủ chưa được thực hiện, khiến nông dân khó càng thêm khó.

Lúa chất đầy nhà nhưng ông Nguyễn Văn Minh, ấp Hậu Quới, xã Hậu Mỹ Bắc A, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang vẫn chưa bán được lúa. Ảnh: KHẢI CA

Những ngày này, nông dân trồng lúa ở các huyện phía Tây tỉnh Tiền Giang đều than vắn thở dài: Lúa thu hoạch xong thì "bán đổ, bán tháo" để trả tiền nợ. Còn những ai chưa bán được lúa thì phải chấp nhận chịu các khoản lãi suất vật tư nông nghiệp, lãi vay ngân hàng và chưa kể vay nóng bên ngoài để mua phân, thuốc, chi tiêu gia đình... Ông Lê Văn Việt, ấp Phú Tiểu, xã Phú Nhuận, huyện Cai Lậy, vừa thu hoạch xong 0,8ha lúa IR 50404, năng suất đạt 32 giạ/công. Ông Việt cho biết: "Nhiều năm qua, người dân thu hoạch xong là bán lúa tươi ngay tại ruộng. Nhưng vụ này, nông dân phải tất tả đi tìm thương lái. Gia đình tôi sống phụ thuộc vào 0,8ha lúa này, nhưng không bán được thì lấy tiền đâu trả nợ. Các khoản chi phí như: tiền vật tư nông nghiệp, thuê máy cắt, tuốt; bơm tát, nhổ cỏ, giặm lúa… phải thanh toán ngay sau khi vụ mùa kết thúc. Tôi đành phải bán với giá 3.550 đồng/kg nhưng thương lái trừ gần 50kg vì cho rằng lúa không được đẹp". Sau khi bán lúa xong, ông Việt phủi tay cho 3 tháng bỏ công chăm sóc 0,8ha lúa của mình. Giờ đây, gia đình ông phải chạy vạy đi vay tiền để tái đầu tư trở lại. Quanh năm chỉ trông vào sinh lợi của cây lúa, nhưng giá ngày càng giảm, chi phí ngày một lên cao. "Nếu như thế này, 1-2 vụ mùa nữa, nông dân nghèo trồng lúa sẽ bán đất hết!" - ông Việt bức xúc. Anh Nguyễn Văn Minh, ấp Hậu Quới, xã Hậu Mỹ Bắc B, huyện Cái Bè than vãn: "Vụ mùa rồi, tôi thuê đất trồng dưa hấu nhưng bị lỗ. Vụ này, tôi chuyển diện tích đất đó để sang trồng lúa và cũng bị lỗ. Hiện giá lúa ướt (chưa phơi sấy) của bà con bán tại ruộng, thương lái thu mua từ 3.300- 3.800 đ/kg, thấp hơn từ 400-500 đồng/kg so với cách đây 10 ngày và thấp hơn rất nhiều so với giá lúa vụ đông xuân vừa qua. Với giá như trên, nông dân trồng lúa chỉ huề đến lỗ vốn". Hiện anh Minh đã chở lúa vô sân chất đống 4-5 ngày rồi mà không kêu được người để bán, trong khi bao nhiêu chi phí đến ngày phải thanh toán.

Thương lái Đặng Thanh Hồng, ấp Mỹ Trinh A, xã Hậu Mỹ Trinh, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang cho biết, mấy ngày nay, chúng tôi chạy ghe để thu mua lúa cho dân. Thấy bà con nông dân đang thu hoạch, lúa chất đầy trên đồng ruộng, ông Hồng khấp khởi mừng. Đến khi kiểm tra lại giá với doanh nghiệp nơi ông giao hàng thì được biết giá lúa gạo đang sụt giảm, doanh nghiệp đã tạm ngưng mua vào. Vậy là ông Hồng đành neo ghe suốt mấy ngày liền chờ doanh nghiệp cho giá mới. Ông Hồng nói: "Thời điểm giá cả sụt giảm, thay đổi từng ngày thế này rất khó thu mua. Vì mua ngày hôm trước, hôm sau giá đã xuống rồi, nên thương lái tụi tôi chỉ dám mua nhỏ giọt, cầm chừng để giữ mối quen. Chứ mua nhiều thì có mà đổ nợ".

Vụ hè thu 2013, toàn tỉnh Long An gieo sạ 230.200ha, hiện đã thu hoạch trên 4.000ha với sản lượng ước 25.921 tấn. Tuy nhiên, hiện giá lúa thấp, khiến nông dân như ngồi trên đống lửa. Tại huyện Tân Thạnh, vụ hè thu năm nay, nông dân huyện xuống giống hơn 28.500ha, đến thời điểm này đã thu hoạch hơn 2.000ha, với năng suất 6,8 tấn/ha. Nông dân Nguyễn Văn Nam, xã Nhơn Ninh, cho biết, lúa IR 50404 đã rớt giá khoảng 1 tháng nay, từ 4.400 đồng/kg lúa tươi, giảm còn 4.100 đồng/kg. Dù biết bán lúa vào thời điểm này thiệt, nhưng anh Nam cũng như nhiều hộ nông dân khác phải bấm bụng bán lúa cho thương lái vì nếu không bán thì không có tiền trả nợ cũng như chuẩn bị cho vụ kế tiếp. Ông Trần Văn Mới, xã Hưng Điền, huyện Tân Hưng vừa thu hoạch hơn 2ha lúa hè thu sớm, năng suất 6 tấn/ha, ông cho biết với giá 4.100 đồng/kg, sau khi trừ hết chi phí, ông chỉ còn lời mỗi héc-ta có 4 triệu đồng. "Nếu nông dân nào làm năng suất thấp hơn thì không có lời đâu"- ông Mới rầu rĩ nói.

Dân thiệt vì chính sách chậm

Theo các cơ quan chuyên môn, nguyên nhân giá lúa sụt giảm nhanh và khó tiêu thụ hiện nay, do sản lượng lúa đông xuân vừa qua còn tồn đọng nhiều, chưa tiêu thụ hết nay nông dân tiếp tục thu hoạch rộ lúa hè thu với sản lượng lớn, trong khi các doanh nghiệp chưa sẵn sàng triển khai thu mua. Ông Cao Văn Hóa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Tiền Giang, cho biết: "Chúng tôi đã kiến nghị nhiều lần trong các cuộc họp về lúa, gạo gần đây. Không chỉ Tiền Giang mà các tỉnh, thành ĐBSCL đều bức xúc và có kiến nghị với Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho tạm trữ lúa, gạo sớm. Bởi một số nơi đã thu hoạch gần dứt điểm vụ lúa hè thu nhưng Hiệp hội cũng chưa phân bổ chỉ tiêu tạm trữ về cho các tỉnh, thành ĐBSCL. Tiền Giang thu hoạch được khoảng 36.000-37.000ha lúa hè thu sớm, chỉ còn khoảng 3.000ha lúa nữa là sẽ kết thúc vụ mùa. Thế nhưng, thời gian tạm trữ bắt đầu ngày 15-6 tới. Đây là một thiệt thòi cho các tỉnh, thành thu hoạch lúa hè thu sớm". Còn theo Phó Giám đốc Công ty Lương thực Tiền Giang Lê Thanh Khiêm, Thủ tướng Chính phủ vừa có Quyết định mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo, thời gian qua, công ty cũng tiến hành thu mua, nhưng chỉ cầm chừng và đợi đến ngày 15-6 mới bắt đầu đẩy mạnh thu mua theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Khoảng một tháng nữa, Long An sẽ bước vào vụ thu hoạch lúa hè thu rộ, nhưng giá lúa hiện vẫn tiếp tục "rơi tự do" kiểu này nông dân chỉ còn biết khóc ròng. Ông Lê Minh Đức, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Long An cho rằng quy định thu mua tạm trữ gạo chưa hiệu quả dễ dẫn đến tiêu cực. Vụ đông xuân rồi, Long An được giao mua tạm trữ gần 88.000 tấn gạo trong khi kho của doanh nghiệp đã chứa 120.000 tấn. "Như vậy, liệu có xảy ra trường hợp doanh nghiệp luân chuyển "kho gạo" để không mua tiếp?"- ông Đức bức xúc. Ông Đức cho rằng nên có hợp tác chặt chẽ hơn giữa địa phương và VFA trong việc mua tạm trữ, trong đó, đặc biệt ưu tiên phân cho doanh nghiệp có vùng nguyên liệu, cánh đồng mẫu. Theo ông Đặng Văn Lớp, Giám đốc Sở Công Thương Long An, thời gian qua công tác tạm trữ còn bất cập trong việc giao chỉ tiêu cho các địa phương. Nhiều nơi lúa nhiều, nhưng chỉ tiêu giao lại ít và ngược lại. Theo ông Lớp, thời gian tạm trữ cũng chưa đáp ứng yêu cầu tiêu thụ, nông dân thu hoạch gần hết mới cho thu mua tạm trữ nên không làm tăng giá lúa. Ngoài ra, công tác phân bổ, kiểm tra quá trình thu mua tạm trữ cũng chưa rõ ràng… Ông Lớp đề nghị nên giao việc thu tạm trữ về cho tỉnh, tỉnh sẽ dựa trên lịch xuống giống của địa phương để quyết định thời điểm tạm trữ phù hợp, có lợi cho nông dân.

Ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ cho biết vụ hè thu này thành phố có khoảng 400.000 tấn lúa hàng hóa, hiện giá lúa IR50404 đã giảm còn 3.600-3.900 đồng/kg (lúa tươi), với giá này nông dân canh tác tốt vẫn có lời, nhưng cần có chính sách hỗ trợ thiết thực hơn cho nông dân trồng lúa. Còn ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang cho rằng, giá lúa đã giảm rất sâu, Hậu Giang gieo sạ 76.000ha, đã thu hoạch khoảng 10.000ha, năng suất 5,6 tấn/ha, chưa năm nào vụ hè thu đạt năng suất cao như năm nay, nhưng giá lúa này khó mà đảm bảo cho nông dân trồng lúa đạt lợi nhuận. Theo ông Đồng, chính sách tạm trữ cần sớm hơn và thời điểm này các bộ, ngành liên quan cần có kế hoạch để các tỉnh biết diện tích gieo sạ lúa thu đông 2013 bao nhiêu là vừa, vì giá lúa cứ tuột dốc không phanh thế này, diện tích thu đông tăng thì rất khó tính bài toán tiêu thụ hết lúa hàng hóa cho nông dân. Nông dân trồng lúa đang cần chính sách thiết thực hơn để bám đất.

GIA BẢO- LINH NGUYỄN- KHẢI CA