Thành viên Đoàn khảo sát kiểm tra việc chế biến thực phẩm tại bếp ăn tập thể Trường Tiểu học Ngô Quyền, quận Ninh Kiều.

Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) ngày càng được chú trọng nhiều hơn, nhất là khi Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Trung tuần tháng 1 vừa qua, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP Cần Thơ có cuộc khảo sát thực tế, làm việc với lãnh đạo các quận, huyện, Thường trực Ban chỉ đạo VSATTP thành phố xung quanh tình hình chấp hành pháp luật về VSATTP. Qua khảo sát cho thấy, việc chấp hành pháp luật về VSATTP vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, như: Việc cấp Giấy Chứng nhận cơ sở đủ điều kiện (Giấy Chứng nhận) VSATTP còn thấp, nguồn nhân lực, trang thiết bị phục vụ kiểm tra VSATTP thiếu thốn, ý thức của một bộ phận người dân sản xuất, kinh doanh thực phẩm chưa cao, việc quản lý thực phẩm đường phố gặp nhiều khó khăn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc thực phẩm...

* Thiếu nhân lực, thiết bị...

Qua khảo sát, Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ nhận định, thời gian gần đây trên địa bàn thành phố, nhiều cơ sở đã mạnh dạn đầu tư trang thiết bị, đổi mới công nghệ, để đảm bảo VSATTP trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Pháp luật về VSATTP được người sản xuất, kinh doanh quan tâm thực hiện. Người tiêu dùng cũng đã có ý thức cao trong việc lựa chọn sản phẩm chất lượng, đảm bảo VSATTP..., nhưng công tác đảm bảo VSATTP vẫn còn hạn chế nhất định.

Tại quận Ninh Kiều, Đoàn khảo sát ghi nhận, mặc dù quận đã tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền, nhưng việc chấp hành pháp luật về bảo đảm VSATTP của một số cơ sở chưa tốt, ý thức lựa chọn thực phẩm an toàn của một bộ phận người tiêu dùng chưa được nâng cao, việc kiểm tra, xử lý vi phạm đối với các cơ sở vi phạm từng lúc, từng nơi chưa triệt để. Theo báo cáo của UBND quận Ninh Kiều, trên địa bàn quận có 220 cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm, 1.026 cơ sở dịch vụ, phục vụ ăn uống và 536 điểm bán thức ăn đường phố. Tuy nhiên, đến cuối năm 2008, mới có 46,3% cơ sở được cấp Giấy Chứng nhận VSATTP. Theo bà Phan Thị Minh Thu, Phó Chủ tịch UBND, Trưởng Ban chỉ đạo VSATTP quận Ninh Kiều, nguyên nhân là do số cơ sở sản xuất, kinh doanh thường xuyên thay đổi nơi sản xuất, mua bán (do thuê mặt bằng). Mặt khác, do các cơ sở luôn biến động nhân viên bán hàng, trong khi quy định cơ sở đủ điều kiện cấp Giấy Chứng nhận VSATTP, thì nhân viên phải có Giấy Chứng nhận đạt tiêu chuẩn sức khỏe. Do vậy, mặc dù UBND quận đã chỉ đạo các ngành chức năng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đăng ký cơ sở đạt tiêu chuẩn VSATTP, nhưng số lượng cơ sở đủ điều kiện và được cấp Giấy Chứng nhận VSATTP còn quá ít.

Trong khi đó, ở quận Thốt Nốt, do số lượng cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm thuộc diện phải đăng ký cấp Giấy Chứng nhận VSATTP không nhiều (726 cơ sở), nên số lượng cơ sở được cấp Giấy Chứng nhận VSATTP đạt 92,9%. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Toại, Phó Chủ tịch UBND quận, thừa nhận: “Một số phường do chạy theo chỉ tiêu cấp Giấy Chứng nhận VSATTP, nên việc hậu kiểm còn hạn chế; việc kiểm tra, xử lý vi phạm chưa nghiêm nên chất lượng VSATTP vẫn còn nhiều việc phải làm”.

Vấn đề quản lý thực phẩm đường phố ở các địa phương cũng còn nhiều mặt hạn chế. Ở quận Ninh Kiều, từ khi ngành giáo dục có chủ trương “xóa” căng-tin trong Trường Tiểu học, thì tình trạng mua bán hàng rong ở trước cổng trường có xu hướng tăng, tiềm ẩn nguy cơ mất VSATTP. Mặc dù thấy được nguy cơ này, nhưng các cơ quan chức năng của quận, thành phố vẫn chưa có giải pháp xử lý, đảm bảo VSATTP. Tại chợ Thốt Nốt, thực tế khảo sát cho thấy nhiều điểm mua bán thực phẩm chín bày bán xen lẫn với thực phẩm tươi sống; nhiều cơ sở mua bán thực phẩm chín không che đậy, không đảm bảo vệ sinh. Trong quá trình khảo sát, các thành viên đoàn khảo sát cũng đề nghị các địa phương cần chú trọng đến VSATTP ở các chợ tự phát; rà soát, quản lý các cơ sở sản xuất rượu, vì đây là một trong những nguồn gây mất VSATTP, trên địa bàn thành phố đã có ít nhất 2 người tử vong do ngộ độc rượu.

Qua khảo sát, Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ ghi nhận khó khăn chung của các quận, huyện trong việc thực hiện vấn đề VSATTP là lực lượng cán bộ chuyên trách, thanh tra VSATTP ở quận, huyện, xã, phường vừa thiếu, vừa yếu chuyên môn nên chưa mạnh dạn, kiên quyết trong xử lý. Trong khi đó, điều kiện trang thiết bị, phương tiện phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm quá thiếu thốn. Ngoài Trung tâm Y tế dự phòng thành phố, các quận huyện, xã phường hầu như không có trang thiết bị chuyên dùng nào đáng kể cho việc kiểm tra VSATTP. Một cán bộ ngành y tế quận Ô Môn kể: “Vừa rồi, khi rộ lên tin ngộ độc rượu, chúng tôi tổ chức kiểm tra các cơ sở. Mỗi cơ sở chỉ lấy mẫu chừng 1 lít rượu (chưa kể tịch thu rượu không có nguồn gốc), chừng 5-6 cơ sở thì không xách nổi nữa, do không có phương tiện. Cũng do thiếu phương tiện, nên khi kiểm tra thịt gia súc chỉ quan sát bằng mắt thường, trường hợp thịt gia súc có tẩm ướp u-rê, hay hóa chất độc hại chúng tôi cũng không thể phát hiện được”.

* Sẽ có Luật VSATTP?

Theo Ban Chỉ đạo VSATTP thành phố, hiện nay toàn thành phố có 516 cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm, 1.135 cơ sở kinh doanh thực phẩm và 3.560 cơ sở dịch vụ ăn uống. Sau hơn 5 năm thực hiện Pháp lệnh VSATTP, bộ máy tổ chức về VSATTP từng bước được kiện toàn, 100% quận, huyện, phường, xã đã thành lập Ban chỉ đạo liên ngành VSATTP. Công tác tuyên truyền VSATTP được thực hiện thường xuyên. Các ngành chức năng đã tổ chức thanh tra, kiểm tra 63.708 lượt cơ sở, qua đó phát hiện 8.831 lượt cơ sở vi phạm, phạt tiền 237 lượt cơ sở, cảnh cáo 2.960 lượt cơ sở và buộc đóng cửa 15 cơ sở. Tuy nhiên, hiệu quả công tác đảm bảo VSATTP ở một số quận huyện, xã phường chưa cao, do đội ngũ cán bộ ban chỉ đạo VSATTP thường xuyên thay đổi, đa số cán bộ phụ trách mảng VSATTP ở xã, phường thiếu kiến thức, hiểu biết về pháp luật VSATTP. Quá trình kiểm tra, thanh tra VSATTP diễn ra thường xuyên, nhưng việc xử lý vi phạm chưa nghiêm. Một số văn bản pháp lý về VSATTP của các Bộ, ngành có biểu hiện chồng chéo, không phù hợp thực tế... gây khó khăn cho lực lượng làm nhiệm vụ kiểm tra, xử lý.

Bác sĩ Bùi Thị Lệ Phi, Phó Giám đốc Sở Y tế, Thường trực Ban chỉ đạo VSATTP thành phố, nêu ý kiến: “Theo tôi, pháp lệnh VSATTP ra đời từ năm 2004, đến nay có nhiều điểm không còn phù hợp nữa, nhất là khi chúng ta gia nhập WTO, do đó cần thiết kiến nghị Quốc hội ban hành Luật VSATTP. Ban chỉ đạo VSATTP thành phố cũng đề nghị các đơn vị chuyên môn rà soát các văn bản pháp luật khó thực hiện để kiến nghị Trung ương chỉnh sửa cho phù hợp”. Cũng theo bác sĩ Bùi Thị Lệ Phi, năm 2009, bên cạnh việc tăng cường công tác cấp Giấy Chứng nhận VSATTP, Sở Y tế sẽ phối hợp với các ngành chỉ đạo các đơn vị chức năng đẩy mạnh công tác hậu kiểm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Về mặt tổ chức, Sở cũng đang soạn thảo, tham mưu đối với UBND thành phố thành lập Chi cục VSATTP để tăng cường công tác quản lý VSATTP. Bà Phan Thị Minh Thu, Phó Chủ tịch UBND quận Ninh Kiều, cho biết thêm: “Theo tôi, bên cạnh công tác tuyên truyền nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về VSATTP của cơ sở sản xuất, kinh doanh, cũng như của người tiêu dùng trong việc chọn lựa, sử dụng thực phẩm an toàn, vệ sinh; các cơ quan chức năng sớm thành lập Chi cục VSATTP, tăng cường hỗ trợ kinh phí... để đảm bảo nguồn nhân lực, thiết bị phục vụ công tác VSATTP”.

Ông Huỳnh Văn Tiếp, Phó Trưởng đoàn ĐBQH TP Cần Thơ, cho biết: “Khi Việt Nam gia nhập WTO, vấn đề VSATTP càng được chú trọng; không chỉ trên bàn ăn mà còn trong lưu thông, trồng trọt... Các ngành chức năng, địa phương cần đẩy mạnh công tác quy hoạch các vùng sản xuất sạch, hướng dẫn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân trong sử dụng hóa chất trong sản xuất nông sản, thủy sản... tạo sản phẩm sạch đầu vào, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong nước, hướng đến xuất khẩu”. Ông Huỳnh Văn Tiếp cho biết thêm, cuộc khảo sát vừa qua của Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ là thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc thu thập thông tin cần thiết từ thực tế cuộc sống để cho ý kiến tại kỳ họp Quốc hội, tiến tới xây dựng Luật VSATTP, đáp ứng nhu cầu bảo vệ sức khỏe của người dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Bài, ảnh: QUỐC TRƯỞNG