Trong gian bếp của mỗi gia đình hay trên đôi tay của người lao động, con dao là công cụ để phục vụ đời sống. Tuy nhiên, ranh giới giữa một vật dụng sinh hoạt, công cụ lao động, sản xuất và một loại vũ khí nguy hiểm đã được pháp luật phân định rõ ràng, nhằm ngăn chặn những hiểm họa khôn lường cho xã hội.

Hung khí bị sử dụng để đánh nhau, gây mất an ninh trật tự. Ảnh minh họa: TTXVN phát

Những trường hợp dao có tính sát thương bị xem là vũ khí

Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, pháp luật không cấm người dân sử dụng dao trong sinh hoạt, sản xuất, lao động. Việc người dân mang theo dao để phục vụ công việc lao động, làm nông, đi rừng hay sơ chế thực phẩm tại nhà... là hoàn toàn hợp pháp và không bị ngăn cấm. Điều này đảm bảo tính thực tế, không gây khó khăn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của người dân.

Nhưng pháp luật nghiêm cấm việc lợi dụng những vật dụng này để sử dụng vào các mục đích trái pháp luật. Việc sử dụng dao, đặc biệt là những loại dao có tính sát thương cao sai mục đích là một vấn đề đáng lo ngại, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho cá nhân và cộng đồng. Xuất phát từ các mâu thuẫn, xung đột cá nhân, khi bị lạm dụng, dao thường trở thành công cụ gây hại, với tính sát thương cao có thể gây ra những vết thương nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến tính mạng nạn nhân, tác động xấu đến tình hình an ninh, trật tự xã hội.

Do đó, pháp luật đã có những quy định cụ thể, trong đó có những quy định mới về "dao mang tính sát thương cao". Thông tư số 75/2024/TT-BCA ngày 15/11/2024 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 (hiệu lực từ ngày 01/01/2025) quy định dao có tính sát thương cao gồm: dao sắc, nhọn; dao sắc; dao gấp, dao bấm; dao tự chế hoặc hoán cải.

Các loại dao này không coi là vũ khí nếu sử dụng phục vụ mục đích lao động, sản xuất, sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nếu sử dụng dao có tính sát thương cao với mục đích để thực hiện hành vi phạm tội, gây rối, làm mất trật tự công cộng hoặc chống đối cơ quan, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, người thi hành công vụ thì cũng được xếp vào danh mục vũ khí thô sơ. Đặc biệt, trong trường hợp sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật thì dao có tính sát thương cao sẽ được coi là vũ khí quân dụng.

Thực tế nhiều năm gần đây cho thấy, không ít vụ án mạng, cố ý gây thương tích bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ nhưng bị đẩy lên đỉnh điểm bởi hành vi bạo lực. Khi con dao – vốn chỉ là công cụ lao động, sinh hoạt – bị biến thành hung khí, hậu quả không chỉ dừng lại ở thương tích hay tính mạng con người, mà còn kéo theo những hệ lụy pháp lý nghiêm khắc đối với chính người gây án.

Vừa qua, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội tuyên bị cáo N.V.T (55 tuổi) bản án 20 năm tù về tội "Giết người" và 5 năm tù về tội "Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng", tổng 25 năm tù. Nguyên nhân của vụ án thương tâm này xuất phát từ bực tức cá nhân nên N.V.T đã dùng "dao bầu" đuổi theo và đâm hai nhát khiến tình địch tử vong.

Tòa án xác định, hung khí gây án bị cáo dùng là con dao bầu dài 33,6cm, lưỡi dao dài 22 cm, bản rộng nhất 6,3 cm, có một cạnh sắc, có đầu nhọn, tay cầm hình trụ tròn dài 11,6 cm, đường kính lớn nhất 3,3cm. Đây là "dao sắc, nhọn" thuộc Phụ lục 5, danh mục dao có tính sát thương cao ban hành kèm Thông tư 75/2024 của Bộ trưởng Công an. Những dao này được coi là vũ khí quân dụng, theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, có hiệu lực từ 1/1/2025. Vì thế N.V.T bị kết tội "Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng".

Một con dao vốn chỉ là vật dụng nhà bếp quen thuộc. Nhưng khi rơi vào tay người mất kiểm soát, nó có thể trở thành hung khí tước đoạt mạng sống con người chỉ trong tích tắc. Từ những bản án này cho thấy người dân cần nâng cao nhận thức, việc sử dụng các loại dao này phải đúng mục đích, đúng pháp luật.

Xử lý nghiêm khắc để đấu tranh, răn đe đối với các hành vi bạo lực nguy hiểm

Thực tế đấu tranh với các loại tội phạm xâm phạm nhân thân cho thấy, trong các vụ án "Giết người", "Cố ý gây thương tích", hung khí thường được sử dụng phổ biến là các vật sắc nhọn như dao bầu, dao phay, dao thái, dao nhọn, dao tự chế, mã tấu, kiếm…

Ngoài ra, nhiều vụ việc còn sử dụng các loại công cụ thô sơ hoặc công cụ lao động như gậy sắt, tuýp sắt, búa, côn, gạch đá… Đây đều là những vật có khả năng gây sát thương cao, có thể làm nạn nhân tử vong hoặc bị tổn hại sức khỏe nghiêm trọng chỉ trong thời gian rất ngắn. Đặc biệt, nhiều loại dao vốn chỉ là dụng cụ làm bếp, lao động hằng ngày nhưng khi bị sử dụng sai mục đích đã trở thành hung khí nguy hiểm, trực tiếp xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe con người.

Theo Thông tư số 75/2024/TT-BCA của Bộ Công an, các loại dao như dao sắc, dao nhọn, dao gấp, dao bấm, kiếm, giáo, mác, thương, lưỡi lê, mã tấu… đều thuộc danh mục "dao có tính sát thương cao". Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các loại công cụ tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh, trật tự, đồng thời góp phần phục vụ hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm sử dụng dao và hung khí nguy hiểm để thực hiện hành vi phạm tội.

Trước đây, đối với các vụ án sử dụng dao gây thương tích hoặc tước đoạt tính mạng người khác, cơ quan chức năng chủ yếu xử lý về các tội danh như "Cố ý gây thương tích" (Điều 134 Bộ luật Hình sự) hoặc "Giết người" (Điều 123 Bộ luật Hình sự).

Tuy nhiên, từ ngày 01/01/2025, khi Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ chính thức có hiệu lực, quy định pháp luật đã bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó có điểm mới đáng chú ý liên quan đến việc sử dụng dao có tính sát thương cao để phạm tội.

Cụ thể, căn cứ khoản 2, khoản 4 và khoản 6 Điều 2 của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật thì được xác định là hành vi sử dụng vũ khí quân dụng.

Điều này đồng nghĩa, đối tượng dùng dao để tấn công người khác, gây thương tích hoặc gây chết người không chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh xâm phạm nhân thân như "Cố ý gây thương tích", "Giết người", mà còn có thể bị xử lý thêm về tội "Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng" theo Điều 304 Bộ luật Hình sự.

Việc xử lý đồng thời hai tội danh sẽ làm tăng mức độ nghiêm trọng của vụ án, kéo theo hình phạt nghiêm khắc hơn nhiều so với trước đây, thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc đấu tranh, răn đe đối với các hành vi bạo lực nguy hiểm.

Để đảm bảo công tác thực thi pháp luật, cơ quan Công an khuyến cáo quần chúng nhân dân tuyệt đối không sử dụng bạo lực, dao sắc nhọn và các loại hung khí nguy hiểm để giải quyết mâu thuẫn, xích mích cá nhân. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức kiềm chế cảm xúc, nhất là trong các tình huống dễ phát sinh tranh chấp như va chạm giao thông, mâu thuẫn gia đình, tranh chấp trong sinh hoạt cộng đồng.

Khi xảy ra mâu thuẫn, cần bình tĩnh, tránh kích động, không hành động theo cảm tính, không để những xung đột nhỏ bị đẩy thành hành vi phạm tội. Các gia đình cần chủ động quản lý, cất giữ cẩn thận các vật dụng có tính sát thương cao như dao bầu, dao phay, dao thái, dao rựa, kéo lớn… sau khi sử dụng phải để đúng nơi quy định, hạn chế tối đa việc để hung khí ở vị trí dễ lấy, dễ sử dụng khi bộc phát nóng giận.

Đồng thời, cần tăng cường giáo dục, tuyên truyền, nhất là đối với thanh thiếu niên về kỹ năng ứng xử văn hóa, chấp hành pháp luật, không cổ súy lối sống bạo lực, không giải quyết mâu thuẫn bằng nắm đấm hoặc hung khí. Khi phát hiện đối tượng có biểu hiện manh động, mang theo dao hoặc hung khí nguy hiểm, hoặc khi xảy ra mâu thuẫn có nguy cơ phát sinh bạo lực, người dân cần kịp thời thông báo cho lực lượng Công an hoặc chính quyền địa phương để có biện pháp ngăn chặn, xử lý từ sớm, từ xa.

Giữ gìn an ninh, trật tự là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, ứng xử văn minh, sống có trách nhiệm, chủ động phòng ngừa bạo lực từ những mâu thuẫn nhỏ nhất, góp phần xây dựng môi trường sống bình yên, ổn định, phát triển bền vững.

Xuân Tùng (TTXVN)