* TS. ĐẶNG ĐÌNH PHÚ
Học viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
Xây dựng Đảng là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của Đảng ta từ trước tới nay. Đây là nhiệm vụ của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị và của toàn dân. Tư duy của Đảng về đổi mới, chỉnh đốn đảng ngày càng được hoàn thiện.
Đổi mới Đảng là quá trình thay đổi làm cho Đảng mạnh lên theo hướng phát huy, nâng cao những nhân tố phát triển hợp quy luật; tiếp nhận, bổ sung những nhân tố mới, tiến bộ, loại bỏ những nhân tố lỗi thời, lạc hậu; sửa chữa những lệch lạc... Chỉnh đốn Đảng là quá trình điều chỉnh tổ chức, bộ máy, nhân sự, mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức đảng cho phù hợp với thực tiễn; loại bỏ những yếu tố không còn tác dụng cho sự tồn tại, phát triển của Đảng. Vì vậy, đổi mới, chỉnh đốn Đảng là quá trình điều chỉnh, thay đổi, loại bỏ những cái cũ, không còn phù hợp, tiếp nhận những cái mới, tiến bộ, làm cho Đảng phát triển theo hướng hợp quy luật, không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo, uy tín và sức chiến đấu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ lãnh đạo trong thời kỳ mới.
Về thực chất, đổi mới là làm cho Đảng ngày càng vững mạnh. Vì vậy, có đổi mới thì mới xây dựng được Đảng vững mạnh, nâng cao được năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng lên ngang tầm đòi hỏi của công cuộc đổi mới. Trong điều kiện hiện nay, xây dựng Đảng đòi hỏi phái chỉnh đốn Đảng, hay nói cách khác chỉnh đốn Đảng là nội dung cơ bản của xây dựng Đảng. Tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng chính là quy luật xây dựng tồn tại và phát triển của Đảng.
Xây dựng Đảng là nhằm đảm bảo cho Đảng luôn vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức; có năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu cao; xứng đáng là đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc. Từ ngày thành lập đến nay, Đảng ta luôn coi trọng nhiệm vụ xây dựng Đảng. Bước vào thời kỳ đất nước đổi mới, công tác xây dựng Đảng càng được đặc biệt coi trọng hơn. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là yếu tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng, sự vươn lên mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.
Đảng lãnh đạo đất nước, Đảng phải chịu trách nhiệm trước nhân dân về sự phát triển của đất nước. Trách nhiệm của Đảng, sự tin cậy của nhân dân đặt vào Đảng đòi hỏi Đảng phải lãnh đạo, quản lý phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững, đúng định hướng XHCN, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Trong thời gian qua, trước những khó khăn, thách thức và các biến động lớn, Đảng vẫn giữ vững bản chất cách mạng và khoa học, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu đã xác định, kiên trì đổi mới. Đảng đã có bước phát triển về tư duy, đề ra và lãnh đạo thực hiện đường lối đổi mới đúng đắn, sáng tạo. Việc thực hiện dân chủ trong Đảng, trong xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng được nâng cao. Cuộc vận động tự phê bình và phê bình, đẩy mạnh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, xử lý nghiêm những cán bộ, đảng viên vi phạm được nhân dân đồng tình.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đạt được, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng còn nhiều mặt chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra; chậm làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận về CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước ta; trình độ trí tuệ còn hạn chế, năng lực tổ chức thực hiện còn yếu. Dân chủ trong Đảng và trong xã hội còn bị vi phạm. Kỷ cương, kỷ luật ở nhiều nơi chưa nghiêm; sự đoàn kết nhất trí ở không ít cấp ủy còn yếu; quan hệ giữa Đảng với nhân dân có nơi, có lúc bị xói mòn... Không ít tổ chức đảng yếu kém, nhất là ở cơ sở. Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, kể cả một số cán bộ chủ chốt các cấp yếu kém về phẩm chất và năng lực, thiếu tính chiến đấu...
Nhìn chung, cuộc vận động đổi mới, chỉnh đốn Đảng, tự phê bình và phê bình trong các cơ quan, tổ chức đảng, đảng viên chưa đạt yêu cầu đề ra. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, giáo điều, bảo thủ, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên còn diễn ra nghiêm trọng. Nhiều tổ chức cơ sở đảng bị tê liệt, thiếu sức chiến đấu và không đủ năng lực lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết những vấn đề nảy sinh. Công tác tư tưởng còn nhiều bất cập và thiếu tính thuyết phục, tính chiến đấu. Trình độ trí tuệ của Đảng chưa ngang tầm; công tác lý luận chưa làm sáng tỏ được một số vấn đề quan trọng trong công cuộc đổi mới. Công tác tổ chức và cán bộ còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém; chưa thực hiện đầy đủ các nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng. Chất lượng và hiệu quả kiểm tra, giám sát chưa cao; công tác bảo vệ chính trị nội bộ còn nhiều hạn chế. Năng lực, hiệu quả tổ chức thực tiễn còn thấp. Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn chậm và lúng túng.
Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên có cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan, trong đó, nguyên nhân chủ quan là chính. Chậm đổi mới tư duy về xây dựng Đảng, chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc vị trí then chốt của công tác này. Định hướng về đổi mới trong công tác xây dựng Đảng chưa đủ rõ và còn chậm so với đổi mới kinh tế. Thiếu quy định trách nhiệm cụ thể đối với người đứng đầu tổ chức đảng và liên đới chịu trách nhiệm đối với cấp ủy cấp trên trực tiếp khi để tổ chức đảng yếu kém. Cơ chế, chính sách, pháp luật còn nhiều sơ hở. Nhiều tổ chức đảng, cấp ủy chưa dành đúng mức thời gian, trí tuệ, công sức cho công tác đổi mới, chỉnh đốn Đảng. Việc tổ chức thực hiện các nghị quyết, chủ trương và xây dựng Đảng chưa nghiêm, thiếu biện pháp cụ thể, hiệu quả; sự lãnh đạo, chỉ đạo chưa thật tập trung, kiên quyết; chưa kịp thời sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm; chưa thực sự đi đầu, làm gương trong công tác đổi mới, chỉnh đốn Đảng và đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực; chưa thực hiện nghiêm túc nguyên tắc, kỷ luật, kỷ cương và chưa thực sự dựa vào dân để đổi mới, chỉnh đốn Đảng. Một bộ phận cán bộ, đảng viên thiếu ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, năng lực công tác...
Hiện nay, đổi mới, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ cấp thiết, khách quan. Để làm tốt nhiệm vụ này, cần quán triệt các vấn đề cơ bản sau:
-Về nội dung: đổi mới toàn diện trên các mặt: chính trị, tư tưởng và tổ chức.
-Về mục tiêu: nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng ngang tầm với nhiệm vụ mới, làm trong sạch đội ngũ Đảng, đảm bảo thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị do Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đề ra, mà trọng tâm là phát triển kinh tế, đẩy mạnh CNH, HĐH, thực hiện thắng lợi mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh; thiết thực chào mừng đại hội đảng các cấp, tiến tới Đại hội toàn quốc lần thứ XI của Đảng.
- Về nguyên tắc: quán triệt và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên trì đường lối đổi mới theo định hướng XHCN. Giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, thường xuyên tự phê bình và phê bình, giữ gìn sự đoàn kết thống nhất của Đảng. Gắn đổi mới, chỉnh đốn Đảng với kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động của Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội. Mạnh dạn, quyết tâm đổi mới, từ thí điểm đến thực hiện trên diện rộng và coi trọng sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm.
- Về phương châm: gắn liền với đổi mới các lĩnh vực của đời sống xã hội, trước hết với quá trình thực hiện và hoàn thiện các chính sách và cơ chế quản lý, với kiện toàn hệ thống chính trị, với phong trào hành động cách mạng của quần chúng, khơi dậy và phát huy óc sáng tạo của quần chúng với bước đi và phương pháp thích hợp.
- Về phương hướng đổi mới, chỉnh đốn Đảng: trên tất cả các mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức; tăng cường bản chất giai cấp công nhân và tính tiên phong, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh về các mặt; có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng trong sáng, có tầm trí tuệ cao, có phương thức lãnh đạo khoa học, luôn gắn bó với nhân dân.
Sau gần 25 năm đổi mới theo nội dung đã xác định, Đảng ta đã soát xét lại những nội dung đổi mới, chỉnh đốn Đảng, chỉ ra những thành tựu, ưu điểm, và những hạn chế, khuyết điểm, nhất là trong lĩnh vực tư duy và đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Để khắc phục những hạn chế, khuyết điểm đó, Đảng phải tiếp tục đổi mới tư duy, cả về phương pháp tư duy, cả về nhận thức, tư tưởng với tính chất là kết quả của hoạt động tư duy.
Để quá trình tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng phát triển đúng hướng và đạt chất lượng tốt, cần thực hiện nghiêm túc các giải pháp cơ bản sau:
- Nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ của Đảng
Bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ là hai mặt không thể thiếu đối với một đảng cầm quyền. Một đảng có bản lĩnh chính trị vững vàng luôn thể hiện rõ tính tự quyết định một cách độc lập thái độ, hành động của mình, không vì áp lực bên ngoài mà thay đổi quan điểm, đường lối. Bản lĩnh chính trị vững vàng đảm bảo cho Đảng thực hiện đúng mục tiêu, lý tưởng; giữ vững định hướng CNXH. Song, nếu chỉ có bản lĩnh chính trị mà thiếu trình độ trí tuệ thì Đảng sẽ gặp nhiều khó khăn, vấp váp, sai lầm, “làm việc gì cũng khó” trong quá trình lãnh đạo đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH.
Tầm cao của trình độ trí tuệ là cơ sở để Đảng tiếp tục đề ra đường lối, chính sách đúng đắn, sáng tạo, tránh được khuynh hướng chủ quan duy ý chí. Đó cũng là điều kiện để Đảng có bản lĩnh chính trị độc lập, vững vàng, sáng tạo, không chao đảo, lúng túng trước thách thức và sự tấn công, xuyên lạc từ các thế lực thù địch.
Để nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ của Đảng, cần: kiên định chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và CNXN, vận dụng và phát triển sáng tạo trong thực tiễn. Nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị, công tác tư tưởng trong Đảng, nhất là cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý chủ chốt các cấp đổi mới nội dung, phương pháp học tập, giảng dạy lý luận trong hệ thống Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh và các trường chính trị. Chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Đấu tranh bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng.
- Kiện toàn và đổi mới hoạt động của tổ chức cơ sở Đảng, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên.
Tổ chức cơ sở đảng và đội ngũ đảng viên là những nhân tố quyết định năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Đảng mạnh là do chi bộ tốt. Chi bộ tốt là do các đảng viên đều tốt”.
Mục tiêu cần đạt tới trong kiện toàn và đổi mới hoạt động của tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên là: làm cho tổ chức cơ sở đảng có trách nhiệm tổ chức và quy tụ được sức mạnh của toàn đơn vị hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao; mỗi đảng viên thật sự tiên phong, gương mẫu, có phẩm chất đạo đức cách mạng, có ý thức tổ chức kỷ luật và năng lực hoàn thành nhiệm vụ.
Để thực hiện được mục tiêu trên, cần khẩn trương kiện toàn hệ thống tổ chức cơ sở đảng, nhất là các chi bộ; thể chế hóa về mặt nhà nước vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các loại hình tổ chức cơ sở đảng. Gắn việc nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên với việc nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng. Đảng viên làm kinh tế tư nhân phải gương mẫu chấp hành pháp luật, chính sách, Điều lệ Đảng, các quy định cụ thể của Ban Chấp hành Trung ương. Kịp thời đưa ra khỏi Đảng những đảng viên thoái hóa, biến chất.
- Thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng; tăng cường quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân; nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát.
Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức và hoạt động cơ bản của Đảng, đồng thời cũng là nguyên tắc chỉ đạo quá trình đổi mới, chỉnh đốn Đảng. Đảng chỉ có sức mạnh khi thực hiện đúng nguyên tắc này và gắn bó mật thiết với nhân dân và thường xuyên tiến hành công tác kiểm tra, giám sát. Trong quá trình triển khai, cần thực hiện tốt một số yêu cầu sau: mọi cán bộ, đảng viên có quyền bàn bạc, tham gia quyết định các công việc của Đảng, đồng thời có trách nhiệm thực hiện các nghị quyết... lãnh đạo cấp trên phải lắng nghe ý kiến của cấp dưới, của đảng viên và quần chúng. Xây dựng quy chế ra quyết định của Đảng, bảo đảm phát huy trí tuệ tập thể. Hoàn thiện quy chế kiểm tra, giám sát trong Đảng; kết hợp giám sát trong Đảng với giám sát của Nhà nước và giám sát của nhân dân.
Đổi mới tổ chức, bộ máy và công tác cán bộ
Tổ chức, bộ máy và công tác cán bộ có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển của Đảng và các tổ chức trong hệ thống chính trị. Tổ chức không hợp lý, hoạt động chồng chéo, phân tán; công tác cán bộ chậm đổi mới, nhiều khuyết điểm là “nguyên nhân của mọi nguyên nhân” dẫn đến sự trì trệ, cản trở bước tiến của đất nước. Trong thời gian tới, cần tập trung vào các công việc: Sắp xếp đổi mới tổ chức bộ máy của Đảng, đặc biệt là các ban đảng, đảng đoàn, ban cán sự đảng, đảng ủy các khối ở Trung ương và cấp ủy các địa phương gắn với kiện toàn tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nước, đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, đảm bảo tinh gọn, hoạt động thiết thực, hiệu quả; khắc phục trùng lắp, chồng chéo; chức năng, nhiệm vụ không rõ... Xây dựng đội ngũ cán bộ đồng bộ, có cơ cấu hợp lý, chất lượng tốt, nhất là đội ngũ cán bộ kế tiếp vững vàng; có cơ chế, chính sách bảo đảm phát hiện, đánh giá, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và đãi ngộ xứng đáng những cán bộ có đức, có tài. Cụ thể hóa, thể chế hóa nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ đi đôi với phát huy trách nhiệm của các tổ chức và người đứng đầu tổ chức trong hệ thống chính trị.
- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng
Phương thức lãnh đạo là hệ thống các phương pháp, hình thức mà Đảng sử dụng để tác động vào các lực lượng, các tổ chức nhằm thực hiện tốt nội dung lãnh đạo. Như V.I.Lênin đã chỉ rõ: Khi tình hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết những nhiệm vụ thuộc loại khác thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua.
Hiện nay, nội dung, đối tượng lãnh đạo của Đảng đã có nhiều thay đổi, do đó, phương thức lãnh đạo của Đảng cũng phải đổi mới. Trước hết tập trung vào đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước. Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, quan điểm, các nghị quyết. Lãnh đạo thể chế hóa, cụ thể hóa thành Hiến pháp, pháp luật. Bố trí đúng cán bộ và thường xuyên kiểm tra giám sát việc tổ chức thực hiện. Đảng lãnh đạo nhưng không bao biện, làm thay mà phải phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo của Nhà nước. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận và các đoàn thể. Tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể xác định đúng mục tiêu, phương hướng hoạt động; đồng thời phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo của Mặt trận và các đoàn thể trong xây dựng, đổi mới tổ chức và hoạt động. Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị; tăng cường trách nhiệm của cán bộ, đảng viên là thủ trưởng cơ quan nhà nước. Gắn đổi mới phương thức lãnh đạo với đổi mới phong cách và lề lối làm việc theo hướng thật sự dân chủ, thiết thực, nói đi đôi với làm.
Để quá trình triển khai thực hiện các giải pháp nêu trên đạt chất lượng cao nhất, cần nghiên cứu và vận dụng các bài học kinh nghiệm của đổi mới, chỉnh đốn Đảng thời gian vừa qua:
- Đổi mới, chỉnh đốn Đảng phải được tiến hành thường xuyên, toàn diện, sâu rộng ở tất cả các cấp, các ngành, các lĩnh vực.
- Trong đổi mới, chỉnh đốn Đảng phải coi trọng cả hai mặt xây và chống trong đó xây là chủ yếu, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và giữ gìn kỷ luật của Đảng.
- Dựa vào dân, phát huy sức mạnh của các cơ quan quyền lực nhà nước và các đoàn thể chính trị - xã hội để đổi mới, chỉnh đốn Đảng.
