Hằng năm, chỉ khoảng 6.000ha mặt nước, ngành cá tra đã đóng góp rất lớn vào kim ngạch xuất khẩu cả nước; năm 2012, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm cá tra đạt 1,74 tỉ USD, giảm 3,4% so với năm 2011, nhưng đây cũng là thành công lớn của ngành cá tra. Có thể nói, 2 năm trở lại đây, ngành cá tra đã rơi vào khủng hoảng thật sự, doanh nghiệp (DN) phá sản, ngừng hoạt động, người nuôi treo ao, nợ nần cũng tăng nhanh. "Cứu" ngành chăn nuôi và thủy sản, Thủ tướng Chính phủ đã ký Công văn 1149/TTg-KTN ngày 8-8-2012 về chính sách đối với chăn nuôi và thủy sản và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Công văn số 5294/NHNN-TD ngày 20-8-2012 đề nghị các ngân hàng thương mại xem xét cơ cấu lại nợ, cho DN, người dân vay phục vụ chăn nuôi, chế biến thịt heo, gia cầm và cá tra. Tuy nhiên, đến nay, DN, người dân cá tra vẫn chưa được hưởng lợi từ chính sách này. Theo báo cáo của các địa phương, thực hiện Công văn 1149, đối với DN thì ngân hàng chỉ tăng hạn mức cho vay dựa trên hiệu quả phát triển của DN, nhưng trong tình hình khó khăn hiện nay, hoạt động kinh doanh của các DN thủy sản tăng trưởng thấp, nên hạn mức cho vay các DN này khó có thể tăng thêm. Còn hộ dân nuôi cá tra, nhu cầu đầu tư cao (từ 6- 8 tỉ đồng/ha), nhưng không có tài sản thế chấp, hoặc đã thế chấp vay vốn tại ngân hàng, nên không đủ điều kiện tiếp tục vay vốn. Do vậy, số hộ được vay vốn mới với lãi suất thấp dưới 11%/năm không nhiều, dù nhu cầu vay vốn của người dân để duy trì và phát triển sản xuất khá lớn.

Theo báo cáo của NHNN Việt Nam, Chi nhánh TP Cần Thơ, trên địa bàn thành phố hiện có 36 tổ chức tín dụng (TCTD) cho vay nuôi trồng, chế biến cá tra. Theo các TCTD, năm 2012 doanh số cho vay nuôi trồng, chế biến cá tra trên địa bàn đạt 13.231 tỉ đồng, đến ngày 31-12-2012, dư nợ cho vay là 6.056 tỉ đồng (cho vay nuôi trồng 1.606 tỉ đồng, chế biến 4.450 tỉ đồng), chiếm 14,17% trong tổng dư nợ, tăng 17,8% so đầu năm 2012; nợ xấu là 178 tỉ đồng, chiếm 2,94% tổng dư nợ. Thực hiện Công văn 1149, các TCTD đã thống kê các khoản nợ vay cũ của khách hàng đến ngày 15-8-2012 là 3.296 tỉ đồng (dư nợ cho vay nuôi trồng và thu mua, chế biến cá tra xuất khẩu là 2.993 tỉ đồng). Nợ xấu là 152 tỉ đồng, chiếm 4,61%, trong đó nợ xấu cho vay cá tra là 129 tỉ đồng. Dư nợ được gia hạn đối với các khoản nợ cũ đến ngày 31-12-2012 là 223 tỉ đồng, với số khách hàng gồm 167 hộ gia đình và 13 DN. Các khoản nợ vay của khách hàng sau ngày 15-8-2012, dư nợ cho vay trên lĩnh vực nuôi trồng, thu mua, chế biến cá tra xuất khẩu tính đến cuối tháng 12-2012 đạt 3.165 tỉ đồng, trong đó nợ xấu là 88 tỉ đồng.

TP Cần Thơ hiện có 30 doanh nghiệp sản xuất, chế biến cá tra xuất khẩu, chủ yếu là mặt hàng cá tra phi lê, nhưng các nhà máy chỉ mới hoạt động trên 30% công suất thiết kế. Thành phố có 195 hộ nuôi cá tra, với diện tích 860ha. Mới đây, đại diện NHNN Việt Nam đã đến TP Cần Thơ kiểm tra tình hình thực hiện Công văn 1149 của Thủ tướng, dù các TCTD tích cực hỗ trợ DN, người dân, nhưng việc tiếp cận vốn theo nhu cầu còn nhiều khó khăn. Đại diện các TCTD cho biết để giải quyết khó khăn cho nuôi trồng, chế biến cá tra xuất khẩu, ngoài quy hoạch vùng nuôi, đầu tư hạ tầng khép kín thì Chính phủ cần ban hành Nghị định về hỗ trợ, phát triển hoạt động sản xuất, thu mua, chế biến, xuất khẩu đối với cá tra; đồng thời nâng cao vai trò của hiệp hội ngành nghề để tạo cầu nối vững chắc giữa DN và người nuôi; xử phạt nặng đối với những DN xuất khẩu sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, hạ giá bán, để xây dựng hình ảnh cho sản phẩm cá tra trên thị trường. Những vấn đề này đã được nhắc đến nhiều năm qua, DN và người nuôi cá rất cần định hướng rõ ràng hơn để không phát triển tràn lan nữa.

Song Nguyên