Đại sứ Niwa có mặt ở Bộ Ngoại giao Nhật Bản ngày 15-7 để hội đàm với Ngoại trưởng Gemba. Ảnh: Kyodo

Ngày 16-7, hãng tin Reuters của Anh cho biết Đại sứ Nhật Bản tại Trung Quốc đã quay trở lại Bắc Kinh sau khi được chính quyền Tokyo triệu hồi về nước cuối tuần qua để thảo luận về vấn đề căng thẳng leo thang xung quanh chủ quyền quần đảo mà cả Nhật Bản và Trung Quốc đều tuyên bố chủ quyền.

Hãng tin Kyodo của Nhật Bản cho biết Đại sứ Uichiro Niwa đã gặp Ngoại trưởng Koichiro Gemba để báo cáo toàn bộ những diễn biến liên quan đến quan hệ Nhật - Trung trong thời gian gần đây, bao gồm các vụ xâm phạm của Trung Quốc tại vùng biển gần quần đảo tranh chấp mà phía đến Nhật Bản gọi là Senkaku, còn Trung Quốc gọi là Điếu Ngư. Sau cuộc họp chiều 15-7, Ngoại trưởng Gemba nói với báo giới rằng ông đã thúc giục Đại sứ Niwa tiếp tục truyền đạt tới Bắc Kinh lập trường của Tokyo rằng quần đảo Senkaku là lãnh thổ hợp pháp của Nhật Bản và ở đó không có tranh chấp nào hết.

Tranh chấp tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư – nơi được cho là có nguồn hải sản dồi dào cũng như có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt rất lớn – không phải là mới. Tuy nhiên, cuộc tranh chấp bước vào một giai đoạn mới đặc biệt căng thẳng, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda ngày 7-7 tuyên bố chính phủ của ông sẽ mua lại một số đảo mà các công dân Nhật đang sở hữu nằm trong quần đảo Senkaku/Điếu Ngư để thực hiện kế hoạch quốc hữu hóa quần đảo này. Giới chức Nhật Bản cho biết Thủ tướng Noda đã buộc phải tuyên bố như vậy bởi Thị trưởng Tokyo Shintaro Ishihara hồi tháng 4 đã bất ngờ thông báo thành phố của ông sẽ mua các đảo nói trên. Đại sứ Niwa trở thành một phần của sự việc gây tranh cãi này khi bày tỏ quan ngại xung quanh kế hoạch của ông Ishihara, khiến nhiều nhân vật trong chính phủ giận dữ, thậm chí đòi thay người vào vị trí của ông với lý do thể hiện không đúng quan điểm của Tokyo.

Ít ngày sau tuyên bố của ông Noda, các tàu ngư chính của Trung Quốc xuất hiện gần quần đảo này, một số tàu còn thâm nhập khu vực mà Nhật Bản coi là lãnh hải của mình. Trước hành động này của Trung Quốc, Ngoại trưởng Gemba đã gặp người đồng cấp Trung Quốc Dương Khiết Trì để bày tỏ sự phản đối khi cả hai cùng tham dự hội nghị ngoại trưởng Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Campuchia. Trước đó, Bộ Ngoại giao Nhật Bản cũng từng hai lần cho triệu Đại sứ Trung Quốc tại Nhật Bản để phản đối về việc Bắc Kinh điều tàu ngư chính xâm phạm chủ quyền của Nhật Bản, song tất cả đều bị Bắc Kinh bác bỏ hoặc làm lơ.

Quyết định triệu hồi Đại sứ Uichiro của Bộ Ngoại giao Nhật Bản hôm 15-7 được xem là một động thái rất nhạy cảm và là dấu hiệu mới nhất cho thấy căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á đang tiếp tục có những diễn biến phức tạp. Thế nhưng, các quan chức Nhật Bản cho biết sự triệu hồi lần này chỉ nhằm thảo thuận về cách để ngăn chặn cuộc tranh chấp đảo làm tổn hại thêm mối quan hệ song phương.

THANH TRÚC (Theo Reuters, Kyodo, WSJ, NYTimes)