Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI sẽ tạo hành lang pháp lý về đo lường, nâng cao độ tin cậy, kiểm soát kết quả đo, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và chuyển từ quản lý chủ yếu bằng thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, đẩy mạnh chuyển đổi số và giảm chi phí tuân thủ, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Các học viên thực hành lập trình và vận hành Robot tại Trung tâm Đào tạo khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh tư liệu - minh họa: TTXVN phát

Cắt giảm 8 thủ tục hành chính

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng Quốc gia cho biết: Sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ nhiều hạn chế, do đó việc sửa đổi, bổ sung là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn. Khoa học, công nghệ và các phương thức sản xuất, kinh doanh mới phát triển song hệ thống pháp luật về đo lường chưa có đầy đủ quy định điều chỉnh hoạt động đo lường trên nền tảng số; cơ chế quản lý còn thiên về kiểm soát hành chính, trong khi việc ứng dụng dữ liệu và đánh giá rủi ro trong kiểm tra nhà nước chưa được phát huy đầy đủ. Đặc biệt, các quy định về kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm và quản lý phương tiện đo chưa theo kịp yêu cầu đổi mới công nghệ, hội nhập quốc tế, ảnh hưởng tới hoạt động của doanh nghiệp.

Ông Trần Hậu Ngọc nhấn mạnh: Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) bổ sung 19 điều, bãi bỏ 4 điều và một số điểm, khoản tại các Điều 39, 43, 48, 52, tác động đến 24/57 điều của Luật hiện hành; đồng thời bổ sung 4 điều mới gồm Điều 5a và Chương Va với các Điều 34a, 34b, 34c. Luật Đo lường (sửa đổi) đảm bảo tính kế thừa, khắc phục khoảng trống pháp lý trong phân cấp, phân quyền, phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời thống nhất với pháp luật có liên quan và điều ước quốc tế. Chuyển dịch cốt lõi trong sửa đổi Luật là từng bước chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát riêng lẻ phương tiện đo sang bảo đảm độ tin cậy của kết quả đo; mở rộng huy động nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của doanh nghiệp; Nhà nước tiếp tục giữ vai trò đầu tư, kiến tạo và bảo đảm hạ tầng đo lường thiết yếu.

Đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm, dự thảo chuyển từ cơ chế đăng ký sang công bố năng lực đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ. Việc thay đổi này nhằm giảm thủ tục hành chính, đồng thời gắn trách nhiệm của tổ chức với năng lực và chất lượng dịch vụ đã công bố... Theo tính toán của Chính phủ, việc cắt giảm thủ tục này dự kiến giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 400 tỷ đồng chi phí tuân thủ trong 5 năm. Cùng với cải cách thủ tục, dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) bổ sung các quy định về chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, trong đó có việc xây dựng, khai thác dữ liệu đo lường, quản lý phương tiện đo trên môi trường số và ứng dụng công nghệ mới phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Đây là cơ sở để từng bước thay đổi cách thức quản lý, từ kiểm tra chủ yếu dựa trên hồ sơ, thủ tục sang khai thác dữ liệu, theo dõi quá trình tuân thủ và phát hiện nguy cơ vi phạm.

Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) cũng điều chỉnh các quy định về quản lý nhà nước theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan Trung ương và địa phương; khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển hạ tầng đo lường, nâng cao năng lực đo lường quốc gia.

Giảm gánh nặng cho doanh nghiệp

Ông Trần Thanh Bình, Phó trưởng Ban Kinh doanh, Tập đoàn Điện lực Việt Nam nhận định: Luật Đo lường (sửa đổi) đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức quản lý nhà nước, tạo lập khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, minh bạch cho hoạt động đo lường trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Qua thực tiễn thi hành, công tác quản lý đo lường trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân và doanh nghiệp như điện, nước, xăng dầu, thương mại, y tế... từng bước chính xác và minh bạch hơn trong giao dịch; đặc biệt, hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo từng bước được xã hội hóa, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kỷ cương pháp luật.

Trước sự phát triển của khoa học công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, việc sửa đổi Luật Đo lường là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo các nghị quyết của Trung ương và Chính phủ như: Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; Nghị quyết số 66/NQ-CP và Nghị quyết số 76/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản, cải cách thủ tục hành chính; Nghị quyết số 17/NQ-CP về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm phát triển Chính phủ điện tử giai đoạn 2019 - 2020, định hướng đến 2025...

Ông Nguyễn Hùng Điệp, Phó Chủ tịch Hội Đo lường Việt Nam chia sẻ: Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) giữ lại việc phân loại phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2 bởi được áp dụng ổn định, phù hợp với thông lệ quốc tế. Đối với hàng đóng gói sẵn, dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) loại bỏ việc phân nhóm và dấu định lượng “V”, kể cả dưới hình thức tự nguyện. Lượng của hàng đóng gói sẵn vẫn được kiểm soát thông qua các yêu cầu kỹ thuật đo lường, phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Đo lường pháp định quốc tế (OIML). Đặc biệt, dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) cũng bổ sung các quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính liên tục trong hoạt động quản lý và sản xuất, kinh doanh, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp. Theo đó, các quyết định chỉ định, kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm đã cấp tiếp tục có hiệu lực, tổ chức đã đăng ký cung cấp dịch vụ có tối đa 6 tháng để hoàn thành công bố năng lực; bao bì đã in dấu định lượng được tiếp tục sử dụng trong thời hạn 24 tháng, bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh không bị gián đoạn.

Tập trung vào ba trụ cột

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng Quốc gia nhấn mạnh: Dự thảo Luật được xây dựng trên 3 trụ cột chính sách chính: chuyển đổi số hoạt động đo lường; phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp; phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.

Đối với trụ cột chuyển đổi số hoạt động đo lường, dự thảo Luật hướng tới hiện đại hóa phương thức quản lý nhà nước, không chỉ số hóa các thủ tục hiện có mà từng bước chuyển từ quản lý dựa trên kiểm soát thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu đo lường, nền tảng số và mức độ rủi ro. Dự thảo Luật bổ sung quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa, hồ sơ điện tử và quản lý, khai thác dữ liệu trên môi trường số. Trên cơ sở dữ liệu, hoạt động kiểm tra được chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thực hiện theo mức độ rủi ro, qua đó nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Đối với trụ cột phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp, dự thảo Luật bổ sung định hướng phát triển đo lường khoa học, đo lường công nghiệp; nâng cao năng lực hệ thống chuẩn đo lường quốc gia và hạ tầng kỹ thuật đo lường; ưu tiên năng lực đo lường phục vụ công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số, kinh tế xanh, nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Dự thảo Luật khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển và khai thác năng lực đo lường, nâng cao năng lực tự bảo đảm đo lường. Lần đầu tiên, Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp được luật hóa, tạo công cụ giúp doanh nghiệp kiểm soát quá trình đo, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, đồng thời hoàn thiện cơ chế thừa nhận kết quả đo lường của nước ngoài trong trường hợp trong nước chưa đủ năng lực.

Đối với trụ cột phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Luật phân định rõ cơ chế đối với phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2. Dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1 thực hiện theo cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm; đối với phương tiện đo nhóm 2 phục vụ quản lý bắt buộc, Nhà nước đánh giá và chỉ định tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Dự thảo Luật đồng thời làm rõ trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành của các bộ; phân định thẩm quyền kiểm tra giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp...

Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW đang được triển khai mạnh mẽ, Luật Đo lường (sửa đổi) không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia theo hướng số hóa, minh bạch và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Đồng thời, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với xu thế phát triển sẽ góp phần bảo đảm công bằng trong thương mại, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.

HL/TTXVN