Bài, ảnh: MINH HUYỀN

Biến đổi khí hậu (BÐKH), hạn mặn đã và đang tác động đến sinh kế của người dân cũng như hoạt động sản xuất, đầu tư, kinh doanh của các doanh nghiệp (DN) trong vùng ÐBSCL. Theo các chuyên gia, khu vực kinh tế tư nhân được xem là trung tâm trong thích ứng với BÐKH. Qua đó phát huy vai trò chủ động đề xuất, tìm ra giải pháp hạn chế các thiệt hại, ứng phó lâu dài với những tác động tiêu cực và thích ứng với BÐKH để đóng góp vào sự phát triển bền vững của vùng ÐBSCL.

Thách thức

Trong khuôn khổ diễn đàn “Tác động hạn mặn đến phát triển kinh tế và DN ÐBSCL - Giải pháp thích ứng” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh tại TP Cần Thơ (VCCI Cần Thơ) và Quỹ châu Á phối hợp tổ chức, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Bình, Viện Nghiên cứu BÐKH, Trường Ðại học Cần Thơ, chia sẻ: BÐKH tại ÐBSCL đã diễn ra và sẽ tiếp tục diễn ra với nguy cơ ngày càng trầm trọng hơn. Trong khi đó, kinh tế ÐBSCL phần lớn dựa vào nông nghiệp. Nông, lâm nghiệp trong cơ cấu kinh tế của một số tỉnh chiếm đến 43-45% và bình quân trên dưới 30% so với mặt bằng chung của Việt Nam. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp của ÐBSCL chiếm tỷ trọng rất lớn, trong khi sản xuất nông nghiệp gắn liền với thời tiết, khí hậu nên khi thời tiết, khí hậu thay đổi chắc chắn sẽ tác động, ảnh hưởng rất lớn đến ÐBSCL đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Các biểu hiện của BÐKH ở ÐBSCL có thể kể đến nhiệt độ tăng, hạn hán, xâm nhập mặn, ngập đô thị, xói lở, hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều. Cùng với đó là các tác động tiêu cực đến kinh tế như giảm năng suất và sản lượng, tăng chi phí sản xuất. BÐKH còn ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng, sinh kế của người dân ở khu vực nông thôn lẫn đô thị, dẫn đến các vấn đề liên quan đến sức khỏe, môi trường, chất lượng cuộc sống của người dân.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ Dương Tấn Hiển (thứ 2 từ trái sang) cùng ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI Cần Thơ (bìa trái) lắng nghe DN trình bày về giải pháp ứng dụng công nghệ trong nuôi tôm thâm canh, thân thiện môi trường. 

ÐBSCL là một trong 3 đồng bằng trên thế giới sẽ bị tổn thương bởi lũ lụt, nước biển dâng. Thực tế 5 năm qua hiện tượng ngập lụt, sụt lún tại ÐBSCL diễn ra ngày càng nghiêm trọng và khó lường. Ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI Cần Thơ, nhấn mạnh: Hiện tượng xâm nhập mặn, hạn hán gây thiệt hại nghiêm trọng đến việc nuôi trồng, sản xuất và chế biến nông sản cũng như gây tác hại nghiêm trọng đến nhiều mặt đời sống của người dân, đã gây thiệt hại, cản trở sự phát triển kinh tế của vùng ÐBSCL nói chung và giảm năng suất, chất lượng hoạt động của DN ÐBSCL. Vì vậy nếu như không có những giải pháp từ xa, nền tảng, căn cơ cho việc thích ứng thì ngành Nông nghiệp nói chung và DN chế biến nông sản nói riêng sẽ đối mặt với nhiều khó khăn thách thức. Trước tác động của BÐKH, người dân, DN chuyển dần từ trạng thái thụ động sang chủ động thích ứng, sáng tạo những giải pháp, công nghệ để giảm thiểu tác động từ thiên nhiên và mang lại hiệu quả, năng suất cao hơn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều DN sử dụng nguồn năng lượng tái tạo hữu ích, ứng dụng công nghệ nuôi trồng có lượng phát thải thấp, sử dụng các nguồn lực đầu vào một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn… Tuy nhiên, vẫn còn nhiều DN chưa quan tâm nhiều đến những tác động của BÐKH, xã hội đang thiếu những định chế, những tổ chức để gắn kết để triển khai những chính sách một cách hiệu quả. Nhiều địa phương chưa gắn chủ thể BÐKH là người dân và DN vào quá trình xây dựng các chính sách liên quan.

Chính vì vậy, việc tạo các điều kiện để DN ÐBSCL, các cơ quan hữu quan và cộng đồng cùng nhau thực hiện các hành động vì mục tiêu phát triển kinh tế thích ứng với BÐKH, vì một tương lai thịnh vượng và bền vững thông qua việc hiểu đúng về BÐKH, sử dụng công nghệ, năng lượng hiệu quả trong sản xuất, chế biến nông thủy sản, biến thách thức thành cơ hội kinh doanh... là việc làm cấp thiết đối với ÐBSCL trong bối cảnh hiện nay.

Chung tay hành động

Sự tham gia của DN ÐBSCL trong thích ứng và chủ động phòng, chống thiên tai là cấp thiết và quan trọng đối với vùng ÐBSCL, bởi lẽ DN ÐBSCL giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế ÐBSCL, đồng thời là tác nhân chính trong chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông thủy sản ÐBSCL. DN cũng chính là lực lượng có đủ điều kiện để chủ động phòng, chống, ứng phó, cũng như thích ứng và hồi phục nhanh chóng sau thiên tai...

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Anh, Trung tâm ứng phó BÐKH, Cục BÐKH, chia sẻ: Các địa phương ở ÐBSCL cần quan tâm thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Chuyển đổi sử dụng đất trong nông nghiệp theo quy mô lớn phù hợp với đặc trưng của từng vùng kinh tế - sinh thái. Phát triển, ứng dụng khoa học, công nghệ với tri thức bản địa. Xây dựng kinh tế dựa trên lợi thế sông nước và biển, các-bon thấp, chống chịu cao. Ðồng thời, thúc đẩy tập trung đất đai hình thành các tổ chức nông hộ thành các hợp tác xã kiểu mới, liên kết với DN. Tăng cường điều tra, đánh giá, kiểm soát tài nguyên; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai; bảo tồn đa dạng sinh học và phòng ngừa ô nhiễm môi trường. Tiếp tục thúc đẩy hợp tác quốc tế, huy động nguồn lực phục vụ phát triển bền vững ÐBSCL.

Bà Nguyễn Thị Thương Linh, Phó Giám đốc VCCI Cần Thơ, chia sẻ: Các địa phương cần huy động sự tham gia của DN trong công tác xây dựng chính sách, đặc biệt là quy hoạch các vùng nguyên liệu, hạ tầng... Cần có các biện pháp kích thích sự tham gia của DN gắn với quyền lợi và trách nhiệm (ưu đãi thuế, tiếp cận các gói tín dụng...) Xây dựng các kênh thông tin, dự báo dễ tiếp cận mang tính chính thống và thường xuyên. Bên cạnh đó, cần tăng cường sự gắn kết, hợp tác đa phương giữa cơ quan chức năng địa phương với DN và các tổ chức khác. Theo bà Linh, chiến lược và hành động thích ứng BÐKH, phát triển bền vững là điều kiện và nhu cầu cấp thiết để DN nâng cao năng lực và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Do đó, cần chủ động xây dựng chiến lược và hành động có sự tham gia của các tác nhân trong chuỗi. Việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ theo hướng đổi mới sáng tạo là công cụ hiệu quả và tăng tính cạnh tranh cho DN. DN cần phải thay đổi tư duy, biến thách thức, rủi ro thành cơ hội để mở rộng kinh doanh và phát triển sản phẩm theo hướng đổi mới sáng tạo.