Tại hội thảo đánh giá giống lúa vụ đông xuân 2013-2014 vừa diễn ra tại Viện Lúa ĐBSCL, nhiều giống lúa mới được các đại biểu đến từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), các trung tâm giống, một số công ty chuyên cung ứng giống, cùng nông dân các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất giống lúa ở các tỉnh thành ĐBSCL, Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ… bình chọn là giống mới triển vọng. Ngành nông nghiệp các địa phương cũng mong muốn sớm tiếp cận với các giống mới này trồng thử nghiệm; đồng thời, kỳ vọng Viện Lúa ĐBSCL tiếp tục nghiên cứu chọn tạo thêm nhiều giống lúa mới để đáp ứng yêu cầu tiêu thụ lúa hàng hóa phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu, góp phần gia tăng giá trị của hạt gạo Việt Nam.

Xây dựng cơ cấu giống chủ động

Hiện nay, các giống lúa do Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nghiên cứu, chọn tạo chiếm trên 70% cơ cấu sản xuất lúa ở ĐBSCL. Tiến sĩ Trần Đình Giỏi, Trưởng Bộ môn Khảo nghiệm giống lúa Viện Lúa ĐBSCL, cho biết: “Nhằm tiếp tục xác định các giống lúa mới có năng suất cao, kháng sâu bệnh và có phẩm chất tốt, đáp ứng nhu cầu sản xuất, hằng vụ, Viện Lúa ĐBSCL thực hiện khảo nghiệm các bộ giống do Viện chọn tạo, Bộ khảo nghiệm quốc gia tại Viện và hợp tác khảo nghiệm tại các tỉnh ĐBSCL. Việc làm này cũng nhằm đánh giá tính ổn định và thích nghi của các giống, biểu hiện đặc thù đối với từng tiểu vùng sinh thái. Qua đó, đã có nhiều giống lúa mới được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận là giống mới, một số giống được công nhận đưa vào sản xuất thử, một số giống triển vọng được đưa vào Bộ khảo nghiệm quốc gia để tiếp tục nghiên cứu… Kết quả khảo nghiệm sẽ là cơ sở cho các nhà chọn tạo giống, cán bộ khuyến nông và nông dân có thể chọn và sử dụng giống hiệu quả hơn”.

Các đại biểu tham gia đánh giá giống lúa vụ đông xuân 2013-2014 tại Viện Lúa ĐBSCL.

Theo Viện Lúa ĐBSCL, năm 2013, Bộ NN&PTNT đã công nhận chính thức giống OM8232 của Viện Lúa ĐBSCL là giống lúa mới và công nhận sản xuất thử 6 giống gồm OM8959, OM11735, OM66916, OM6932, OM6904 và OM6893. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng cơ cấu giống lúa cân bằng và chủ động cho vùng. Qua kết quả đánh giá giống lúa vụ đông xuân 2013-2014 tại Viện Lúa ĐBSCL, từ 56 giống lúa được trồng trong khu thí nghiệm của Viện đã chọn ra được 9 giống lúa triển vọng, đứng đầu là giống OM121 (chiếm tỷ lệ 43,7% số phiếu bình chọn) cùng các giống OM36, OM221, OM20, OM10424, OM6976, OM9586, OM9918, OM4900. Việc đánh giá và tuyển chọn ra các giống triển vọng sẽ là cơ sở để Viện Lúa liên kết với các địa phương triển khai trồng khảo nghiệm ở các tiểu vùng sinh thái khác nhau nhằm kiểm tra tính thích nghi và ổn định của các giống lúa, từng bước đáp ứng yêu cầu chuyển đổi cơ cấu giống cho nông dân trồng lúa… Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cho biết: “Hiện nay, tỷ lệ sử dụng giống xác nhận ở ĐBSCL chỉ chiếm khoảng 30%. Tuy nhiên, nguồn giống cung cấp từ Viện Lúa còn hạn chế, nông dân chủ yếu tiếp cận giống thông qua hệ thống nhân giống 3 cấp ở các địa phương. Vì thế, Viện Lúa đang tích cực phối hợp cùng ngành nông nghiệp các tỉnh đẩy mạnh công tác khảo nghiệm giống, sản xuất cung ứng giống tại các địa phương gắn với việc chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống để kịp thời cung ứng giống cho nông dân trồng lúa. Phấn đấu đến năm 2015 sẽ góp phần tăng tỷ lệ sử dụng giống xác nhận ở ĐBSCL lên mức 50%”.

Kỳ vọng về giống mới

Các giống lúa được Viện Lúa ĐBSCL sản xuất thuộc nhóm giống lúa chủ lực, nhóm giống lúa nếp và thơm, nhóm giống lúa chất lượng cao và nhóm giống lúa chống chịu mặn phục vụ bố trí sản xuất, hợp đồng bao tiêu sản phẩm theo đề nghị của Cục Trồng trọt, các doanh nghiệp đang thực hiện cánh đồng lớn ở ĐBSCL, Hiệp hội Lương thực Việt Nam. Các giống lúa này giúp nông dân trồng lúa có thêm nhiều lựa chọn phù hợp với điều kiện canh tác thực tế của địa phương và nhu cầu thị trường. Ông Phan Quốc Thứ, Phó Giám đốc Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, nói: “Hậu Giang đang phát triển mạnh giống OM5451 do có tính thích nghi cao và ổn định, phù hợp với điều kiện canh tác của tỉnh. Vụ đông xuân 2013-2014, tỷ lệ canh tác giống OM5451 chiếm trên 30% tổng diện tích lúa của tỉnh cùng một số giống như OM 4900, OM 7345, OM4218... Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh mong muốn Viện Lúa tiếp tục chọn tạo ra các giống mới đặc thù cho từng vùng sinh thái của các tỉnh trong vùng, đặc biệt là nghiên cứu thành công giống lúa đặc thù riêng cho vùng ĐBSCL”.

Hiện nay, các giống lúa mang tên OM do Viện Lúa ĐBSCL nghiên cứu, chọn tạo không chỉ được canh tác chủ yếu ở ĐBSCL mà còn được gieo sạ ở các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Ông Trương Đình Dzu, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Nông nghiệp Gia Lai (TP Pleiku), cho biết: “Công ty đã liên kết với Viện Lúa ĐBSCL nhận 2 giống lúa OM7347 và OM4900 về trồng thử nghiệm tại huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai với diện tích 5ha. Qua 3 vụ sản xuất, nhìn chung cả 2 giống này tương đối thích nghi với điều kiện canh tác ở địa phương. Tuy nhiên, chúng tôi tiếp tục trồng khảo nghiệm thêm 2-3 vụ nữa để đảm bảo tính ổn định của giống. Nếu đạt yêu cầu, công ty sẽ đặt hàng mua giống từ Viện Lúa kết hợp với chuyển giao công nghệ, kỹ thuật canh tác từ Viện Lúa để tiến tới tổ chức sản xuất giống tại địa phương nhằm cung ứng rộng rãi cho nông dân để giảm giá thành về giống phục vụ sản xuất lúa giống của tỉnh nhà”.

Năm 2013, diện tích sản xuất lúa của cả nước đạt gần 7,9 triệu ha, sản lượng đạt 44,1 triệu tấn, trong đó ĐBSCL đóng góp khoảng 25 triệu tấn. Công tác nghiên cứu và chọn tạo các giống mới của Viện Lúa ĐBSCL đã góp phần tạo ra nhiều giống mới chất lượng tốt, năng suất cao đáp ứng yêu cầu thị trường nội địa và xuất khẩu. Ông Hồ Minh Khải, Giám đốc Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, cho biết: “Năm 2013, Việt Nam xuất khẩu 6,6 triệu tấn gạo với gần 1 triệu tấn gạo thơm đã góp phần kéo giá xuất khẩu gạo của Việt Nam tăng đáng kể, trong đó chủ yếu là giống Jasmine 85. Tuy nhiên, do điều kiện canh tác ở các vùng miền khác nhau nên chất lượng gạo sản xuất từ giống này vẫn chưa thực sự ổn định. Là doanh nghiệp chuyên xuất khẩu gạo, chúng tôi mong muốn Viện Lúa triển khai nghiên cứu phục tráng giống Jasmine 85 để đảm bảo chất lượng và tính ổn định của giống khi canh tác ở nhiều địa phương khác nhau”. Theo ông Khải, để hiện đại hóa công tác giống, về lâu dài ngành nông nghiệp cần tổ chức sản xuất giống với quy mô tập trung và quy hoạch nâng cấp thành vùng sản xuất lúa giống chuyên nghiệp. Việc quy hoạch vùng sản xuất giống gắn với xây dựng vùng nguyên liệu lúa hàng hóa sẽ góp phần tích cực vào việc xây dựng thương hiệu lúa gạo và gia tăng khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị thường thế giới.

Bài, ảnh: MINH HUYỀN