Xuân Viên

“Có người già trong nhà như có kho báu”, đó là tâm niệm của những gia đình chúng tôi có dịp ghé thăm trong những ngày chuẩn bị đón Xuân Canh Dần. Ở đó, tình yêu thương, sự kính trọng của con cháu và nếp sống mẫu mực của những cụ ông, cụ bà quả là kho báu của đời.

Bà Cao Thị Cẩm và con cháu. Ảnh: Tư liệu gia đình

Cám ơn má!

Không khí se lạnh. Trời trở gió. Một mùa xuân sắp về. Trong ngôi nhà đơn sơ tại chợ An Hòa, quận Ninh Kiều, Nguyễn Hồng Loan, con gái út của một gia đình gồm 8 anh chị em, lại cảm thấy bùi ngùi vì dường như đôi tay của mẹ cô lại thêm khô gầy. “Bàn tay của má đã làm rất nhiều việc, bán cá, đổ sương sáo, làm bún, nạo dừa, chèo ghe ngược xuôi buôn bán... để chị em chúng tôi được ăn học, vững vàng vào đời” - Hồng Loan tâm sự như thế về mẹ - bà Cao Thị Cẩm, Tết này bước sang tuổi 74.

Năm Hồng Loan học lớp 5, ba cô đột nhiên bị tai biến não. Ông phải nằm bệnh triền miên và trải qua thêm hai lần tai biến. Má cô từ đó không chỉ lo toan cuộc sống, mà còn chăm sóc từng miếng ăn giấc ngủ của cha cô. Vì bệnh, ông thường cáu gắt, nhưng bà Cẩm hay chọc ông cười, động viên chồng vượt qua bệnh tật suốt hơn chục năm, đến ngày ông trăm tuổi già cách đây không lâu.

Với bà Cẩm, gia đình nghèo nuôi con ăn học thành tài là công lao của chồng. Cho tôi xem lá thư đã ố vàng với những dòng chữ cảm động của ông gởi bà cách đây hơn 20 năm, bà kể: “Năm đó con gái thứ hai thi vô đại học, tui mang bầu đứa thứ tám, lại phải buôn bán. Thấy cảnh nhà ngặt quá, tui định cho con hoãn thi một năm. Ông nhà tui đang làm thuê ở huyện Kế Sách, Sóc Trăng viết thư này về, khuyên tôi bằng bất cứ giá nào cũng cho con tiếp tục học. Tôi còn nhớ ông nói: Hồi khó nhọc rồi cũng sẽ qua mau, chứ chuyện học hành dang dở thì khó mà quay lại. Ông nhà tui lúc nào cũng vậy, làm thêm đủ việc để lo cho các con”.

Âu yếm nhìn con, bà Cao Thị Cẩm bồi hồi nhớ lại: “Nhờ sắp nhỏ ngoan ngoãn, hiếu thảo, chứ một mình tui không thể chăm sóc người bệnh chu toàn”. Thời điểm đó, các con của bà Cẩm tự chia nhau ở nhà phụ giúp mẹ. Họ thay nhau dìu, cõng ba ngoài tắm nắng, cắt tóc... và thủ thỉ kể chuyện học hành, làm ăn để ông không thấy lạc lõng.

Điều bà Cao Thị Cẩm tự hào nhất là quyết định năm xưa của hai vợ chồng để người con gái lớn Nguyễn Thị Tơ theo học Đại học Chăn nuôi. Hiện nay chị Tơ đã có cơ nghiệp vững vàng với một cửa hàng kinh doanh thức ăn chăn nuôi ở Ngã Bảy Phụng Hiệp. “Con chim đầu đàn bay đúng hướng, nên các em đều noi gương chị. Từ khi ông tui mất, nhờ chị em sắp nhỏ đùm bọc nhau ăn học, tui đỡ vất vả” - bà nói. Bà có 3 con trai, Nguyễn Thanh Hùng, Nguyễn Anh Dũng, Nguyễn Thanh Sang đều là Kỹ sư Điện công tác tại Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn. Con gái Nguyễn Hồng Thanh tốt nghiệp Đại học chuyên ngành Lưu trữ, công tác tại Cục Thuế Cần Thơ, Nguyễn Thanh Hồng là kỹ sư Nông học đang cùng mở cơ sở kinh doanh với chị Nguyễn Thị Tơ ở Phụng Hiệp, Nguyễn Hồng Thu tốt nghiệp ngành Thú y, Nguyễn Hồng Loan đang học Thạc sĩ chuyên ngành Nuôi trồng Thủy sản.

Đang trò chuyện, cô cháu ngoại của bà Cẩm ôm tập từ trên căn gác gỗ bước xuống chào khách. Đó là Trần Minh Ngọc, con gái của chị Nguyễn Thị Tơ, đang theo học năm thứ hai chuyên ngành Quản trị kinh doanh Đại học Cần Thơ. Thế là bà lại kể chuyện những đứa cháu nội ngoại, mà tất cả đều chăm ngoan, học giỏi.

Đến tận bây giờ, bà vẫn duy trì công việc bán dừa khô, hằng ngày thức từ 4 giờ sáng. Bàn tay bà vẫn nhanh nhẹn tháo vát làm việc dù mái tóc giờ đã bạc, lưng đã còng. Bà Cẩm phân bua: “Tụi nhỏ cứ khuyên tôi nghỉ bán hoài, nhưng không làm gì, suốt ngày chỉ ăn rồi nằm tui chịu không nổi”.

Tôi có dịp xem ảnh gia đình bà Cẩm. Ánh mắt bà rạng ngời hạnh phúc giới thiệu này là hình bà cùng các con gái, các cháu nội ngoại... Được biết, tháng nào các con cháu của bà Cẩm cũng tề tựu tổ chức sinh nhật một thành viên trong đại gia đình tại ngôi nhà đã chứng kiến bao niềm vui và hạnh phúc này. Chị Nguyễn Thị Tơ nói: “Má tôi là người phụ nữ thủy chung, yêu thương chồng con vô bờ. Má là tấm gương để chúng tôi noi theo mà sống, mà làm vợ, làm mẹ, làm bà”.

Ông Đặng Phúc Lộc đang chỉ cho các cháu nội bảng gia phả gia đình. Ảnh: TƯỜNG VI

Tấm gương cho con cháu...

“Tổ công tích đức lưu thiên hậu. Tử hiếu con hiền vạn thế hưng” - hai câu đối đỏ được treo trang trọng trong ngôi nhà từ đường họ Đặng tại thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh. Giữa hai câu đối là bảng gia phả 9 đời. Phía trên bảng gia phả có một bài thơ tựa đề “Nhắn nhủ con cháu” khắc chữ vàng: “Này bức sơ đồ Đặng tộc đây/ Tổ công xây đắp biết bao ngày/ Duy trì hậu thế phần con cháu/ Phát triển tương lai đức nghĩa xây/ Khiêm tốn ngay lành mau học lấy/ Ngỗ nghịch gian tham kíp tránh ngay/ Mấy lời nhắn nhủ khuyên con cháu/ Giữ lấy tương lai hạnh phúc đầy”.

Chủ nhân của những câu đối và lời thơ tâm huyết trên tên Đặng Phúc Lộc, Tết này bước sang tuổi 93. Ông cụ râu tóc tuy bạc phơ, nhưng ánh mắt vẫn tinh anh, giọng còn sang sảng. Theo gia phả họ Đặng, ông thuộc đời thứ 5. Ông có 5 con, 27 cháu nội ngoại, 24 cháu chắt, tổng cộng 72 người kể cả dâu rể.

Mở đầu câu chuyện với tôi, ông Đặng Phúc Lộc khoe bảng “sơ kết” chuyện học hành của con cháu. Bảng này được kẻ vẽ cẩn thận, trang trọng. Theo dòng kẻ là những “gia đình nhỏ” bao gồm cả dâu rể, cháu chắt; theo cột là năm sinh và trình độ học vấn. Cuối bảng, ông ghi: “Tiểu học: 20 (trong đó có 18 trẻ em), THCS: 7, THPT: 20, Cao đẳng 13, Đại học: 11, Thạc sĩ: 2”. Ông còn cẩn thận ghi thêm cột Tiến sĩ, với niềm tin rằng trong tương lai con cháu mình sẽ “điền vào chỗ trống”. Ông nói: “Suốt đời tôi làm nông dân, canh tác trên 15 công đất, quanh năm làm lúa và lên liếp trồng rau, mỗi ngày gánh 400 đôi nước tưới, đến lúc thu hoạch vợ tôi gánh gồng ra chợ bán. Nhờ học thêm bằng lái tàu, lúc nông nhàn tôi làm thêm nghề lái xáng đào kinh khắp miệt Hậu Giang. Huê lợi, tiền lương tôi đều giao cho vợ nuôi 5 con ăn học. Bản thân tôi khi rảnh rỗi cũng đọc sách, học thêm, làm thơ... vừa để làm gương cho con cháu, vừa để tâm hồn không ủ ê già cỗi”.

Con cháu của ông đều tỏ vẻ kính trọng và ngưỡng mộ khi kể với tôi rằng, ông Đặng Phúc Lộc là người ông, người cha luôn sống lạc quan, tích cực và có ý chí mạnh mẽ. Ông cùng vợ là bà Nguyễn Thị Ve - đã mãn phần cách đây vài năm - vượt qua bao nghèo khổ, khó khăn nuôi con ăn học thành tài. Con trai thứ hai của ông bà là ông Đặng Phúc Minh, giáo viên về hưu, Phó Chủ tịch Hội Khuyến học huyện Vĩnh Thạnh, các con gái Đặng Thị Ngắm, Đặng Thị Ngươi, Đặng Ngọc Thu sau khi tốt nghiệp phổ thông đều mở cơ sở sản xuất kinh doanh, con gái Đặng Thị Xuân du học ở Đức chuyên ngành Điện. Ông có hai cháu nội đã lấy bằng Thạc sĩ là anh Đặng Tuấn Anh và Đặng Quốc Cường (con trai của người con thứ hai), nay lập công ty riêng. Ông còn có cháu ngoại Vũ Đình Tuyên (con trai của người con gái út) hiện đang du học ở Nhật.

Ông Đặng Phúc Minh kể lại: “Có lần ba tôi lượm được số tiền khá lớn, đang phân vân không biết của ai thì thấy một người phụ nữ cứ đi tới đi lui trước ngõ lo lắng như tìm kiếm thứ gì. Ba tôi hỏi rõ rồi trả lại tiền cho người ta. Bài học đó được gìn giữ và dạy cho con cháu. Sau này con tôi đi học cũng nhặt được tiền rơi và cháu nhờ thầy trả lại người mất”. Các con trai con gái của ông Đặng Phúc Lộc cũng làm gương cho con cháu trong việc nuôi dạy thế hệ thứ ba, thứ tư, tạo nên một gia đình “tứ đại đồng đường” đề huề, êm ấm, thành đạt. Gia đình ông Đặng Phúc Lộc luôn tích cực làm từ thiện, đóng góp quỹ khuyến học, quỹ xây dựng những ngôi trường vùng sâu bị xuống cấp của huyện Vĩnh Thạnh.

Chuyện về gia tộc họ Đặng chắc chắn sẽ còn dài, bởi mỗi gia đình nhỏ trong đó thôi cũng là những điển hình tiêu biểu. Chúng tôi nhớ hoài mấy câu thơ mà con cháu ông Đặng Phúc Lộc viết tặng nhân lễ thượng thọ 90 của ông: “Thọ ơn con cháu đời đời nhớ. Tuổi phúc, tuổi đời đẹp biết bao”.

Vợ chồng ông Nguyễn Ngọc Nhì cùng gia đình người con trai út. Ảnh: TƯỜNG VI

Truyền lý tưởng cho các con

Ngôi nhà của gia đình Đại tá về hưu Nguyễn Ngọc Nhì tại đường Trần Quang Diệu, phường An Thới, quận Bình Thủy tuy đơn sơ nhưng xanh mát với những hàng cây kiểng được chăm chút cẩn thận. Một chiều cuối năm Kỷ Sửu, tôi đến chơi, được nghe ông và con trai út, Đại úy Nguyễn Hải Giang hiện công tác tại Bảo tàng Quân khu 9, nhắc nhiều kỷ niệm xưa. Tôi luôn thấy ánh mắt trìu mến và kính trọng của người con trai dành cho cha. Anh Giang nói: - Ba tôi là người chí công vô tư. Tôi luôn tâm niệm phải học hỏi và gìn giữ truyền thống đó.

Người cựu chiến binh Nguyễn Ngọc Nhì nay đã 80 tuổi đời. Được biết ông cũng sẽ nhận huy hiệu 60 năm tuổi Đảng trong năm Canh Dần 2010 này. Phần lớn cuộc đời của ông dành cho hai cuộc kháng chiến. Sinh ra trong một gia đình gồm 4 anh em đều theo cách mạng ở Sóc Trăng, ông Nhì đi bộ đội và tập kết ra Bắc năm 1954. Tại đây ông kết hôn với bà Trịnh Thị Huyên, lúc đó làm kế toán cho các hợp tác xã. Bốn người con của ông ra đời đều không có mặt ba, bởi ông Nhì đang ở mặt trận. Năm 1976, cả gia đình về Nam, định cư ở Cần Thơ khi ông Nhì về công tác tại Phòng Quân luật Quân khu 9, còn bà Huyên làm việc tại Công ty Nông sản Thực phẩm Hậu Giang.

Năm 1990, ông về hưu nhưng vẫn tham gia công tác ở Đảng ủy, Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi của phường An Thới và cả tỉnh Cần Thơ (cũ)... Trải qua hai lần bị tai biến mạch máu não, ông mới giảm bớt công việc, nhưng hiện vẫn còn đảm nhận vai trò Hội trưởng Hội Người cao tuổi trong khu phố.

Nhiều người dân và cán bộ Đảng viên ở An Thới vẫn còn nhớ, khi mở rộng tuyến đường Trần Quang Diệu, ông Nguyễn Ngọc Nhì đã tình nguyện hiến hơn 100m2 đất mặt tiền để làm đường. Ông giải thích với con cháu trong nhà: “Biết bao nhiêu người đã hy sinh xương máu để bảo vệ đất nước, nay chỉ có một chút đất để xây dựng quê hương mà cũng tính toán là không được”. Đường làm xong, nhà ông thấp hơn mặt đường, trời mưa nước tràn vào nhà. Ông kêu bán mảnh đất nhỏ bên hông nhà lấy tiền nâng nền nhà cho mưa khỏi ngập.

Hiện nay, vợ chồng ông Nguyễn Ngọc Nhì sống cùng vợ chồng con trai út và cháu nội. Ba cô con gái lớn của ông cũng thành đạt, có cuộc sống ổn định. Cô con gái lớn Nguyễn Thị Thanh Ngọc tốt nghiệp đại học ngành Tài chính ngân hàng hiện đang công tác tại TP Hồ Chí Minh, chị Nguyễn Thị Thúy Nga hiện mở công ty chuyên sản xuất keo dán tại TP Hồ Chí Minh, chị Nguyễn Thị Thúy Hằng là thợ may có tiếng ở Bình Thủy. Khoe với tôi quyển sổ tiết kiệm hơn 20 triệu đồng được ông đặt tên là “Quỹ chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ”, ông nói: “Các con đóng góp hằng tháng và trích từ lương hưu của tôi dành khi nhà có việc cần, như khi tôi hay mẹ sắp nhỏ đau bệnh, hay thưởng cho con cháu có thành tích học tập, công tác tốt”.

Trong căn nhà của người cựu Đại tá này, tôi cảm nhận được nếp nhà thanh bạch, giản dị nhưng luôn nồng ấm tình thân. Anh Giang nói: “Ba tôi dạy dỗ con theo nguyên tắc “kỷ luật quân đội”, nhưng vẫn rất mềm dẻo và kiên nhẫn uốn nắn những khi chúng tôi vào đời, gặp va vấp”.

Nhìn ông cụ tuổi 80 nét mặt hiền từ và cậu con trai tuổi ngoài 35 vừa trò chuyện với nhau, tôi có cảm giác khoảng cách tuổi tác, vị trí cha con dường như không còn đáng kể...