Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) vừa tổ chức Hội nghị tổng kết 5 năm (2010-2015) công tác xây dựng, quản lý giao thông nông thôn (GTNT) để đánh giá kết quả thực hiện đầu tư cho GTNT thời gian qua. Đồng thời, ngành GTVT đề ra các giải pháp đẩy mạnh phát triển GTNT giai đoạn 2016-2020, góp phần thúc đẩy khu vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Đầu tư lớn nhưng còn nhu cầu cao

Theo đánh giá của ngành GTVT, trong những năm qua, Đảng, Chính phủ, các bộ ngành Trung ương, chính quyền các cấp và nhân dân rất quan tâm đến xây dựng và khai thác đường GTNT. Nhiều chủ trương lớn của Đảng đã được ban hành; Chính phủ đã thể chế hóa các nghị quyết, nghị định và quyết định; bộ ngành và các địa phương đã ban hành nhiều văn bản để triển khai thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ đối với GTNT. Công tác tuyên truyền xây dựng, quản lý bảo trì đường GTNT đã thực hiện dưới nhiều hình thức phong phú hơn.

Giai đoạn 2010-2015, cả nước đã huy động được 186.194 tỉ đồng dành cho GTNT (cả đầu tư xây dựng và bảo trì GTNT). Giai đoạn này, hệ thống GTNT đã có bước phát triển cả về lượng và chất, cả về kết cấu hạ tầng và quản lý khai thác; đã xây dựng mới được trên 47.436km đường và 15.474 cầu; cải tạo nâng cấp sửa chữa 103.394km và 11.503 cầu. Đến nay, cả nước đã cứng hóa cho 222.246km mặt đường các loại; nhiều địa phương đã được công nhận hoàn thành tiêu chí xây dựng GTNT mới trước hạn; 25,1% số xã được công nhận hoàn thành tiêu chí số 2 xây dựng GTNT theo Bộ Tiêu chí quốc gia về nông thôn mới…

Trong 5 năm qua, nhiều địa phương ở vùng ĐBSCL cũng đã nỗ lực huy động các nguồn lực đầu tư phát triển GTNT. Trong đó, các địa phương như: Đồng Tháp, Cần Thơ… được Bộ GTVT đánh giá là có tốc độ phát triển GTNT rất tốt. Riêng TP Cần Thơ, đã có nhiều chỉ tiêu đạt hoặc xấp xỉ so với chiến lược phát triển GTNT đến năm 2020 như: trên 92% đường huyện được cứng hóa, 100% các xã có đường đến trung tâm vào cuối năm 2015… Giai đoạn 2010-2014, TP Cần Thơ đã xây dựng mới và nâng cấp, sửa chữa hơn 2.790 km đường GTNT (trong đó xây dựng mới 969 km đường); xây dựng mới và nâng cấp, sửa chữa 2.153 cầu GTNT, chiều dài 34.863 m (trong đó xây dựng mới 971 cầu)… với tổng kinh phí đầu tư xây dựng hơn 2.400 tỉ đồng. Giai đoạn 2015-2020, thành phố xác định GTNT là bộ phận quan trọng trong kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, cần được ưu tiên đầu tư nhằm tạo tiền đề cho phát triển kinh tế- xã hội khu vực nông thôn, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Ông Lê Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở GTVT TP Cần Thơ, cho rằng: Giai đoạn 2015-2020, thành phố sẽ đẩy mạnh kêu gọi các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân ủng hộ xây dựng, bảo trì đường GTNT; đồng thời tích cực huy động nhân dân đóng góp cho xây dựng và bảo trì đường GTNT…

Theo ông Dương Hoài Nam, Giám đốc Sở GTVT tỉnh Cà Mau, địa phương có sông ngòi chằng chịt với chiều dài hơn 10.000km, giao thông đi lại bằng đường thủy, có trên 1.000 bến đò nên không đảm bảo an toàn. Hệ thống giao thông đường bộ cần xây dựng 4.000 cầu và 7.000km đường GTNT phục vụ đi lại của người dân. Do đó, tỉnh Cà Mau đã tích cực triển khai thực hiện đề án xây dựng 1.588 cầu trên địa bàn, kinh phí thực hiện 452 tỉ đồng. Đề án đã hoàn thành cơ bản đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân bằng đường bộ, hạn chế lưu thông qua đường thủy và góp phần phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh Cà Mau.

Theo ngành GTVT, đầu tư phát triển GTNT thời gian qua vẫn còn gặp nhiều khó khăn như: vốn thiếu rất lớn so với nhu cầu để hoàn thành các mục tiêu về tiêu chí GTNT trong Chương trình xây dựng nông thôn mới, ước tính kinh phí để hoàn thành các tiêu chí trên cần trên 200.000 tỉ đồng (trên 40.000 tỉ đồng/năm), chưa kể xây dựng cầu để kết nối các huyện, xã chưa có đến đến trung tâm. So với vốn đầu tư xây dựng đường, vốn dành cho bảo trì đường GTNT còn rất thấp và thiếu, giai đoạn 2010-2015 chỉ khoảng 5.437,5 tỉ đồng (bằng 3% vốn đầu tư xây dựng đường). Việc kêu gọi đầu tư theo hình thức BOT và các hình thức khác cho tư nhân đầu tư xây dựng, quản lý, khai thác giao thông ở đa số các địa phương còn chậm, rất nhiều nơi khó khăn về vốn; nhiều nơi có tiềm năng nhưng chưa thực thiện việc thu hút đầu tư. Quy hoạch phát triển giao thông còn hạn chế, kết nối với các loại hình vận tải khác, quy hoạch thoát nước và các quy hoạch khác chưa đồng bộ…

Điều chỉnh phù hợp đặc thù từng địa phương

Giai đoạn 2016-2020, ngành GTVT cả nước xác định mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu xây dựng, phát triển GTNT gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới; xây dựng và phát triển hệ thống đường GTNT đồng bộ, phù hợp với Chiến lược phát triển GTNT đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 gắn với việc thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. Đến năm 2020, hoàn thành 4 chỉ tiêu về nhựa hóa, bê tông xi măng hóa 100% đường xã, đường liên xã. Ngoài ra, hoàn thành ít nhất 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới, với 4 tiêu chí về GTNT và đạt tỷ lệ 70% số xã được cứng hóa đường trục thôn xóm theo Quyết định 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020, đến năm 2020 cũng sẽ hoàn thành giai đoạn II xây dựng hơn 3.900 cầu của Đề án xây dựng cầu dân sinh tại 50 tỉnh, thành trên cả nước.

Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng cho rằng: Bộ GTVT sẽ tiếp tục tham mưu cho Chính phủ xây dựng thể chế, chính sách về xây dựng GTNT; điều chỉnh quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng GTNT phù hợp đặc thù từng địa phương để các địa phương áp dụng. Bộ GTVT cũng đề nghị các bộ, ngành Trung ương tiếp tục quan tâm đến công tác xây dựng GTNT, phối hợp với ngành GTVT hỗ trợ các địa phương phát triển GTNT trong thời gian tới...

Tại Hội nghị tổng kết 5 năm công tác xây dựng, quản lý GTNT, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh nhấn mạnh: Xây dựng nông thôn mới nói chung và xây dựng GTNT nói riêng đã trở thành phong trào rộng khắp cả nước, rất sôi động và cả hệ thống chính trị đã vào cuộc, nhận thức của các bộ, người dân và xã hội đã được nâng lên. Sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, quyết liệt của các bộ ngành Trung ương và các địa phương; nhiều địa phương cũng đã có sáng kiến trong chỉ đạo và xây dựng mô hình, từ đó huy động được các nguồn lực hết sức to lớn đầu tư cho GTNT… Qua hội nghị này, các bộ ngành Trung ương, các cơ quan đoàn thể và các địa phương phải rút ra bài học để triển khai thực hiện tốt GTNT trong giai đoạn tới. Mục tiêu từ nay đến năm 2020 còn rất lớn, tiêu chí nông thôn mới về GTNT còn 25% số xã nữa mới đạt được 50% số xã đạt xã nông thôn mới. Hướng tới, quan trọng nhất là huy động các nguồn lực của Trung ương và địa phương đầu tư GTNT; các bộ ngành Trung ương cần tính toán để tăng thêm nguồn lực, lồng ghép vốn của các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn vốn khác (ODA, các nhà tài trợ…); cố gắng tăng cao gấp 2 lần so với giai đoạn 5 năm trước là tốt. Việc bố trí vốn ngân sách địa phương, các tỉnh, thành phải chủ động và chú ý đến từng vùng, ưu tiên cho các xã miền núi. Tích cực vận động dân vào cuộc xây dựng GTNT, tuy nhiên huy động dân đóng góp phải vừa sức dân, chú ý đến vùng nghèo và người nghèo, đối với vùng nghèo ngân sách là chủ yếu. Bộ Giao thông Vận tải hỗ trợ các địa phương về mặt kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ làm đường GTNT tốt hơn; chuẩn hóa các tiêu chuẩn…

Bài, ảnh: ANH KHOA