Các dự án luật được xem xét tại Kỳ họp Quốc hội thứ 2 là những bước cụ thể xây dựng một hệ thống pháp luật có chất lượng, ổn định, minh bạch nhưng đủ linh hoạt trước biến động nhanh của thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý, hoàn thiện cơ chế, chính sách đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Nhiều dự án luật được xem xét, sửa đổi lần này liên quan trực tiếp đến những lĩnh vực đang có sự thay đổi nhanh chóng dưới tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thể hiện yêu cầu đưa tinh thần đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật theo Nghị quyết 66-NQ/TW gắn với mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW.

Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật xác định pháp luật phải thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ cho phát triển; kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, bất cập, khơi thông các nguồn lực.

Trong khi đó, Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước. Việc sửa đổi các quy định pháp luật tại Kỳ họp thứ 2 hướng tới tạo lập môi trường pháp lý đồng bộ, minh bạch, có khả năng thích ứng với những mô hình phát triển mới.

Tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện các quy định pháp luật

Một trong những dự án luật đáng chú ý là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh tài sản trí tuệ ngày càng có vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc hoàn thiện quy định về sở hữu trí tuệ có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho khai thác, sử dụng các kết quả sáng tạo.

Đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi pháp luật phải theo kịp sự phát triển của công nghệ và các phương thức tạo lập giá trị mới. Việc rà soát, sửa đổi các quy định liên quan cần bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về khoa học, công nghệ, đầu tư, tài chính, qua đó hạn chế những khoảng trống, chồng chéo có thể phát sinh trong quá trình thực hiện.

Sáng 3/11/2026, Quốc hội thảo luận ở hội trường về 2 dự án luật: Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Theo đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi), Việt Nam là quốc gia có năng lực sáng tạo rất lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là các phát minh về giống cây trồng, giống lúa và nguồn gene.

Tuy nhiên, do thủ tục đăng ký bảo hộ còn phức tạp, thiếu ứng dụng công nghệ số theo thời gian thực nên hiệu quả bảo hộ chưa cao, khiến sức cạnh tranh của một số sản phẩm nông sản Việt Nam còn hạn chế so với các nước trong khu vực như của Thái Lan hay Malaysia. Do đó, việc bổ sung cơ chế quản trị số theo thời gian thực trong dự thảo luật sẽ tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn này, giúp các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân dễ dàng bảo hộ tài sản trí tuệ.

Dự thảo luật cũng hướng tới việc cân đối hài hòa giữa tuân thủ quốc tế về giống cây trồng với quyền tiếp cận thành tựu khoa học - công nghệ. Qua đó, giúp người nông dân và các nhóm yếu thế có cơ hội tiếp cận tri thức, tạo động lực tiếp tục đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Cùng với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, dự án Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử được xem xét tại Kỳ họp cho thấy yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động trên môi trường số ngày càng cấp thiết.

Dữ liệu là nguồn lực quan trọng trong quản lý nhà nước và phát triển kinh tế -xã hội. Tuy nhiên, để nguồn lực này được khai thác hiệu quả, cần có quy định rõ ràng về trách nhiệm quản lý, kết nối, chia sẻ, sử dụng và bảo vệ dữ liệu. Việc hoàn thiện pháp luật về an ninh dữ liệu cần vừa bảo đảm an toàn, an ninh, vừa tạo điều kiện cho khai thác, sử dụng dữ liệu hợp pháp, phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Đối với định danh và xác thực điện tử, yêu cầu đặt ra là tạo cơ sở pháp lý thống nhất, bảo đảm độ tin cậy trong các giao dịch điện tử, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng. Đây là những điều kiện quan trọng để thúc đẩy cung cấp dịch vụ công trực tuyến, phát triển các hoạt động kinh tế số và nâng cao hiệu quả quản trị.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết quy mô dữ liệu tại Việt Nam gia tăng nhanh trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất: năm 2025 ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, 5.230 cơ quan, doanh nghiệp bị tổn hại; phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu cá nhân trái phép với hơn 1,7 triệu bản ghi, trong đó có vụ chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản ghi thông tin khách hàng của một tổ chức tín dụng.

Nhiều hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng còn phụ thuộc tiêu chuẩn mật mã quốc tế Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ hoặc đặt tại nước ngoài; sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử làm phát sinh rủi ro an ninh mới, trong đó có nguy cơ dữ liệu đã mã hóa bị thu thập trái phép để chờ giải mã trong tương lai. Quy định về an ninh dữ liệu hiện nằm rải rác tại Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 và một số văn bản khác, chưa có quy định tập trung, thống nhất về bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo mức độ rủi ro và chế tài đủ sức răn đe. Nhiều quốc gia, khu vực (Trung Quốc, Singapore, Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ...) đã ban hành khung pháp luật riêng về an ninh dữ liệu, phân loại dữ liệu theo cấp độ rủi ro, là kinh nghiệm được tham khảo có chọn lọc cho dự thảo Luật.

Một lĩnh vực khác có liên quan trực tiếp đến năng lực phát triển của nền kinh tế là năng lượng. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực được đặt trong yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành và phát triển ngành điện, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Việc bảo đảm nguồn cung điện ổn định, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống và tạo điều kiện huy động các nguồn lực đầu tư có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế. Đặc biệt, sự phát triển của các ngành công nghệ cao, hạ tầng số và các trung tâm dữ liệu đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về năng lượng. Vì vậy, hoàn thiện pháp luật về điện lực cũng là một phần trong việc tạo lập điều kiện hạ tầng cho thực hiện các mục tiêu phát triển mới.

Những dự án luật trên cho thấy phạm vi cải cách thể chế ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển thực tiễn. Từ bảo hộ tài sản trí tuệ, quản trị dữ liệu, xác thực giao dịch điện tử đến bảo đảm hạ tầng năng lượng, các quy định pháp luật đều cần được rà soát để vừa bảo đảm quản lý nhà nước, vừa tạo không gian cho hoạt động sáng tạo và đầu tư.

Chất lượng cải cách được đo bằng hiệu quả thực thi

Tinh thần đổi mới theo Nghị quyết 66 thể hiện ở việc khắc phục những bất cập đang tồn tại, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình thể chế hóa Nghị quyết 57, khi những lĩnh vực phát triển nhanh như công nghệ số, dữ liệu và đổi mới sáng tạo đòi hỏi hệ thống pháp luật phải có khả năng thích ứng.

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, yêu cầu đặt ra đối với các dự án luật là phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời giải quyết đúng những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Thực tiễn cho thấy, một chính sách dù có mục tiêu đúng nhưng nếu thiếu hướng dẫn cụ thể, quy trình thực hiện phức tạp hoặc trách nhiệm giữa các cơ quan chưa rõ ràng thì vẫn có thể tạo ra độ trễ trong tổ chức thực hiện. Vì vậy, cùng với hoàn thiện quy định ở cấp luật, cần chú trọng tiến độ ban hành văn bản hướng dẫn, điều kiện bảo đảm thực thi và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Tại phiên chất vấn ngày 12/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung hoàn thành việc xử lý các văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung, thay thế; khẩn trương chuẩn hóa các quy định về quy chuẩn, định mức, khoán chi và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc xử lý những điểm nghẽn trong kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu.

Những yêu cầu này cho thấy hoàn thiện thể chế cần được triển khai đồng bộ từ xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện, tránh tình trạng luật đã ban hành nhưng các điều kiện cần thiết để triển khai vẫn chưa đầy đủ.

Các dự án luật được xem xét tại Kỳ họp thứ 2 là những bước cụ thể nhằm xây dựng một hệ thống pháp luật có chất lượng, ổn định, minh bạch nhưng đủ linh hoạt trước những biến động nhanh của thực tiễn. Hiệu quả cải cách sẽ được thể hiện khi những quy định mới thực sự tháo gỡ rào cản, giảm chi phí, khơi thông nguồn lực và tạo điều kiện để các động lực phát triển mới được hình thành, phát huy trong đời sống kinh tế-xã hội.

Theo TTXVN/Vietnam+