Việc đầu tư xây dựng hệ thống kho tồn trữ, bảo quản lúa gạo đạt quy chuẩn là vấn đề hết sức cấp bách để giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. UBND TP Cần Thơ đã phê duyệt "Đề án xây dựng hệ thống kho chứa lúa trên địa bàn TP Cần Thơ" có tổng tích lượng đủ khả năng dự trữ lúa gạo trong vòng 6 tháng, giúp doanh nghiệp (DN) chủ động nguồn hàng, ký kết hợp đồng xuất khẩu. Theo các ngành chức năng và DN, để triển khai Đề án thuận lợi, cần quy hoạch hợp lý hệ thống kho chứa, tạo cơ chế thoáng về vốn cho DN.

Nâng cao năng lực tồn trữ lúa

Hằng năm, TP Cần Thơ nỗ lực giữ vững sản lượng lúa hàng hóa đạt trên 1 triệu tấn, trong đó, lúa chất lượng cao và lúa thơm đặc sản chiếm trên 80% sản lượng. Để phục vụ cho khâu bảo quản sau thu hoạch, trên địa bàn hiện có 276 cơ sở xay xát, tổng công suất 5.260 tấn/ngày, giải quyết 100% nhu cầu chế biến gạo của thành phố. Tích lượng kho chứa lúa gạo của các DN trên địa bàn thành phố khoảng 536.957 tấn/năm. Theo bà Nguyễn Thị Kiều, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT thành phố, những năm qua, việc thiếu kho chứa lúa gạo khiến giá gạo Việt Nam luôn thấp hơn so với gạo cùng loại của các nước trên thị trường thế giới. Hoặc khi giá gạo thế giới tăng cao, DN trong nước lại không có gạo tích trữ sẵn để bán ra. Vì thế, việc xây kho chứa lúa là yêu cầu bắt buộc với DN theo Nghị định số 109/2010/NĐ-CP ngày 4-11-2010 của Chính phủ "Về kinh doanh xuất khẩu gạo". Theo Nghị định 109, các DN muốn xuất khẩu gạo phải có hệ thống kho chứa chuyên dùng đạt chuẩn tối thiểu từ 5.000 tấn thóc và có ít nhất 1 cơ sở xay xát với công suất tối thiểu 10 tấn thóc/giờ và phù hợp quy chuẩn của Bộ NN&PTNT ban hành; đồng thời thương nhân phải được Bộ Công thương cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

DN xuất khẩu gạo cần tiếp cận vốn trung và dài hạn để đầu tư nhà máy chế biến và kho chứa. Trong ảnh: Dây chuyền chế biến gạo xuất khẩu ở Công ty TNHH Trung An.

Với việc đầu tư hệ thống kho chứa, DN sẽ chủ động trong khâu thu mua lượng lúa tồn trữ trong dân, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Theo bà Nguyễn Thị Kiều, lúa gạo đã được xem là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và DN xuất khẩu buộc phải chứng minh có hệ thống kho chứa hiện đại trong quá trình ký kết hợp đồng thương mại. Để hỗ trợ cho các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo, thành phố đang triển khai "Đề án xây dựng hệ thống kho chứa lúa trên địa bàn TP Cần Thơ", tổng nhu cầu vốn đầu tư xây kho chứa là 672,25 tỉ đồng. Trong đó, đầu tư xây mới là 627,25 tỉ đồng/241.250 tấn kho và nâng cấp, cải tạo là 45 tỉ đồng/90.000 tấn kho. Một số kết quả nghiên cứu của ngành nông nghiệp đã chứng minh việc xây dựng hệ thống kho chứa đồng bộ, hiện đại, đạt tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ góp phần làm giảm tổn thất trong khâu tồn trữ, bảo quản gần 2,1% (tương ứng trên 27.000 tấn lúa- trị giá khoảng 135 tỉ đồng/năm).

Theo Sở Công thương TP Cần Thơ, đến cuối tháng 10-2013, TP Cần Thơ có 25 thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo được Bộ Công Thương cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo với thời hạn 5 năm theo Nghị định 109. Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An, quận Thốt Nốt, cho biết: "Thị trường xuất khẩu của công ty tập trung chủ yếu ở Malaysia, Indonesia, Philippines, Trung Quốc, Singapore… Thời gian qua, công ty đã chú trọng đầu tư cơ sở hạ tầng để phục vụ nhu cầu chế biến, xuất khẩu và tồn trữ lúa gạo nhằm đảm bảo chất lượng và giá trị sản phẩm. Công ty đang có kế hoạch xây dựng thêm kho chứa và nhà máy chế biến ở huyện Cờ Đỏ và huyện Vĩnh Thạnh để phục vụ cho vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao mà công ty xây dựng thông qua việc liên kết bao tiêu cho các cánh đồng mẫu lớn". Theo phản ánh của một số DN kinh doanh ngành gạo, để đầu tư hệ thống kho chứa đạt chuẩn, DN tốn khá nhiều chi phí, vốn đầu tư lớn, nhưng ngân hàng cho vay không đáp ứng nhu cầu của DN.

Cần chính sách vốn phù hợp

Thành phố xác định sẽ chú trọng hỗ trợ DN đầu tư hệ thống nhà máy chế biến và kho chứa ở các địa bàn sản xuất lúa tập trung như: Thốt Nốt, Vĩnh Thạnh, Cờ Đỏ, Thới Lai. Tuy nhiên, các DN tham gia "Đề án xây dựng hệ thống kho chứa lúa trên địa bàn TP Cần Thơ" phải đảm bảo vị trí xây dựng kho chứa lúa phù hợp với quy hoạch xây dựng của thành phố. Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An, cho biết: Công ty đang có nhu cầu tiếp cận vốn trung và dài hạn để đầu tư xây dựng kho chứa lúa diện tích 75.000m2 và dây chuyền máy sấy lúa, máy xay xát chế biến lúa với tổng vốn đầu tư 581 tỉ đồng. Đầu tư kho chứa và nhà máy chế biến tại địa bàn thu mua sẽ giúp DN tiết kiệm chi phí vận chuyển, chủ động hơn trong khâu thu mua và giúp nông dân yên tâm về đầu ra. Nguồn vốn phục vụ sản xuất của DN luôn được các ngân hàng thương mại đáp ứng kịp thời, nhưng nguồn vốn để đầu tư dài hạn cho cơ sở hạ tầng vẫn còn khó tiếp cận. DN cần sự hỗ trợ từ chính sách của địa phương, ngân hàng để đầu tư kho, góp phần nâng chuỗi giá trị hạt gạo.

Theo các DN xuất khẩu gạo trên địa bàn TP Cần Thơ, thị trường xuất khẩu ngày càng cạnh tranh khốc liệt, khách hàng chú trọng đến chất lượng sản phẩm và tính chuyên nghiệp trong quá trình đàm phán hợp đồng. Nếu DN có sẵn nguồn cung sẽ chủ động đàm phán giá với đối tác về giá cả, thời gian giao hàng. Tuy nhiên, DN vẫn khó tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn với lãi suất thấp để đầu tư cơ sở hạ tầng. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của DN, nông dân trồng lúa cũng thiệt thòi. Các DN xuất khẩu gạo đang mong muốn được tiếp cận nguồn vốn vay trung và dài hạn từ nguồn Quỹ phát triển của TP Cần Thơ với lãi suất thấp. DN mong lãnh đạo thành phố kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Cần Thơ chỉ đạo các Ngân hàng thương mại tạo điều kiện cho thương nhân vay bằng nguồn USD với lãi suất ưu đãi để đầu tư kho chứa, thiết bị máy móc. Đồng thời, hỗ trợ thương nhân mua hoặc thuê đất với giá ưu đãi xây kho chứa, lò sấy tại vùng nguyên liệu mà thương nhân liên kết bao tiêu và đảm bảo các điều kiện thuận lợi giao thông thủy, bộ.

Theo ông Nguyễn Minh Toại, Giám đốc Sở Công thương TP Cần Thơ, Chính phủ cần có cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ cho các DN tham gia liên kết bao tiêu sản phẩm trong cánh đồng lớn. Chính phủ và ngân hàng Nhà nước có thể nghiên cứu hỗ trợ DN tiếp cận vốn với lãi suất ưu đãi để đầu tư kho tàng, nhà máy xay xát chế biến, dây chuyền thiết bị sấy lúa tại vùng nguyên liệu bao tiêu. Nếu tháo được nút thắt vốn trung hạn với cơ chế tiếp cận vốn thông thoáng, lãi suất hợp lý thì DN mới yên tâm đầu tư lâu dài.

Bài, ảnh: MINH HUYỀN