Tiêu chảy là bệnh lý phổ biến ở cả trẻ em và người lớn. Theo số liệu thống kê của Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ, bệnh này luôn đứng ở vị trí hàng đầu về số người mắc. 11 tháng đầu năm 2008, các cơ sở y tế của TP Cần Thơ ghi nhận 18.685 ca tiêu chảy, tăng khoảng 600 ca so với cùng kỳ năm 2007. Trong khi đó, đây là bệnh hoàn toàn có thể phòng tránh.

Tiêu chảy là tình trạng đi tiêu nhiều lần hơn bình thường (trên 3 lần/ ngày) và phân lỏng hơn bình thường. Có thể tạm chia tiêu chảy ra thành 2 loại: tiêu chảy do nhiễm trùng và tiêu chảy không do nhiễm trùng.

Tiêu chảy không do nhiễm trùng thường xảy ra ở trẻ nhỏ. Bộ máy tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện nên các thay đổi về số lượng thức ăn hay chất lượng thức ăn đều có thể gây tiêu chảy. Thuốc men, độc tố, tình trạng viêm ruột... cũng có thể là những nguyên nhân gây tiêu chảy không do nhiễm trùng. Nếu tiêu chảy do độc tố như ăn phải nấm độc, cá nóc, trái khóm nhiễm nấm Candida albican... thì ngoài tiêu chảy còn có nôn ói và triệu chứng thần kinh đi kèm như tê da, co giật tới hôn mê và tử vong tức thời, tùy tình trạng nhiễm độc.

Về độ nguy hiểm, cần lưu ý đến tiêu chảy nhiễm trùng ở trẻ em và tiêu chảy do tả ở cả trẻ em lẫn người lớn vì tả là bệnh cấp tính, xảy ra ồ ạt, nếu không bù nước và điện giải kịp thời, bệnh nhân sẽ tử vong. Bệnh tả còn nguy hiểm ở chỗ có thể lây lan rất mau trong cộng đồng, trong gia đình. Rất khó dập dịch tả vì vi khuẩn tả ẩn nấp dài ngày ở các loài rau thủy sinh, các loài nhuyễn thể nghêu, ốc... Tiêu chảy ở trẻ em nếu không nguy hiểm đến tính mạng thì cũng ảnh hưởng đến sức phát triển của trẻ do cơ thể còn yếu ớt. Trẻ em 1-2 tuổi thường mắc tiêu chảy và viêm phổi dây dưa, kéo dài. Thường trẻ bị viêm phổi trước rồi đưa đến tiêu chảy do suy kiệt hoặc do dùng kháng sinh; hoặc ngược lại, bị tiêu chảy trước rồi viêm phổi sau. Hai bệnh này cứ nối tiếp nhau gây ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe.

Trẻ em mắc bệnh tiêu chảy được điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ. Ảnh: K.LOAN

Tiêu chảy do nhiễm trùng có đường truyền “kinh điển” là “phân-miệng”: vi khuẩn của người bệnh thải qua đường phân ra ngoài môi trường, rơi vào hệ thống nước bề mặt (ao, hồ, sông, nước giếng) rồi gây bệnh cho người khác khi uống nước không qua đun nấu hoặc dùng nước đó rửa rau ăn sống. Một số nơi dùng phân người bón rau làm lây lan rất mau bệnh tiêu chảy do tả. Sự lây lan sẽ tăng đến mức độ khó kiểm soát nếu đó là phẩy khuẩn tả.

Cần đến ngay các cơ sở y tế trong những trường hợp sau:

+ Tiêu chảy ở trẻ em với số lượng đi tiêu mỗi lần rất nhiều hoặc đi nhiều lần trong ngày, hoặc phân có máu.

+ Tiêu chảy ra phân nước ồ ạt, phân toàn nước hoặc lợn cợn, mùi tanh, thường không sốt là dấu hiệu của bệnh tả, nhất là trong địa phương đang có dịch tả (do ngành y tế thông báo).

+ Tiêu chảy cấp đối với bệnh nhân có sẵn một bệnh lý mãn tính như loét đại tràng.

+ Tiêu chảy kéo dài, dây dưa trên 2 tuần.

Nói chung, tất cả trường hợp tiêu chảy làm mất nước nặng đều phải đi bệnh viện. Trong trường hợp này, sẽ thấy người bệnh khô môi, khô da, véo da lên tạo thành nếp nhăn lâu mới trở lại bình thường; ở trẻ em thì li bì, dễ lầm tưởng là buồn ngủ.

Để phòng bệnh tiêu chảy, cần:

+ Ăn chín, uống chín.

+ Rửa rau kỹ dưới vòi nước hoặc với nhiều nước sạch. Ở trong vùng đang có dịch tả thì không nên uống trà đá ngoài quán, ăn rau sống hoặc các món ăn có kèm rau sống.

+ Nên tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng: sau khi đi tiêu, sau khi tiếp xúc với chất bẩn, trước khi ăn...

+ Rửa bình sữa: sữa rất dễ bị vi khuẩn tấn công, trong khi bình sữa có nhiều ngóc ngách khó rửa kỹ; vì vậy, nhiều trẻ em bị tiêu chảy do bình sữa rửa không sạch. Nên tránh mua loại bình sữa hình dạng phức tạp. Nếu chưa chắc chắn rửa kỹ bình sữa thì nên luộc bình sữa và núm bình, nắp... bằng nước sôi.

+ Xây dựng tập quán đi tiêu đúng nơi qui định. Bỏ thói quen dùng phân người bón lên rau.

+ Không ăn thịt cá nóc độc; không ăn phủ tạng cóc nhất là gan và trứng; không ăn nấm lạ mọc hoang trong vườn.

+ Nên trữ sẵn 5 gói ORS (Oresol) ở nhà để phòng khi tiêu chảy. Lưu ý pha đúng theo chỉ dẫn trên bao bì, thuốc mới có hiệu quả.

Bác sĩ DƯƠNG PHƯỚC LONG
(Trung tâm Y tế Dự phòng TP Cần Thơ)