Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, năm 2014 kinh tế ĐBSCL sẽ tiếp nối những khó khăn của năm 2013. Ngoài vấn đề vốn, doanh nghiệp (DN) còn đối mặt với thiên tai, dịch bệnh; giá nguyên liệu đầu vào tăng; cạnh tranh ngày càng gay gắt…Trước tình hình này, vấn đề tái cơ cấu, thay đổi mô hình tăng trưởng để DN vượt qua khó khăn, thích ứng với tình hình mới, từ đó duy trì và phát triển sản xuất được đặt ra bức thiết hơn bao giờ hết...

Đương đầu khó khăn

Theo các chuyên gia, kinh tế năm 2014 dự báo tiếp tục khó khăn, DN cần linh hoạt trong chiến lược sản xuất, kinh doanh để thích ứng với tình hình mới. Ảnh: Hoạt động sản xuất của Công ty Thép Tây Đô, Khu công nghiệp Trà Nóc 1, TP Cần Thơ.

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh Cần Thơ (VCCI Cần Thơ), ĐBSCL là khu vực năng động, có nhiều DN tư nhân hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chế biến. Năm 2012, toàn vùng có 42.852 DN, trong đó, có 264 DN nhà nước (0,6%), 516 DN FDI (1,2%) và còn lại là DN tư nhân. Đó là chưa kể hoạt động của hàng triệu hộ kinh doanh không đăng ký thành lập DN. Tuy nhiên, khó khăn trong tiếp cận vốn là thiệt thòi lớn của DN trong vùng. Giai đoạn 2001-2012, mức dư nợ tính trên đầu người ở ĐBSCL chỉ bằng 50% so với bình quân cả nước. Ngoại trừ TP Cần Thơ, các địa phương khác tỷ lệ này còn thấp hơn rất nhiều. Chẳng hạn, Bến Tre và Tiền Giang dư nợ tín dụng chỉ chiếm khoảng 30% so với bình quân chung cả nước. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, nợ xấu chưa được giải quyết, các DN mất lòng tin với nhau, phương thức phân loại nợ của các ngân hàng là nguyên nhân chính làm cho DN khó tiếp cận nguồn vốn vay.

Những năm gần đây, 2 sản phẩm xuất khẩu chủ lực của vùng là gạo và thủy sản luôn phải đương đầu với nhiều rủi ro, thách thức. Trong khi các DN xuất khẩu gạo phải cạnh tranh khốc liệt với gạo của Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan; giá xuất khẩu thấp…, thì những khó khăn triền miên của ngành thủy sản khiến DN khó tiếp cận vốn vay, không dám mở rộng sản xuất kinh doanh. Một số DN “vội vàng” trong ký kết hợp đồng dẫn đến bán rẻ, thua lỗ, nguy cơ phá sản cao… Ông Trần Văn Hài, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thủy sản Phát Tiến (tỉnh Đồng Tháp), bày tỏ: “Cho đến nay, sự liên kết trong chuỗi ngành hàng cá tra vẫn còn hết sức lỏng lẻo, tác nhân tham gia chuỗi chưa quan tâm đến lợi ích chung. Các chính sách hỗ trợ từ phía Chính phủ chưa thực sự hữu hiệu để làm nền tảng ổn định và thúc đẩy cho sự phát triển bền vững. Chúng ta đã thành lập Hiệp hội ngành nghề nhưng tiếng nói chưa đủ mạnh; Nghị định về cá tra vẫn chưa được ban hành... Bên cạnh đó, nợ xấu ngành thủy sản phát sinh quá nhanh làm cho các ngân hàng dè dặt hơn trong việc “bơm vốn” đối với ngành cá tra”.

Tại buổi họp mặt hội viên với chủ đề: “Tình hình kinh tế 2014, những thách thức và cơ hội đối với DN ĐBSCL” do VCCI Cần Thơ tổ chức, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế cao cấp, nhận định: Nông nghiệp là thế mạnh của Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng nhưng hiện tại đang trong thế “5 ăn, 5 thua”. Điển hình như ngành chăn nuôi có 3 đối tượng đang nguy cấp: heo, bò và gà. Bởi chăn nuôi gà quy mô nhỏ, kể cả gà thịt và gà đẻ trứng khó có khả năng cạnh tranh với gà ngoại nhập. Ngành chăn nuôi heo, mặc dù Việt Nam có ưu thế sản xuất nội địa vì người tiêu dùng có thói quen mua thịt tươi. Song, xu hướng tiêu dùng này sẽ nhanh chóng thay đổi trong thời gian tới và người dân chuyển dần sang sử dụng thịt đông lạnh. Trong khi ngành chăn nuôi heo, gà đứng trước nguy cơ thua lỗ thì chăn nuôi bò thịt và bò sữa cũng chịu nhiều áp lực nặng nề… “Những khó khăn khách quan đã làm bộc lộ yếu kém chủ quan của các DN. Đó là thiếu tính chuyên nghiệp, năng lực quản trị kém (quản lý nhân sự, tài chính; ký kết hợp đồng với đối tác…); chưa quan tâm nhiều đến việc nghiên cứu thị trường; chưa chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Một số DN muốn giàu nhanh, làm ăn chụp giật; vay vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn nên rủi ro rất cao… Để vượt qua khủng hoảng, khắc phục khó khăn hiện tại, bản thân DN phải tái cấu trúc, phải đổi mới…”- Tiến sĩ Lê Đăng Doanh đúc kết.

Và yêu cầu đổi mới

Để gỡ nút thắt về vốn, bà Nguyễn Thị Thương Linh, Tổng thư ký Hội đồng Hiệp hội DN ĐBSCL, cho rằng, DN chú trọng quản lý dòng tiền, nâng cao mức thanh khoản; phối hợp quản lý tốt chi phí sản xuất; thường xuyên cập nhật các chính sách, thông tư để tranh thủ sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Về phía Chính phủ cần có chính sách vĩ mô ổn định, nhanh chóng sửa đổi, bổ sung những bất cập về chính sách theo hướng có lợi cho DN. Đồng thời, triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý nợ xấu, rà soát phân loại nợ, cơ cấu lại các kỳ hạn trả nợ, tạo điều kiện cho DN tiếp cận vốn, duy trì và mở rộng kinh doanh; đặc biệt có chính sách tín dụng ưu tiên đối với DN hoạt động trong lĩnh vực nông, thủy sản. Ngoài ra, theo bà Nguyễn Thị Thương Linh, DN cũng cần coi giai đoạn khó khăn hiện nay là dịp để tái cấu trúc DN, nâng cao năng lực quản trị, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực…

Ông Ngô Thanh Lâm, Giám đốc Quan hệ công chúng, Công ty Cổ phần Xi măng Tây Đô, cho biết: “Năm 2014 và những năm tiếp theo, ngoài tận dụng những ưu thế có sẵn về thương hiệu, xi măng Tây Đô thường xuyên cải tiến công nghệ, thiết bị; khai thác tối đa công suất các máy nghiền hiện hữu; áp dụng và tích hợp cùng lúc 5 hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế vào sản xuất kinh doanh (ISO 9001:2000, ISO/IEC 17025:2005, ISO 14001:2004, SA 8000, OHSAS 18001) nhằm tạo ra sản phẩm chất lượng cao và ổn định, thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Ngoài ra, công ty sẽ thực hiện chương trình tiết kiệm điện toàn diện để hạ giá thành sản phẩm. Đây là một trong những yếu tố then chốt để đảm bảo mục tiêu lợi nhuận đề ra và quá trình phát triển bền vững của công ty”. Theo ông Trần Văn Hài, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thủy sản Phát Tiến, năm 2014, công ty phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng từ 20% trở lên. Tuy nhiên, để được mục tiêu này, ngành cá tra cần chính sách tái cơ cấu ngành toàn diện từ khâu quy hoạch, nuôi trồng, chế biến…

Theo Tiến sĩ Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI Cần Thơ, kinh tế ĐBSCL đang có sự thay đổi cấu trúc theo hướng giảm khu vực 1 và tăng khu vực 2, khu vực 3. Bên cạnh nông nghiệp, ĐBSCL còn có thế mạnh về vị trí địa lý, kinh tế biển, năng lượng… Vì vậy, các DN trong vùng nên đầu tư khai thác các tiềm năng này. Ngoài tập trung chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, ngành chức năng cần tích cực hỗ trợ khu vực DN nhỏ, hộ kinh doanh cá thể… Bởi đây là lực lượng đóng góp không nhỏ cho sự tăng trưởng kinh tế của toàn vùng. Một số DN kiến nghị Chính phủ cần có chính sách khuyến khích, thu hút đầu tư nước ngoài vào ĐBSCL; tăng đầu tư công cho cơ sở hạ tầng của vùng, đặc biệt là hạ tầng giao thông. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác và quy hoạch các lĩnh vực ưu tiên, phát triển công nghiệp gắn kết với vùng nguyên liệu; hoàn thiện môi trường kinh doanh, tạo hành lang pháp lý thông thoáng... Nếu các vấn đề nêu trên được quan tâm đúng mức, cùng với những giải pháp đồng bộ, kịp thời thì những khó khăn của kinh tế ĐBSCL từng bước được giải quyết, qua đó thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc DN trong vùng...

Bài, ảnh: MỸ THANH