Từ đầu năm 2012 đến nay, nền kinh tế vĩ mô vẫn tiếp tục khó và tiềm ẩn những rủi ro. Doanh nghiệp (DN) co cụm sản xuất vì thiếu vốn, thị trường tiêu thụ thu hẹp và tình trạng DN phá sản, giải thể đã diễn ra đều khắp cả nước. Tại TP Cần Thơ cũng khá nhiều DN đang cần được giải cứu để qua cơn khó.

DN và những nỗi lo

Sản xuất, chế biến gạo xuất khẩu tại Công ty TNHH Trung An. Ảnh: M. HUYỀN

Trong quý I/2012, theo báo cáo của Sở Công thương TP Cần Thơ, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của DN trên địa bàn đạt giá trị 98,75 triệu USD, chiếm gần 37,6% trong tổng kim ngạch xuất khẩu thành phố. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu chỉ tăng 2,6% so với cùng kỳ, trong khi chi phí sản xuất tăng, nhu cầu thị trường thấp, DN khó ký hợp đồng mới, cộng thêm lãi suất cho vay trong nước đang ở mức cao đã tác động rất lớn đến lợi nhuận của DN. DN chế biến tôm xuất khẩu thì gặp khó về nguồn nguyên liệu, do nguồn cung hạn chế, giá cao. Các DN chế biến cá tra xuất khẩu đang giãn tiến độ thu mua cá tra nguyên liệu. Hệ lụy là người nuôi tôm, cá tra ở TP Cần Thơ, các địa phương ĐBSCL gánh chịu rất nhiều thiệt thòi.

Theo tính toán của một DN xuất khẩu thủy sản ở Khu công nghiệp Trà Nóc 2, TP Cần Thơ, các cảng trên địa bàn thành phố luồng bị bồi lắng, tàu tải trọng lớn không vào được và dịch vụ hậu cần tại cảng không phát triển... nên DN phải gánh thêm chi phí vận chuyển lên cảng TP HCM, mỗi 1 container thủy sản, DN tốn trên 10 triệu đồng. Đó là chưa kể các khoản chi phí khác (chi phí kiểm định chất lượng, bao bì đóng gói...) đều tăng gấp đôi so với trước. Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), chi phí bao bì PE để đóng gói hàng xuất khẩu khoảng 0,1USD/kg, tính thêm thuế môi trường (kể từ ngày 1-1-2012) thì chi phí này tăng gấp 2 lần. Nhiều DN qui mô trung bình trở lên phải trả mức phí kiểm nghiệm chất lượng cho Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và thủy sản từ 1-4 tỉ đồng (tùy qui mô) và cũng ngần ấy chi phí đối với hoạt động tự kiểm của DN.

Còn lĩnh vực chế biến, xuất khẩu gạo, tình hình xuất khẩu 2 tháng đầu năm không thuận lợi, trong khi lượng lúa gạo tồn trong dân còn khá lớn. Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An, TP Cần Thơ, cho biết: “Hiện giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đã giảm (60-70USD/tấn) và tương đương giá gạo của các nước Ấn Độ, Myanmar, Pakistan, nên đầu ra khá thuận lợi. Tuy nhiên, giá đầu ra được điều chỉnh phù hợp với giá thị trường thế giới thì giá đầu vào vẫn khá cao gây khó khăn đối với DN. Trong khi DN phải đảm bảo thu mua cho nông dân lời không dưới 30%, còn gánh các chi phí phát sinh của lãi suất ngân hàng trong quá trình từ thu mua, chế biến, tồn trữ đến xuất khẩu”. Ông Bình cho rằng lãi suất cao tiềm ẩn khá nhiều rủi ro khiến DN khó có thể tái đầu tư, sản xuất, mở rộng quy mô hay tập trung phát triển theo chiều sâu.

Có thể thấy những khó khăn mà DN đang gặp phải đã và đang tác động đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, thu ngân sách, giải quyết việc làm cho người lao động của địa phương.

Tiếp sức cho doanh nghiệp

Theo thống kê của ngành công thương thành phố, quý I/2012, giá trị sản xuất công nghiệp của DN trên địa bàn chỉ tăng 1,9% so cùng kỳ (giá so sánh năm 2010), kim ngạch xuất khẩu giảm 4,2% so với cùng kỳ. Đây là những tín hiệu cho thấy “sức khỏe” của các DN đang có vấn đề. Tại cuộc họp với các cơ quan báo, đài ngày 4-4, lý giải nguyên nhân thu ngân sách trên địa bàn thành phố quý I/2012 giảm 13,1% so cùng kỳ, ông Lê Tấn Nẫm, Cục phó Cục thuế TP Cần Thơ cho biết do tình trạng ngưng hoạt động, giải thể DN tác động đến nguồn thu. Trong quý I/2012 thành phố có 148 DN ngưng hoạt động, 91 DN giải thể...

Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An, nói: “Hạn mức tín dụng cấp cho các DN khá hạn hẹp cũng là rào cản để DN phát triển. Khi DN trình hồ sơ vay vốn, ngân hàng xét duyệt chậm, hạn mức tín dụng thấp ít nhiều ảnh hưởng đến quá trình thu mua nguyên liệu, tiến độ thực hiện các hợp đồng đã ký kết với đối tác. Trong khi đầu ra tương đối ổn định, các đơn hàng ký kết rất khả quan thì DN lại vướng ở khâu vốn để thu mua tạm trữ, đầu tư kho bãi, nhà xưởng, hiện đại hóa công nghệ chế biến”. Năm 2011, doanh số công ty tăng lên 1.500 tỉ đồng, kim ngạch xuất khẩu 59 triệu USD. Sang năm 2012, căn cứ vào tình hình thực tế, công ty đề ra mục tiêu doanh số là 2.000 tỉ đồng, kim ngạch xuất khẩu phấn đấu đạt 80 triệu USD. Tuy nhiên, các ngân hàng vẫn giữ hạn mức tín dụng cũ khiến DN thiếu vốn đầu tư nên các kế hoạch kinh doanh chưa thể đạt như mong muốn.

Lãi suất cho vay, hạn mức tín dụng và nhiều chi phí khác đang là bài toán thách thức sự phát triển của DN. Nhiều ý kiến cho rằng, để vượt khó, ngoài sự tiếp sức của nhà nước, DN phải tự thân nỗ lực. Theo ông Hồ Minh Khải, Giám đốc Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, vụ đông xuân 2011-2012, công ty không đợi đến ngày 15-3 mới thu mua mà đã tiến hành thu mua cho nông dân ngay từ ngày 20-2. Việc tiếp cận vốn ngân hàng của công ty tương đối thuận lợi là nhờ chính sách ưu tiên tín dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, xuất khẩu, với lãi suất bình quân 15-15,5%/ năm. Ngoài ra, một số ngân hàng cũng dành nguồn vốn ưu tiên cho các công ty xuất khẩu có thu ngoại tệ về cung ứng lại cho ngân hàng. Với vùng nguyên liệu lúa hàng hóa chất lượng cao, ổn định và khách hàng lâu năm nên tình hình tiêu thụ của công ty rất thuận lợi. Hiện nay, công ty có 2 phương thức tiêu thụ: Một là, liên kết với một số công ty lớn (Công ty TNHH MTV Bình Tây, Công ty Lương thực Vĩnh Long, Công ty Lương thực Hậu Giang) cung cấp gạo lứt để các công ty gia công, lau bóng và xuất khẩu. Hai là, công ty hợp đồng xuất khẩu trực tiếp qua 2 thị trường truyền thống Cộng hòa Liên Bang Đức và Hồng Công. Trung bình mỗi tháng công ty xuất khẩu trực tiếp sang 2 thị trường này khoảng 10 container, tương đương 200 tấn.

Còn theo tính toán của VASEP, để đạt kim ngạch xuất khẩu riêng mặt hàng cá tra 2 tỉ USD, tôm 2,5 tỉ USD khi có biện pháp hỗ trợ và giải tỏa kịp thời về vốn của ngân hàng, chính sách kiểm soát an toàn thực phẩm thủy sản xuất khẩu và giải pháp con giống. DN đang cần được giải cứu để qua giai đoạn khó khăn, ổn định sản xuất, góp phần tăng trưởng kinh tế, giải quyết an sinh xã hội.

GIA BẢO - MINH HUYỀN