Ngày 10-6-2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 899/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triền bền vững.

Tuy nhiên, theo tôi, cần xem xét những "khoảng trống" của đề án này. Cụ thể: Đề án không có phần đánh giá hiện trạng và cũng không có phần tổng kết, phân tích các nguyên nhân, từ bên ngoài và từ bên trong, của những thành tựu và của những tồn tại, bất cập yếu kém. Không có công đoạn này, tôi e rằng tái cơ cấu nông nghiệp sẽ chông chênh, nguy cơ rơi vào vết xe cũ là rất lớn. Nông nghiệp là một lĩnh vực của nền kinh tế nhưng đề án thiếu hẳn phân tích tác động giữa tái cơ cấu nông nghiệp với các lĩnh vực khác. Điều này thể hiện sự tiếp cận tái cơ cấu thiếu tính hệ thống và biện chứng, chứa đựng mầm mống sự đứt đoạn của các chuỗi giá trị có liên quan đến nông nghiệp. Tái cơ cấu phải được đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nếu không, phiến diện và rất dễ bị tổn thương….

Tiến trình hội nhập, đặc biệt khi Việt Nam kết thúc ký kết các hiệp định thương mại tự do với các nước, thách thức của nền nông nghiệp rất lớn. Việc tiêu thụ các mặt hàng nông sản sẽ còn khó khăn hơn do phải cạnh tranh với các nước có nền nông nghiệp tiến tiến.

Nông nghiệp, nông dân vùng ĐBSCL sẽ chịu tổn thương, chịu rủi ro nhiều nhất nhưng bảo vệ như thế nào? Câu hỏi cần được các nhà chuyên môn, các nhà hoạch định chính sách, đặc biệt là các Đại biểu Quốc hội…sớm có đề xuất những giải pháp thỏa đáng để giảm thiểu những tổn thất cho người nông dân. Trong đó, vấn đề làm thế nào để tiêu thụ nông sản là một bài toán cần nhanh chóng tìm lời giải. Muốn vậy, phải đưa người nông dân trở thành một mắt xích, một bộ phận cấu thành của chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp. Trên cơ sở đó cân đối sản xuất số lượng, tiêu chuẩn… theo thị trường cần, đảm bảo đầu ra, đảm bảo cân bằng lợi ích trong toàn chuỗi giá trị.

Giải pháp cốt lõi trong quy hoạch lại sản xuất theo yêu cầu thị trường là liên kết ngang (tổ nhóm sản xuât, câu lạc bộ sản xuất, tổ hợp tác, hợp tác xã) và liên kết dọc (giữa công ty cung cấp đầu vào và các liên kết ngang, giữa các liên kết ngang và công ty tiêu thụ). Các liên kết này sẽ mang lại kết quả chi phí toàn chuỗi thấp (nông dân được giảm khoảng 18,4% giá thành sản xuất do không phải vay và trả lãi ngân hàng cũng như trả lãi khi mua vật tư đầu vào vì được công ty cung ứng), bảo đảm chất lượng vật tư đầu vào cũng như được bao tiêu sản phẩm đầu ra ổn định và bền vững.

Trong bối cảnh dự báo nhu cầu thị trường còn nhiều hạn chế ở cấp vĩ mô (nhà nước) và cấp trung (tỉnh/thành phố), quy hoạch sản xuất phù hợp về lâu dài thì yêu cầu thị trường thông qua các công ty là cách làm tốt nhất hiện nay. Nghĩa là, cần có công ty đầu tư vùng nguyên liệu, tạo điều kiện hình thành các liên kết ngang để sản xuất theo yêu cầu thị trường (gọi tắt là liên kết nông dân — công ty).

Sản phẩm nông nghiệp phải đảm bảo 3 tiêu chí: đủ về sản lượng, quy mô lớn; bảo đảm bảo chất lượng (an toàn vệ sinh thực phẩm, già trị dinh dưỡng…) và giá cả cạnh tranh. Nếu thực hiện được 3 tiêu chí này, sản phẩm nông nghiệp mới có thể hội nhập, người nông dân sản xuất mới đạt hiệu quả.

Muốn làm được điều trên, phải thực hiện phương châm tổ chức lại sản xuất cơ sở. Nếu tiếp tục sản xuất theo kiểu nhỏ lẻ, phân tán, thiếu vai trò của doanh nghiệp, trước hết là hợp tác xã thì không có sản phẩm có quy mô chất lượng cao… Ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ, trong đó ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất phải là khâu đột phá để tạo ra giá cả cạnh tranh, đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm. Thị trường phải là tiền đề và mục tiêu trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. Trong tổ chức sản xuất, doanh nghiệp vừa và nhỏ là quyết định sức mạnh của nền kinh tế.

T.LONG