Hơn 2 năm qua, đại dịch COVID-19 là thử thách chưa từng có đối với mọi quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Song, nước ta đã từng bước vượt qua khó khăn, thách thức và đạt được những kết quả tích cực, tương đối toàn diện trên các lĩnh vực, hoạt động xuất nhập khẩu là điểm sáng đặc biệt với tổng kim ngạch năm 2021 tăng 22,6% so với năm trước. Trong những thành tích nổi bật đó, có sự đóng góp quan trọng, tích cực của hoạt động hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là việc tận dụng tốt các thời cơ, thuận lợi từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết để mở rộng, đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, trong đó có Hiệp định Ðối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Sản xuất  hàng may mặc  xuất khẩu tại Công ty CP May Việt Long Giang. 

Cơ hội và thách thức

RCEP là Hiệp định có quy mô lớn nhất toàn cầu. Sau khi được thực thi đầy đủ, RCEP sẽ tạo thành một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới với quy mô 2,2 tỉ người tiêu dùng, chiếm khoảng 1/3 dân số thế giới và GDP toàn cầu. RCEP được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội xuất khẩu cho nhiều doanh nghiệp hơn, nhất là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Với các doanh nghiệp Việt Nam, Hiệp định có tác động lớn hơn thế bởi các đối tác RCEP là nguồn cung của khoảng 70% kim ngạch nhập khẩu, là thị trường đầu ra của gần 40% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam. Ðây cũng là khu vực bao trùm nhiều chuỗi giá trị toàn cầu và các nguồn FDI lớn nhất của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, RCEP sẽ là những điều kiện quan trọng, tạo thuận lợi cho các ngành hàng, doanh nghiệp Việt Nam đa dạng và tối ưu hóa nguồn nguyên liệu đầu vào để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm, đồng thời tạo thuận lợi hóa thương mại, thúc đẩy xuất khẩu, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Với 15 thành viên, trong đó có Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... RCEP bao trùm các nguồn cung nguyên liệu cũng như thị trường đầu ra quan trọng của nhiều loại hàng hóa Việt Nam. Cụ thể, nhiều loại hàng hóa xuất khẩu của doanh nghiệp đã có thể tiếp cận các thị trường RCEP với mức thuế ưu đãi 0%. Chẳng hạn, từ ngày 1-1-2022 (khi RCEP có hiệu lực), Trung Quốc loại bỏ thuế với khoảng 68% số dòng thuế cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam; tỷ lệ này ở Australia là 75%, Hàn Quốc 64%... Tới cuối lộ trình, tỷ lệ các dòng thuế được các nước RCEP cam kết loại bỏ thuế quan nhập khẩu cho hàng hóa Việt Nam phần lớn đều nằm trong khoảng 90-100% dòng thuế.

Ở các thị trường xuất khẩu trong RCEP, cạnh tranh dự báo có thể sẽ phức tạp hơn khi mà không chỉ Việt Nam có lợi thế FTA như trước đây mà cả các đối thủ cạnh tranh của chúng ta cũng có lợi thế tương tự nhờ vào RCEP. Chẳng hạn, với thị trường Nhật Bản, trước RCEP, hàng hóa Việt Nam có lợi thế ưu đãi từ 3 FTA (là ASEAN - Nhật Bản, Việt Nam - Nhật Bản và Hiệp định Ðối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương - CPTPP) trong khi Trung Quốc không được hưởng ưu đãi thuế quan do chưa có FTA nào với nước này. Từ  khi RCEP có hiệu lực, hàng hóa Trung Quốc cũng có thể được hưởng ưu đãi ở thị trường Nhật Bản và vì vậy hàng hóa của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với với đối thủ này. Với thị trường nội địa, các cam kết mở cửa trong RCEP, hàng hóa tương tự từ các thành viên RCEP, đặc biệt là từ Trung Quốc và ASEAN sẽ có thêm một cơ hội ưu đãi thuế khi nhập khẩu vào thị trường Việt Nam.

Bà Trần Thị Lan Anh, Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng, trước các cơ hội và thách thức này, sự chủ động tận dụng cũng như ứng phó của doanh nghiệp là rất quan trọng. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ của Nhà nước, VCCI cũng như các hiệp hội là không thể thiếu.

Cần chuẩn bị sẵn sàng

Có thể thấy RCEP đang đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước cánh cửa hội nhập mới mà ở đó nhiều cơ hội được mở ra nhưng không ít những thách thức. So sánh với các FTA mà Việt Nam đang thực hiện trước đó, có lẽ RCEP là Hiệp định đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước thách thức cạnh tranh với cùng lúc nhiều đối thủ mạnh. Thách thức từ Hiệp định này với các doanh nghiệp Việt Nam vì vậy là rất đáng kể, không chỉ ở thị trường trong nước mà còn cả ở các thị trường xuất khẩu.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã được đặt trong tâm thế nghênh đón và sẵn sàng tận dụng các cơ hội cạnh tranh sòng phẳng trong RCEP với sự chuẩn bị và làm quen với hội nhập sâu rộng từ nhiều năm nay. Doanh nghiệp Việt Nam cũng đã thiết lập cho mình những lợi thế nhất định trong cạnh tranh và phát triển bền vững so với một số đối tác. Mặc dù vậy, nhiều doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, với những bất lợi về nguồn lực cũng như năng lực cạnh tranh, dường như vẫn chưa sẵn sàng để hiện thực hóa các cơ hội từ RCEP nói riêng và các FTA nói chung, hay để đối mặt với các thách thức, mà nhất là sức ép cạnh tranh từ các đối thủ mạnh trong khu vực này.

Bà Trần Thị Lan Anh cho biết: “Ðể vượt qua những khó khăn này, về phía các doanh nghiệp, chúng tôi vẫn luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của sự chủ động của mỗi doanh nghiệp. Chủ động tìm hiểu kỹ các cam kết của Hiệp định. Chủ động nghiên cứu để nhận diện những cơ hội và thách thức cụ thể đối với ngành mình, doanh nghiệp mình. Chủ động chuẩn bị và hành động phù hợp để tận dụng tối đa các cơ hội từ RCEP hay xử lý các thách thức nếu xảy ra. Và quan trọng là sự chủ động của doanh nghiệp trong việc tập trung nâng cao năng lực của chính mình, để có đủ nền tảng và sức mạnh để cạnh tranh trong hoàn cảnh hội nhập”.

Tại Hội nghị “Triển khai Kế hoạch thực hiện Hiệp định Ðối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực - RCEP” do Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức mới đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên, cho rằng, Bộ Công Thương luôn đồng hành, hỗ trợ các địa phương, ngành hàng và doanh nghiệp để có thể tận dụng tốt nhất những ưu đãi của Hiệp định, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất và xuất khẩu, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước.

Bài, ảnh: KHÁNH NAM