Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được đánh giá là vùng kinh tế năng động, giàu tiềm năng về nông nghiệp. Tuy nhiên, sự phát triển của vùng đang bộc lộ nhiều yếu tố thiếu bền vững... Làm gì để huy động nguồn lực cho sự phát triển của vùng là mục tiêu rất được kỳ vọng tại Triển lãm- hội chợ thành tựu 10 năm xây dựng và phát triển ĐBSCL từ ngày 27-4 đến 1-5-2012.

* Huy động nguồn lực từ xã hội

Chế biến cá tra xuất khẩu.

Giai đoạn 2001- 2010 thực hiện Nghị quyết 21 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển ĐBSCL đã đánh dấu một dấu son mới trong chặng đường hội nhập của vùng. Triển lãm- hội chợ với chủ đề: Tây Nam bộ- Thành tựu và liên kết phát triển diễn ra từ 27-4 đến 1-5-2012 được kỳ vọng là cơ hội quảng bá hình ảnh, mời gọi đầu tư vào ĐBSCL. Mặt khác, huy động các nguồn lực xã hội, giải quyết an sinh xã hội cho vùng. Theo báo cáo của Ban Tổ chức triển lãm- hội chợ, đến nay có trên 480 đơn vị đăng ký tham gia triển lãm- hội chợ với khoảng 1200 gian hàng. Ban Tổ chức đã tập hợp trên 178 danh mục dự án kêu gọi đầu tư của các địa phương trong vùng, tổng vốn đầu tư 171.000 tỉ đồng và trên 1,5 tỉ USD. Công tác huy động các nguồn lực giải quyết an sinh xã hội cho vùng đang được Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ, các địa phương tích cực thực hiện, kế hoạch năm 2012 sẽ huy động trên 7.000 tỉ đồng (năm 2011 là 7.700 tỉ đồng). Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước, trong hệ thống ngân hàng tham gia triển lãm- hội chợ lần này có 10 ngân hàng quốc doanh lớn đăng ký vận động cho Quỹ sinh xã hội cho vùng; đến nay đã vận động được hơn 769 tỉ đồng.

Đồng chí Vũ Văn Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban chỉ đạo Tây Nam bộ, khẳng định: “ĐBSCL có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh. Đây còn là vùng cung ứng khối lượng lớn về thủy hải sản, lúa gạo. Nghị quyết 21 của Bộ Chính trị tạo điều kiện cho vùng ĐBSCL phát huy tiềm năng, lợi thế và phát triển nhanh, nhưng khả năng phát triển của vùng chưa khai thác đúng mức, cần được khai thác mạnh mẽ trong thời gian tới”. Triển lãm thành tựu là dịp để nhìn lại và đánh giá những thành tựu của vùng; giới thiệu tiềm năng của vùng đến các nhà đầu tư trong và ngoài nước để có thể huy động nguồn lực cho sự phát triển thời gian tới.

ĐBSCL là vựa lúa lớn nhất cả nước, ngoài việc góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, đảm bảo an sinh xã hội còn đóng góp tích cực vào thu ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu lương thực. Tuy nhiên, thời gian qua nền nông nghiệp của vùng phát triển hạn chế, do tập quán canh tác của nhân dân, diễn biến khó lường của thời tiết, nhất là tác động của biến đổi khí hậu ngày một rõ nét hơn. Các địa phương trong vùng ĐBSCL đều đề ra mục tiêu phát triển theo xu hướng giảm dần nông nghiệp, tăng công nghiệp, dịch vụ, nhưng hơn 20 năm qua, ĐBSCL vẫn phát triển chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Sự thiếu liên kết của các địa phương trong quản lý, quy hoạch, xây dựng thương hiệu... khiến sản phẩm nông nghiệp của vùng chỉ mới dừng lại ở xuất khẩu thô, tinh chế không nhiều và tác động trực tiếp đến nông hộ sản xuất nông nghiệp. Hệ lụy của nó là khoảng cách giàu - nghèo giữa thành thị và nông thôn trong vùng đang nới rộng; đồng thời có nguy cơ tụt hậu so với các vùng khác trên cả nước.

Đồng chí Nguyễn Phong Quang, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ, cho biết: “Triển lãm- hội chợ thành tựu 10 năm xây dựng và phát triển ĐBSCL sắp tới là sự kiện quan trọng về kinh tế, văn hóa xã hội, nhằm thúc đẩy các hoạt động xúc tiến đầu tư, tạo điều kiện, cơ hội cho các tổ chức, doanh nghiệp quảng bá thương hiệu, giới thiệu về tiềm năng của vùng. Thông qua các cuộc hội nghị, hội thảo nhằm tìm ra các giải pháp thiết thực, hiệu quả để đề xuất cơ chế, chính sách phát triển vùng ĐBSCL thời gian tới”. Đồng chí cũng cho rằng, mục tiêu cao nhất vẫn là huy động các nguồn lực giải quyết các vấn đề an sinh xã hội, đảm bảo đời sống cho người dân, cải thiện cuộc sống cho đồng bào vùng ĐBSCL.

* “Liên kết”: lối ra cho vùng

Làm thế nào để huy động các nguồn lực cho sự phát triển của vùng thời gian tới đã được đặt ra rất nhiều trong các cuộc họp, hội thảo qui mô cấp quốc gia, địa phương và đều có chung lời giải là: “Liên kết phát huy sức mạnh tổng hợp”. Tuy nhiên, liên kết và vận hành các cơ chế liên kết rất cần sự đồng thuận từ Trung ương đến địa phương trong thực thi chính sách.

Đồng chí Dương Quốc Xuân, Phó Bí thư Tỉnh ủy Long An, nói: “Phát triển công nghiệp ở ĐBSCL còn nhiều rào cản, nông nghiệp là tiềm năng lớn nhưng phát triển bấp bênh. Do vậy, ĐBSCL cần một cơ chế mới để phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững trong điều kiện nền kinh tế có nhiều khó khăn. Theo đó, Chính phủ cần phải quy hoạch các vùng chuyên canh, có các giải pháp đầu tư thỏa đáng về kết cấu hạ tầng, nhất là việc đầu tư xây dựng hệ thống đê bao (đê bao ngăn mặn, chống triều cường, chống lũ), đảm bảo cho nền nông nghiệp sản xuất tốt, đạt năng suất, chất lượng, hiệu quả cao”. Biến đổi khí hậu đang đe dọa sự phát triển của ĐBSCL, tiềm năng nông nghiệp chủ yếu dựa vào lợi thế sẵn có, trong khi thu nhập của nông dân cải thiện không đáng kể. Tiềm năng lớn của vùng là kinh tế biển vẫn chưa được khai thác đúng tầm. Chính sách phát triển nguồn nhân lực bậc cao còn nhiều bất cập... Những bất cập này được giải quyết dựa trên mối liên kết của các địa phương vùng ĐBSCL và một chính sách “đòn bẩy” từ Trung ương.

Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Nguyễn Văn Khang cho rằng, mỗi tỉnh đều thiết lập, xây dựng cơ cấu kinh tế cho riêng mình mà lại thiếu sự liên kết, gắn kết định hướng phát triển chung của vùng. Cần khắc phục tình trạng này để hợp tác, liên kết chặt chẽ hơn trên cơ sở thế mạnh của từng địa phương, gắn định hướng phát triển chung mới thúc đẩy ĐBSCL phát triển mạnh mẽ hơn thời gian tới. Đồng chí Dương Quốc Xuân, Phó Bí thư Tỉnh ủy Long An, nêu quan điểm: “Quá trình phát triển của ĐBSCL cần có sự hợp tác chặt chẽ hơn trong việc thực hiện các chương trình, kế hoạch của Chính phủ đối với vùng, nhất là về giao thông, về nông nghiệp; đồng thời, tăng cường giao lưu trao đổi kinh nghiệm nhằm phát huy, nhân rộng các cách làm hay, hiệu quả”. Các địa phương đều khẳng định, TP Cần Thơ- thành phố trung tâm của vùng ĐBSCL - cần phải phát huy đầy đủ vai trò đầu tàu để tạo sức lan tỏa, hỗ trợ cho vùng phát triển bền vững.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ, năm 2011, thu nhập bình quân đầu người của vùng ĐBSCL đạt trên 26,5 triệu đồng/người/năm, tăng hơn 6 triệu đồng so năm 2010. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm hơn so với năm 2010, khu vực nông- lâm nghiệp, thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế với mức 39,4%, công nghiệp- xây dựng chiếm 25,8%, dịch vụ 34,8%. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án thành lập vùng kinh tế trọng điểm ĐBSCL (Quyết định 492/QĐ-TTg, ngày 16-4-2009) gồm các địa phương: TP Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang và Cà Mau. Và cuộc họp tổng kết tình hình phát triển kinh tế- xã hội các vùng kinh tế trọng điểm cả nước tại TP Cần Thơ vào đầu tháng 4-2012, nhiều ý kiến đánh giá cao nỗ lực của vùng kinh tế trọng điểm ĐBSCL giai đoạn 2006-2010. Nhiều ý kiến cho rằng, trên cơ sở liên kết của 4 địa phương vùng kinh tế trọng điểm ĐBSCL để xác định vị trí, vai trò từng địa phương trong mối liên kết này để tạo tiền đề mở rộng liên kết toàn vùng, và liên kết với các vùng kinh tế trọng điểm khác. Liên kết tạo ra sức mạnh tổng hợp, đây là lối ra duy nhất cho ĐBSCL và cũng là con đường duy nhất trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Bài, ảnh: Gia Bảo