Khoảng 3 năm trước, trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn còn là khái niệm khá xa lạ với nhiều người. Thế nhưng hôm nay, AI hiện diện khá rõ trong cuộc sống hằng ngày. Từ chiếc điện thoại có thể dịch ngôn ngữ, nhận diện/chỉnh sửa hình ảnh, đến những phần mềm hỗ trợ soạn thảo văn bản, tìm kiếm thông tin, lập kế hoạch công việc... AI đang thay đổi cách chúng ta học tập, làm việc và giao tiếp.

Trí tuệ nhân tạo ngày càng hiển hiện trong đời sống nhưng con người vẫn làm chủ.

Nhìn về tương lai, 4-5 năm tới, có lẽ điều đáng quan tâm không phải là AI sẽ giỏi đến đâu, mà là mỗi chúng ta sẽ đồng hành với AI như thế nào?

Cách đây vài năm, để hoàn thành một bản báo cáo, nhân viên văn phòng phải mở nhiều tài liệu, đọc từng trang, ghi chú những ý quan trọng, tổng hợp số liệu, kiểm tra lỗi chính tả rồi cân chỉnh cho đúng thể thức. Có những bản báo cáo mất cả buổi, thậm chí cả ngày hay 2-3 ngày mới hoàn thành.

Bây giờ, nhiều công đoạn trong số đó AI đã hỗ trợ. Chỉ trong vài phút, AI có thể tóm tắt hàng chục trang tài liệu, gợi ý bố cục, kiểm tra lỗi chính tả, đề xuất cách trình bày hay hỗ trợ lập bảng thống kê...

Điều đó không có nghĩa nhân viên không còn việc để làm. Ngược lại, họ có thêm thời gian để phân tích số liệu, trao đổi với đồng nghiệp, đưa ra giải pháp và chịu trách nhiệm về nội dung cuối cùng... Đây cũng là hình ảnh dễ hình dung nhất về AI trong tương lai gần: không phải người thay thế chúng ta, mà là một “đồng nghiệp số” luôn sẵn sàng hỗ trợ những công việc mất nhiều thời gian.

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều khiến con người băn khoăn. Ngày trước, khi máy tính xuất hiện, nhiều người lo công việc văn phòng sẽ biến mất. Khi Internet phát triển, không ít người nghĩ cách làm việc truyền thống sẽ không còn chỗ đứng. Nhưng thực tế cho thấy, công nghệ không lấy đi tất cả việc làm mà chủ yếu làm thay đổi cách con người làm việc. Và AI cũng đang đi theo quy luật đó.

Những công việc lặp đi lặp lại như nhập dữ liệu, tổng hợp thông tin, sắp xếp tài liệu hay soạn những bản nháp đơn giản sẽ ngày càng được AI hỗ trợ nhiều hơn. Trong khi đó, những việc cần tư duy, sáng tạo, kinh nghiệm, khả năng giao tiếp hay sự thấu cảm vẫn cần con người đảm nhận.

Nếu trước đây, biết sử dụng máy tính là một lợi thế, sau đó là biết khai thác Internet, thì trong vài năm tới thôi, biết sử dụng AI có lẽ cũng sẽ trở thành một kỹ năng quen thuộc. Điều đó không có nghĩa ai cũng phải học lập trình hay trở thành chuyên gia công nghệ. Giống như người biết sử dụng bảng tính sẽ làm việc nhanh hơn người chỉ dùng giấy bút, người biết khai thác AI đúng cách cũng sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Một giáo viên có thể nhờ AI gợi ý giáo án để có thêm thời gian đầu tư cho bài giảng. Một doanh nghiệp nhỏ có thể dùng AI phân tích nhu cầu khách hàng trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Một nông dân có thể tham khảo AI về thời tiết, kỹ thuật canh tác hay phòng trừ sâu bệnh trước mỗi vụ mùa… AI không làm thay công việc của họ, mà giúp họ có thêm thông tin để đưa ra quyết định tốt hơn.

Dù thông minh đến đâu, AI vẫn chỉ là một công cụ? Có những lúc AI đưa ra thông tin chưa chính xác, nhầm lẫn số liệu hoặc hiểu sai bối cảnh. Nếu người sử dụng quá tin mà không kiểm chứng thì những sai sót ấy có thể dẫn đến những hệ lụy, hậu quả không mong muốn.

Vì vậy, nguyên tắc quan trọng khi sử dụng AI là luôn kiểm tra lại thông tin, đối chiếu với các nguồn đáng tin cậy và tự mình chịu trách nhiệm đối với quyết định cuối cùng.

Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin nội bộ của cơ quan, đơn vị. Không nên đưa những tài liệu thuộc diện bí mật hoặc thông tin nhạy cảm lên các nền tảng AI công cộng. Vì AI có thể hỗ trợ rất nhiều việc, nhưng không thể thay con người chịu trách nhiệm.

Có một điều thú vị là càng phát triển, AI càng cho thấy đâu là những giá trị rất “con người”. Một lời động viên đúng lúc, sự thấu hiểu, khả năng truyền cảm hứng, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm hay những quyết định cần cân nhắc giữa lý và tình vẫn là điều máy móc không thể làm được.

Một bác sĩ không chỉ chữa bệnh bằng kiến thức mà còn bằng sự sẻ chia với bệnh nhân. Một người thầy không chỉ truyền đạt bài học mà còn truyền cảm hứng. Một nhà báo không chỉ viết từ dữ liệu mà còn từ những điều mắt thấy, tai nghe và những trải nghiệm ngoài hiện trường. Đó là những giá trị mà AI khó có thể thay thế.

Thay vì lo lắng, mỗi người có thể bắt đầu bằng những việc rất đơn giản: làm quen với một công cụ AI phù hợp công việc, học cách đặt yêu cầu rõ ràng, kiểm chứng kết quả trước khi sử dụng và không ngừng cập nhật kiến thức mới.

Biết sử dụng AI không phải để phụ thuộc vào AI mà để dành nhiều thời gian hơn cho những công việc cần sự sáng tạo, những ý tưởng mới và những giá trị mà chỉ con người mới có thể tạo ra.

Có thể vài năm tới, AI sẽ mang đến nhiều thay đổi. Nhưng dù công nghệ phát triển đến đâu, AI vẫn chỉ là người bạn đồng hành. Còn con người, với trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm của mình, vẫn luôn là người “cầm tay lái” trên hành trình bước vào tương lai.

T.THỨC